ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ରୋଚକ ପ୍ରଶ୍ନ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି—କଣ ଆଗାମୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ରାହୁଳ ଗାନ୍ଧି ଏବଂ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟିର ମୁଖ୍ୟ ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମେଣ୍ଟ ଭିତରେ କୌଣସି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଟକରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି କି? କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କୁ ଘେରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ଚାପରେ ପକାଇବା ପାଇଁ ରାହୁଳ ଗାନ୍ଧି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ହାଇକମାଣ୍ଡ ଏକ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିସାରିଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଦଳ ନିଜେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଖାତା ଖୋଲିବାକୁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛି, ସେହି ଦଳ କିପରି ଅନ୍ୟ ଦଳର ନେତାଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଯୋଜନା କରିବ? ଦେଶର ୪ଟି ପ୍ରମୁଖ ରାଜ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ପରିଷଦ ବା ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳ ଏବେ ସମଗ୍ର ଦେଶର ରାଜନୈତିକ କରିଡରରେ ହଇଚଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ରାହୁଳ-ଅଖିଳେଶଙ୍କ ସମୀକରଣ ଏବଂ ୟୁପି ରାଜନୀତିର ଭିତିରି କାହାଣୀ
୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମେଣ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଝଟ୍କା ଥିଲା। ଏହି ମେଣ୍ଟ ଯୋଗୁଁ ୟୁପିରେ ଏସପି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମିଳିମିଶି ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱତଃ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ମଧ୍ୟ ୬ଟି ଲୋକସଭା ଆସନରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକି ଗତ କିଛି ନିର୍ବାଚନ ତୁଳନାରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱସ୍ତିକର ସଫଳତା ଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନର ସଫଳତା ପରେ ଏବେ ଆଗାମୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନକୁ ନେଇ ଆସନ ଭାଗବଣ୍ଟା ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାରକୁ ନେଇ ଟଣାଓଟରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ସୂଚନା ମିଳୁଛି ଯେ, କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୧୭୦ଟି ଆସନରେ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କ ଉପରେ ଜୋରଦାର ଚାପ ପକାଉଛି। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା କ’ଣ? ୨୦୨୨ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନର ତଥ୍ୟକୁ ଯଦି ଆମେ ଦେଖିବା, ତେବେ ଜାଣିହେବ ଯେ କଂଗ୍ରେସ ମାତ୍ର ୨.୩୪ ପ୍ରତିଶତ ଭୋଟ୍ ପାଇଥିଲା ଏବଂ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ କେବଳ ୨ଟି ଆସନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯେଉଁ ଦଳର ଜନଆଧାର ୟୁପିରେ ସୀମିତ, ସେହି ଦଳ ଯଦି ଏତେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆସନ ଦାବି କରେ, ତେବେ ଏହାକୁ ଅଖିଳେଶ ଯାଦବ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ? ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା କେବଳ ଆସନ ଭାଗବଣ୍ଟାର ଲଢ଼ଇ ନୁହେଁ, ବରଂ ୟୁପିରେ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ଏବଂ ମେଣ୍ଟରେ ନିଜର ବାର୍ଗେନିଂ ପାୱାର୍ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ କଂଗ୍ରେସର ଏକ ରଣନୀତି ଅଟେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ଚାପ କୌଶଳ କେତେ ଦୂର ସଫଳ ହେବ?
ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳ—କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରକୃତ ଚିତ୍ର ଏବଂ ମାଟି କାମୁଡ଼ିବା ଅବସ୍ଥା
ଦେଶର ୪ଟି ରାଜ୍ୟରେ ନିକଟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ପରିଷଦ ବା ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳ କ’ଣ କହୁଛି। ଏହି ନିର୍ବାଚନ କେବଳ କଂଗ୍ରେସ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିରୋଧୀ ଶିବିର ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି।
ଗତକାଲି ହୋଇଥିବା ଦେଶର ୪ଟି ରାଜ୍ୟର ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ନିଜର ଖାତା ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରି ନାହିଁ! ବିହାର, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ—ଏହି ଚାରୋଟିଯାକ ରାଜ୍ୟରେ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ଶୋଚନୀୟ ଭାବେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ବିଶେଷକରି କର୍ଣ୍ଣାଟକ କଥା ଯଦି ଆମେ ବିଚାରକୁ ନେବା, ଯେଉଁଠାରେ ଏବେ କଂଗ୍ରେସର ନିଜସ୍ୱ ସରକାର ରହିଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦଳକୁ ଗୋଟିଏ ବି ଆସନ ମିଳି ନାହିଁ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, କର୍ଣ୍ଣାଟକର କଲବୁର୍ଗୀ- ଯାହାକି କଂଗ୍ରେସର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ଖଡ଼ଗେଙ୍କ ନିଜର ଗୃହ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ଅଟେ, ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ବିଜେପି ପ୍ରାର୍ଥୀ ବିଜୟୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ନିର୍ବାଚନୀ ପରାଜୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ନୈତିକ ଧକ୍କା ଅଟେ।
ବାଲାଟ ପେପର ବନାମ ଇଭିଏମ୍ (EVM) ବିତର୍କ—କିଏ ଦେଉଛି ସଫେଇ?
ଏଠାରେ ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ କୌତୂହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି। ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ, ବିଶେଷକରି କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ନିର୍ବାଚନରେ ଇଭିଏମ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଭୋଟିଂ ମେସିନ୍ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦାବି ରହିଥାଏ ଯେ, ଦେଶରେ ଇଭିଏମ୍ ବଦଳରେ ପୁଣିଥରେ ପୁରୁଣା ବାଲାଟ ପେପର ଜରିଆରେ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଉ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚନ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହୋଇପାରିବ।
କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି—ଏହି ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଇଭିଏମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାଲାଟ ପେପର ଏବଂ ବାଲାଟ ବକ୍ସ ଜରିଆରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏହି ବାଲାଟ ନିର୍ବାଚନରେ ବଡ଼ଧରଣର ପରାଜୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତେବେ ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ନିର୍ବାଚନ ବାଲାଟ ପେପରରେ ହେଲା, ସେତେବେଳେ କାହିଁକି ବିରୋଧୀମାନେ ଜିତି ପାରିଲେ ନାହିଁ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର କୌଣସି ସନ୍ତୋଷଜନକ ଉତ୍ତର ଏବେ କଂଗ୍ରେସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବିରୋଧୀ ନେତାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ, ପରାଜୟ କେବଳ ମେସିନ୍ କିମ୍ବା ପଦ୍ଧତିର ନୁହେଁ, ବରଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ସାଙ୍ଗଠନିକ ଦୁର୍ବଳତା ଏବଂ ଜନଆଧାରର ଅଭାବର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ ଅଟେ।
ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟିର ବଡ଼ ସଫଳତା—ବାରାଣସୀରେ ବିଜୟର ଝଣ୍ଡା
ଏହା ଭିତରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ରାଜନୀତିରୁ ଏକ ବଡ଼ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ତଥା ଦେଶର ଧାର୍ମିକ ନଗରୀ ବାରାଣସୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି।
ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ବିଧାନ ପରିଷଦ (ଏମଏଲସି) ନିର୍ବାଚନରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି କେବଳ ବାରାଣସୀ ଶିକ୍ଷକ ଏମଏଲସି ଆସନକୁ ନିଜ ଦଖଲରେ ରଖି ନାହିଁ, ବରଂ ବାରାଣସୀ ସ୍ନାତକ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଚମତ୍କାର ଏବଂ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଛି। ମୋଟ ୧୧ଟି ଏମଏଲସି ଆସନ ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ୬ଟି ଆସନରେ ଜିତିଥିବାବେଳେ, ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ୫ଟି ଆସନରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି।
ଯେଉଁଠି କଂଗ୍ରେସ ଖାତା ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଗଡ଼ରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରି ନିଜର ସଙ୍ଗଠନ କେତେ ମଜବୁତ ରହିଛି, ତାହା ପୁଣିଥରେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେଇଛି। ଏହି ସଫଳତା ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରିଛି ଏବଂ ଆଗାମୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଏସପିକୁ ଏକ ମଜବୁତ ସ୍ଥିତିରେ ଆଣି ଠିଆ କରିଛି।
ବିରୋଧୀ ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତ
ଏସବୁ ଘଟଣାପ୍ରବାହରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି—ରାହୁଳ ଗାନ୍ଧି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଜମିକୁ ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚାପ ପକାଉଛନ୍ତି, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦ୍ୱିଧାଜନକ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏକପଟେ ନିଜର ସାଙ୍ଗଠନିକ ଦୁର୍ବଳତା ଏବଂ ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନର ଶୋଚନୀୟ ପରାଜୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟିର ବାରାଣସୀ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ବିଜୟ—ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କୁ ୟୁପିରେ ସହଜରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦୁର୍ବଳ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଯଦି କଂଗ୍ରେସ ଏହିଭଳି ଅଧିକ ଆସନ ଦାବି କରି ଜିଦ୍ ଧରେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଇଣ୍ଡିଆ ମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ ଦେଖାଦେବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଏହି ଏମଏଲସି ନିର୍ବାଚନ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧିଙ୍କ ନଭେମ୍ବର ପହିଲାରେ ହେବାକୁ ଥିବା ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଇଣ୍ଡି ମେଣ୍ଟର ମହାରାଲି ପ୍ରତି ଏକ ଶକ୍ତ ଧକ୍କା ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।
also read
