୧୯୬୧ ମସିହା। ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ନିର୍ବାଚନ। ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାର ମୋଟ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ଥିଲା ୧୪୦। ଆଉ ଜଣେ ନେତା—ଯାହାଙ୍କ ନାଁ କେବଳ ରାଜନୀତିରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାହସ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବଡ଼ ମନର ପରିଚୟ ଦିଏ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆମର ପ୍ରିୟ ‘ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ’ ଅର୍ଥାତ୍ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ।
ସେ ସେହି ନିର୍ବାଚନରେ ଯାହା କରିଥିଲେ, ତାହା କୌଣସି ଫିଲ୍ମର କାହାଣୀଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଏକକାଳୀନ ୧୪୦ଟି କିଲୋସ୍କର କମ୍ପାନୀର ଜିପ୍ କିଣିଥିଲେ! ଭାବିନ୍ତୁ ତ—୧୯୬୧ ମସିହାରେ ୧୪୦ଟି ଜିପ୍ କିଣିବା ଏବଂ ତାହାକୁ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ବିଧାନସଭା ଆସନରେ ଲଗାଇବା—ଏହା କେତେ ବଡ଼ ରଣନୀତି ଥିଲା?
୧୯୬୧ର ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି
ସମୟଟି ଥିଲା ୧୯୬୦-୬୧। ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପରିଷଦ ମଧ୍ୟରେ କଡ଼ା ଟକ୍କର ଚାଲିଥିଲା। ୧୯୫୭ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଗଠିତ ସରକାର ଅଧିକଦିନ ତିଷ୍ଠି ପାରିନଥିଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ ଜାରି ହୋଇଥିଲା।
ଫଳସ୍ୱରୂପ, ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ହେଲା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ନିର୍ବାଚନ। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ। ସେତେବେଳକୁ ସେ କେବଳ ଜଣେ ରାଜନେତା ନଥିଲେ; ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ସାହସୀ ପାଇଲଟ୍, ଜଣେ ଶିଳ୍ପପତି ଏବଂ ସବୁଠୁ ବଡ଼ କଥା—ଜଣେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଜନନାୟକ।
ସେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ଭୂଗୋଳ ଏବଂ ସେତେବେଳେର ଗମନାଗମନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା। ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ପକ୍କା ରାସ୍ତା, ଫୋନ୍, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ କିମ୍ବା ଗାଡ଼ିମୋଟର ଦେଖୁଛୁ,୧୯୬୧ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସେସବୁର କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇ ପାରୁନଥିଲା। ରାସ୍ତାଘାଟ କହିଲେ କେବଳ ମାଟି ରାସ୍ତା, ପଥୁରିଆ ବାଟ, ଆଉ ବର୍ଷା ଦିନେ ତ କାଦୁଅରେ ଯାତାୟାତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ଏଭଳି ଏକ ପରିସ୍ଥିତିରେ, କୌଣସି ଦଳ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଟରଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା, ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର କରିବା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର ହେବା ଏକ ବିରାଟ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା।
ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ହିଁ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏକ ସୁଯୋଗରେ ପରିଣତ କଲେ। ତାଙ୍କର ମାନସିକତା ଥିଲା ଗ୍ରାଣ୍ଡ୍, ହାଇ-ଟେକ୍ (ସେତେବେଳର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁଯାୟୀ) ଏବଂ ସବୁବେଳେ “Larger than life”। ସେ ଛୋଟମୋଟ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନଥିଲେ। ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ଜିତିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସେହି ଐତିହାସିକ ରଣନୀତି – ୧୪୦ ଜିପ୍, ୧୪୦ଟି ଆସନ
ଏବେ ଆସିବା ସେହି ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଉପରେ, ଯାହା ବିଷୟରେ ଆଜି ଆମେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଛୁ।
ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ। ସେ ଏକକାଳୀନ ୧୪୦ଟି କିଲ୍ସ୍କର କମ୍ପାନୀର ଜିପ୍ କିଣିଲେ!
ଟିକେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ—ଆଜିର ଦିନରେ ବି ଏକସାଙ୍ଗରେ ୧୪୦ଟି ନୂଆ ଗାଡ଼ି କିଣିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜ୍ୟର କୋଣଅନୁକୋଣରେ ପହଞ୍ଚାଇବା କେତେ ବଡ଼ କାମ। ସେତେବେଳେ, ଅର୍ଥାତ୍ ୬୦ର ଦଶକରେ, ଏହା କେବଳ ଏକ ଆର୍ଥିକ ବିଷୟ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଏକ ବିରାଟ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଲଜିଷ୍ଟିକାଲ୍ ପରିଚାଳନା।
ଏହି ରଣନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ କଣ ଥିଲା, ଆସନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ଦେଖିବା:
୧.ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆସନ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଜିପ୍ : ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଯୋଜନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାରେ ମୋଟ ୧୪୦ଟି ଆସନ ଥିଲା। ସେ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଜିପ୍ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିବ। ଅର୍ଥାତ୍, ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ କଂଗ୍ରେସର ନିଜସ୍ୱ ଗାଡ଼ି ରହିବ, ଯାହା ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଚାର ଦାୟୟିତ୍ୱରେ ଥିବା କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବ।
୨. ବିରାଟ ମୋବିଲିଟି ଆଭାଣ୍ଟେଜ୍ : ଆମେ ଯେପରି ଆଗରୁ କହିଲେ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ରାସ୍ତାଘାଟର ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଚନୀୟ ଥିଲା। ସାଇକେଲ୍ କିମ୍ବା ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ପ୍ରଚାର କରିବା ସମ୍ଭବ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସମୟ ସୀମା ଭତରୁ ସମସ୍ତ ଭୋଟରଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ଥିଲା। ଜିପ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ମଜବୁତ, ଯାହା କାଦୁଅ, ପଥର ଏବଂ ଖାଲଖମା ରାସ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଯାଇପାରୁଥିଲା। ଏହି ଜିପଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନୀୟ କର୍ମୀମାନେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ, ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସହଜରେ ଯାଇପାରିଲେ। ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ପାରମ୍ପରିକ ଉପାୟରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ କର୍ମୀମାନେ ଜିପ୍ ଜରିଆରେ ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ପ୍ରଚାର କରିବାରେ ବହୁତ ଆଗରେ ରହିଲେ।
୩. ସଂଗଠନ ଏବଂ ମନୋବଳ : ଗୋଟିଏ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗାଡ଼ି ଥବା ମାନେ ସେଠାକାର କର୍ମୀମାନଙ୍କ ମନୋବଳ ଆକାଶଛୁଆଁ ହୋଇଯିବା। ସେତେବେଳେ ଗାଡ଼ିର ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର କ୍ଷମତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା। କର୍ମୀମାନେ ଗର୍ବର ସହିତ ସେହି ଜିପ୍ରେ ବସି ଗାଁରୁ ଗାଁ ବୁଲୁଥିଲେ। ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ କର୍ମୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଭରିଦେଇଥିଲା।
ଫଳାଫଳ ଏବଂ ଇତିହାସର ପରିବର୍ତ୍ତନ
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ବିରାଟ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ରଣନୀତିର ପରିଣାମ କଣ ହେଲା?
ଫଳାଫଳ ଆଶାତୀତ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ୧୯୬୧ ମିଡ୍ଟର୍ମ ନିର୍ବାଚନର ଭୋଟ୍ ଗଣତି ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କଲା। ମୋଟ ୧୪୦ଟି ଆସନ ମଧ୍ୟରୁ କଂଗ୍ରେସ ଏକକାଳୀନ ୮୨ଟି ଆସନ ଜିତିଲା।
ଏହା ଥିଲା ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ବିଜୟ! ଏବଂ ସବୁଠୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା, ଏହି ବିଜୟ ପରେ ମାତ୍ର ୪୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଭାବନ୍ତୁ ତ, ମାତ୍ର ୪୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଜଣେ ଯୁବ ନେତା ନିଜର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି, ସାହସ ଏବଂ ଅଭିନବ ରଣନୀତି ବଳରେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ଶାସନଭାର ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ କେବଳ କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ବିଜୟ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଆଧୁନିକ ରାଜନୈତିକ ପରିଚାଳନାର ଏକ ବଡ଼ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ।
ଏଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବହୁତ ରୋମାଞ୍ଚକର କଥା କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯେଉଁ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିଜ ଦଳର କର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏତେ ବଡ଼ ଜିପ୍ ପ୍ଲିଟ୍ କିଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପସନ୍ଦ କଣ ଥିଲା ଜାଣନ୍ତି?
ସେ ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ଚାରି ଦଶନ୍ଧିର ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ନିଜର ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଗାଡ଼ିକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭଲ ପାଉଥିଲେ—ତାହା ଥିଲା ତାଙ୍କର ଐତିହାସିକ ୧୯୫୮ ମଡେଲର ୱିଲିସ୍ ଷ୍ଟେସନ୍ ୱାଗନ୍ (1958 Willys station wagon), ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଆଜି ମଧ୍ୟ “କଳିଙ୍ଗ ରଥ” ନାମରେ ଜାଣନ୍ତି।ସେହି ‘କଳିଙ୍ଗ ରଥ’ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି ଅନେକ ସ୍ମୃତି, ଅନେକ ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀ। ଲୋକେ ସେହି ଗାଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ ଜାଣି ପାରୁଥିଲେ ଯେ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି।
ଆଜିର ରାଜନୀତି ପାଇଁ ଏହାର ଶିକ୍ଷା
ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ—ଯେଉଁଠାରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ, ଫେସବୁକ୍, ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ ଏବଂ ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର କରାଯାଉଛି—ସେହି ସମୟରେ ୧୯୬୧ ମସିହାର ଏହି ୧୪୦ ଜିପ୍ କାହାଣୀ ଆମ୍ଭକୁ କ’ଣ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ?
ଶିକ୍ଷାଟି ହେଉଛି—”ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ କନେକ୍ସନ୍” ଅର୍ଥାତ୍ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ।
ଆଜି ପ୍ରଚାରର ମାଧ୍ୟମ ବଦଳି ଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ନୀତି ସେତେବେଳେ ଯାହା ଥିଲା, ଆଜି ବି ତାହା ଅଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣ ଜଣେ ନେତା କିମ୍ବା ଦଳ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଆରମୁହଁରେ ପହଞ୍ଚି ନାହାଁନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଚାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ବୁଝିଥିଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମା ଗାଁ ଗଣ୍ଡାରେ, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରେ। ଆଉ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ହେଲେ କେବଳ ଭାଷଣ ଦେଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଗାଡ଼ି, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସେହି ସମୟରେ ସେହି ୧୪୦ଟି ଜିପ୍ କେବଳ ଗାଡ଼ି ନଥିଲା, ବରଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିର ପ୍ରତୀକ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର କୋଣଅନୁକୋଣରେ କଂଗ୍ରେସର ବାର୍ତ୍ତାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲା। ଏହିପରି ବଡ଼ ଆକାରର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ତାହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାର ଦକ୍ଷତା ହିଁ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ‘ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ’ କରିପାରିଥିଲା—ଜଣେ ଏମିତି ନେତା ଯିଏ ସମୟଠାରୁ କେତେବେଳେ ଆଗରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଇତିହାସ କେବଳ କିଛି ପୁରୁଣା ତାରିଖ କିମ୍ବା ଘଟଣାର ସମଷ୍ଟି ନୁହେଁ; ଇତିହାସ ହେଉଛି ସେହି ସବୁ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ କାହାଣୀ, ଯାହା ଆମକୁ ଆଜି ବି ବାଟ ଦେଖାଇଥାଏ। ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଏହି ୧୪୦ ଜିପ୍ ରଣନୀତି କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣା ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ସାହସ ଏବଂ ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ।
also read
