ଆଜି ଆମେ ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ବାଂଲାଦେଶର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା କରିବା। ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ସେଠାରେ ଅଶାନ୍ତି ବଢ଼ୁଛି, ରାଜରାସ୍ତାରେ ପ୍ରତିବାଦ ଓ ସଂଘର୍ଷ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହାକୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ପ୍ରଶାସନ କେତେ ସଫଳ ହେଉଛି ଏବଂ ଆଗକୁ କ’ଣ ଘଟିପାରେ।
ଏବେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି ଯେ କ’ଣ ବାଂଲାଦେଶରେ ପୁଣିଥରେ ପୁରୁଣା ଘଟଣାକ୍ରମର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଛି? ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ଯେଉଁଭଳି ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାପକ ଆନ୍ଦୋଳନ, ହିଂସା ଓ ଅରାଜକତା ମଧ୍ୟରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେଖ ହସିନାଙ୍କୁ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ଭାରତ ଆସିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା—ଆଜି ପୁଣିଥରେ ସେଭଳି ଅଶାନ୍ତ ପରିବେଶର ଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଛି କି? ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ସରକାର ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିଲା, ଆଜି ତାହା ତାରିକ ରହମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ସରକାର ବିରୋଧରେ ଦେଖାଯାଉଛି ବୋଲି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଉଛି। ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ ଓ ଛାତ୍ର ଲିଗ୍ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ପୁଣିଥରେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇ ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଥିବା ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି, ଏବଂ ସମଗ୍ର ସ୍ଥିତି ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ସଂଘର୍ଷ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଥିବା ପରି ମନେ ହେଉଛି।
ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମୋର ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ—ଆମ ଚ୍ୟାନେଲ ପୂର୍ବପକ୍ଷକୁ ଲାଇକ୍, ସେୟାର ଓ ସବସ୍କ୍ରାଇବ୍ କରି ଆମ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ।
ନଭେମ୍ବର ମାସର ଘଟଣାକ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ ବାଂଲାଦେଶରେ ଅଶାନ୍ତିର ମାତ୍ରା କେତେ ତୀବ୍ର, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି। ନଭେମ୍ବର ୧୮ ତାରିଖରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ, ଗାଡ଼ି ପୋଡ଼ିବା ଏବଂ ଆହତ ହେବା ଭଳି ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ନଭେମ୍ବର ୭ରୁ ୧୭ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଗାଡ଼ି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ, ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ, ମାମଲା ରୁଜୁ ଏବଂ ଗିରଫଦାରୀ ଭଳି ଘଟଣା ଘଟିଥିବା ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଇଛି। ଚଟ୍ଟୋଗ୍ରାମରେ ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ଉପଦେଷ୍ଟା ମହମ୍ମଦ ୟୁନୁସଙ୍କ ପାରିବାରିକ ବାସଭବନରେ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୋଇଛି।
ଅନ୍ୟପଟେ, ଟଙ୍ଗୀପାଡ଼ା ପୁଲିସ ଷ୍ଟେସନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ, ପୁଲିସ ଥାନା ଓ ଗାଡ଼ି ପୋଡ଼ିବା ଏବଂ ପୁଲିସ କର୍ମୀ ଆହତ ହେବା ଭଳି ଘଟଣା ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥିତି ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା କରିଛି। ଗିରଫଦାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ଛାତ୍ର ଲିଗ୍ ଓ ଯୁବ ଲିଗ୍ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ବୋମା ଓ ବିସ୍ଫୋରକ ସାମଗ୍ରୀ ଜବତ ହେବା ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ମୁତୟନ ହେବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ପୁଲିସ ଥାନା ଓ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଆକ୍ରମଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ଉଦବେଗ ବଢ଼ିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ନଭେମ୍ବର ୧୯ ତାରିଖରେ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ ପକ୍ଷରୁ ‘ବାଂଲାଦେଶ ବନ୍ଦ’ ଡାକରା ଦିଆଯିବା ପରେ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଇଛି। ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ବା ଚାପରେ ରହିଥିବା ଦଳଟି ପୁଣିଥରେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇ ରାଜରାସ୍ତାରେ ନିଜର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଏହାରି ଭିତରେ ପୂର୍ବତନ ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ ନୁରୁଲ ଇସଲାମଙ୍କ ଗିରଫଦାରୀ ଭଳି ଘଟଣା ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କଟକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର କରିଛି।
ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପ ଦେବା ପାଇଁ ଆଠ ଦଫା ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି। ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି:
• ଦଳ ଉପରୁ ଲାଗିଥିବା କଟକଣା ବା ବ୍ୟାନ୍ ହଟାଇବା।
• ବିବାଦୀୟ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା।
• ଦଳୀୟ ନେତା ଓ କର୍ମୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ରୁଜୁ ହୋଇଥିବା ମାମଲାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା।
• ଗିରଫ ହୋଇଥିବା କର୍ମୀ ଓ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା।
• ଦରଦାମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, କାରଣ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ଓ ବଢ଼ୁଥିବା ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼ରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ହନ୍ତସନ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।
• ବନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ଶିଳ୍ପ ଓ କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ଖୋଲିବା, ଯେଉଁଥିରେ ଟେକ୍ସଟାଇଲ ଓ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରର ସଙ୍କଟ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ।

ବାଂଲାଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିରେ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ଓ ଟେକ୍ସଟାଇଲ ଶିଳ୍ପର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଅନେକ କାରଖାନା ବନ୍ଦ ହେବା ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରମିକ ବେକାର ହେବା କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିବା ଯୋଗୁଁ ଜନଅସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ିଛି। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଧାରଣ ଓ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସହାୟତା ନମିଳିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସୀମା ପରୀକ୍ଷା ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଗତ ଦେଢ଼-ଦୁଇ ବର୍ଷ ଧରି ଯେଉଁ ଦଳୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଦ ବା ସିଲ୍ ହୋଇ ରହିଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ କର୍ମୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ଖୋଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ଗୋପାଳଗଞ୍ଜ, ଟଙ୍ଗୀପାଡ଼ା, କୋଟଲିପାଡ଼ା ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ରାଜନୈତିକ ଗତିବିଧି ବଢ଼ିଛି, ଏବଂ ଗାଜିପୁର, ସାଭାର, ଆଶୁଲିଆ ଭଳି ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରମିକ ଅଶାନ୍ତି ଓ ସଂଘର୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସରକାର କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ମୁତୟନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଗିରଫଦାରୀ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତାରିକ ରହମାନ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍କୁ କଡ଼ା ଭାଷାରେ ସମାଲୋଚନା କରିବା ସହ ଦଳୀୟ ସାଂସଦ ଓ ନେତାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରେ ସକ୍ରିୟ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଫଳରେ ଦେଶରେ ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରୀ ସଲାଉଦ୍ଦିନ ଅହମ୍ମଦ ବିଦେଶରେ ଥିବା ନେତାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହିଂସା ଉସୁକାଇବାର ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କଥା କହିଛନ୍ତି।
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସମସ୍ୟା ଓ ଅଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବାହାର ଶକ୍ତି ବା ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶକୁ ଦାୟୀ କରିବାର ଏକ ପୁରୁଣା ରାଜନୈତିକ ଧାରା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ରାଜନୀତିରେ ବାରମ୍ବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବାଂଲାଦେଶର ନେତୃତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଅଶାନ୍ତି ଓ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରର ଅସ୍ଥିରତା ପଛରେ ବାହ୍ୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଓ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ରହିଛି ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଭାରତ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଉଛି।
କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ଓ କୂଟନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, କୌଣସି ଦେଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଙ୍କଟ କେବଳ ବାହ୍ୟ କାରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ; ବରଂ ସେଠାକାର ନୀତି, ଶାସନ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଏଥିପାଇଁ ଅଧିକ ଦାୟୀ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରମିକମାନେ ବେତନ ଓ ଜୀବନଜୀବିକାର ସମସ୍ୟା ନେଇ ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କହି ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏପରିକି ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଶେଖ ହସିନାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବଡ଼ ଧରଣର ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଏକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଶେଖ ହସିନାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ବାଂଲାଦେଶରେ ବୟାନବାଜି ଚାଲିଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶେଖ ହସିନା ଡିସେମ୍ବରରେ ଫେରିବା କଥା କହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ପାସପୋର୍ଟ ଓ ପରିଚୟପତ୍ର ମାଗୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟପଟେ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ଘରୋଇ ଆଇନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ ଚୁକ୍ତି କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ ଏକ ଆଇନଗତ ବିଷୟ ଏବଂ ଭାରତ ବାଂଲାଦେଶ ସହ ସକାରାତ୍ମକ ଓ ଗଠନମୂଳକ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ ଚାହେଁ। ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଶେଖ ହସିନାଙ୍କ ଫେରିବା ସମ୍ପର୍କିତ ସୁରକ୍ଷା ଓ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥିତି ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି।
ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ସହିତ ବାଂଲାଦେଶ ଏବେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଆର୍ଥିକ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ବିଶେଷ କରି ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଖରାପ ଋଣ ବା ‘ନନ୍-ପରଫର୍ମିଂ ଲୋନ୍’ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି।
ସମଗ୍ର ଘଟଣାକ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ, ବାଂଲାଦେଶ ଏବେ ଏକ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ର ପୁନଃ ସକ୍ରିୟତା ଓ ବନ୍ଦ ଡାକରା, ଅନ୍ୟପଟେ ସରକାରଙ୍କ କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ, ଏବଂ ଏସବୁ ଭିତରେ ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼, ଶିଳ୍ପ ସଙ୍କଟ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ଦୁର୍ବଳତା—ଏସବୁ ମିଶି ଦେଶର ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
also read
https://purvapaksa.com/from-crown-to-combat-boots/


