ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଶାନ୍ତି ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ମଣିପୁର, ନାଗାଲାଣ୍ଡ ଏବଂ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ‘ସଶସ୍ତ୍ର ବଳ (ବିଶେଷ କ୍ଷମତା) ଆଇନ- ୧୯୫୮’ ବା ଆଫସ୍ପା (Armed Forces Special Powers Act) ର ଅବଧିକୁ ଆହୁରି ୬ ମାସ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ବର୍ଦ୍ଧିତ ନିୟମ ଅକ୍ଟୋବର ୧ ତାରିଖରୁ ଲାଗୁ ହୋଇ ଆସନ୍ତା ୨୦୨୭ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୩୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳବତ୍ତର ରହିବ। ଉକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଉଗ୍ରବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଉତ୍ତେଜନା ତଥା ସୀମାନ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ କଡ଼ା ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି।
କେଉଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟର କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲାଗୁ ହେବ ଏହି ନିୟମ?
ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବର ସୁରକ୍ଷା ସ୍ଥିତିର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ସମୀକ୍ଷା କରିବା ପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ’ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛି:
1. ମଣିପୁର (Manipur) :
ରାଜ୍ୟରେ ଜାତିଗତ ହିଂସା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଲାଗି ରହିଥିବାରୁ ୧୩ଟି ପୋଲିସ ଥାନା ଅଧୀନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଆଫସ୍ପା ବଳବତ୍ତର ରହିବ। ରାଜଧାନୀ ଇମ୍ଫାଲ ଉପତ୍ୟକାର ଇମ୍ଫାଲ, ଲମ୍ଫେଲ, ସିଟି, ସିଙ୍ଗଜାମେଇ, ପାଟସୋଇ, ୱାଙ୍ଗୋଇ, ପୋରୋମ୍ପାଟ, ହେଇଙ୍ଗାଙ୍ଗ, ଇରିଲବୁଙ୍ଗ, ଥୌବାଲ, ବିଷ୍ଣୁପୁର, ନାମବୋଲ ଏବଂ କାକଚିଙ୍ଗ ପୋଲିସ ଥାନା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏହି କଡ଼ା ଆଇନ ପରିସରରୁ ମୁକ୍ତ ରଖାଯାଇଛି।
2. ନାଗାଲାଣ୍ଡ (Nagaland) :
ନାଗାଲାଣ୍ଡର ମୋଟ ୯ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ଆଇନକୁ କାଏମ ରଖାଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା— ଦିମାପୁର, ନିଉଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଚୁମୌକେଦିମା, ମୋନ୍, କିଫାୟାର୍, ନୋକଲାକ୍, ଫେକ୍, ପେରେନ୍ ଏବଂ ମେଲୁରୀ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ୫ଟି ଜିଲ୍ଲା (କୋହିମା, ମୋକୋକଚୁଙ୍ଗ୍, ଲଙ୍ଗଲେଙ୍ଗ୍, ୱୋଖା ଏବଂ ଜୁନହେବୋଟୋ) ର ୨୧ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୋଲିସ ଥାନା ଅଧୀନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଫସ୍ପା ବଳବତ୍ତର ରହିବ।
3. ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ (Arunachal Pradesh) :
ମିଆଁମାର ଓ ଆସାମ ସୀମାନ୍ତକୁ ଲାଗି ରହିଥିବା ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲା ଯଥା— ତିରାପ, ଚାଙ୍ଗଲାଙ୍ଗ ଏବଂ ଲଙ୍ଗଡିଙ୍ଗ୍ ସମେତ ନାମସାଇ ଜିଲ୍ଲାର ତିନୋଟି ପୋଲିସ ଥାନା (ନାମସାଇ, ମହାଦେବପୁର ଓ ଚୌକଖାମ୍) ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଫସ୍ପା ଲାଗୁ ରହିବ।
କ’ଣ ଏହି ‘ଆଫସ୍ପା’ (AFSPA) ଏବଂ ସେନାକୁ ମିଳେ କି କ୍ଷମତା?
୧୯୫୮ ମସିହାରେ ପ୍ରଣୀତ ଆର୍ମଡ୍ ଫୋର୍ସେସ୍ ସ୍ପେଶାଲ ପାୱାର୍ସ ଆକ୍ଟ (AFSPA) କେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ କୌଣସି ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଅଶାନ୍ତ’ ଘୋଷଣା କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଇଥାଏ।
- ତଲାସି ଓ ଗିରଫଦାରୀ : ଏହି ଆଇନ ବଳରେ ନିୟୋଜିତ ସେନା ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଶସ୍ତ୍ର ବଳକୁ ବିନା ୱାରେଣ୍ଟରେ ଯେକୌଣସି ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଚଢ଼ାଉ କରିବା, ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଏବଂ ସନ୍ଦେହଜନକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିବାର କ୍ଷମତା ମିଳେ।
- ଗୁଳିଚାଳନା ଅଧିକାର : ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଆତଙ୍କବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଚେତାବନୀ ଦେବା ପରେ ଗୁଳି ଚଳାଇବାର ବିଶେଷ କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
- ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା : କର୍ତ୍ତବ୍ୟରତ ଯବାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ବିନା ଅନୁମତିରେ ସିଧାସଳଖ କୌଣସି ଫୌଜଦାରୀ ମାମଲା ରୁଜୁ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ପରିସ୍ଥିତି ସୁଧୁରିଲେ ବି କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲା ବୃଦ୍ଧି?
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଗତ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବର ୮୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆଫସ୍ପା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନିଆଯାଇଛି। ଆସାମର ମଧ୍ୟ ମାତ୍ର ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହା ସୀମିତ ରହିଛି। ତଥାପି ଏହି ତିନୋଟି ରାଜ୍ୟରେ ଏହାକୁ ବଢ଼ାଇବା ପଛରେ କିଛି ଠୋସ୍ କାରଣ ରହିଛି:
- ମଣିପୁର ଜାତିଗତ ତିକ୍ତତା : ୨୦୨୩ ମସିହା ମେ’ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ମେଇତେଇ-କୁକି ସଂଘର୍ଷ ଯୋଗୁଁ ରାଜ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ଶାନ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଭାବିକ ହୋଇପାରିନାହିଁ। ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ରୋହୀ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଥିବାରୁ ସେନାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ମନେହେଉଛି।
- ମିଆଁମାର ସୀମା ଓ ଅନୁପ୍ରବେଶ : ପଡ଼ୋଶୀ ମିଆଁମାରରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଅନ୍ତର୍ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ଅରୁଣାଚଳ ଓ ନାଗାଲାଣ୍ଡ ସୀମା ଦେଇ ଉଗ୍ରବାଦୀମାନେ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିବା ତଥା ଡ୍ରଗ୍ସ-ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଚୋରା ଚାଲାଣର ଆଶଙ୍କା ଲାଗି ରହିଛି।
ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାନବାଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବର ବିଭିନ୍ନ ନାଗରିକ ସଙ୍ଗଠନ, ଛାତ୍ର ସଂଘ ଏବଂ ମାନବାଧିକାର କର୍ମୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ଆଫସ୍ପାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ଦାବି କରିଆସୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି କଠୋର ଆଇନ ହଟାଯିବା ଦରକାର।
ତେବେ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀର ଉପସ୍ଥିତି କେବଳ ଉଗ୍ରବାଦୀ ଓ ଦେଶବିରୋଧୀ ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିରୀହ ଜନସାଧାରଣ ନିର୍ଭୟରେ ବସବାସ କରିପାରିବେ। ଆଗାମୀ ୬ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥିତିରେ ଆଖିଦୃଶିଆ ସୁଧାର ଆସେ, ତେବେ ଏହି ଆଇନକୁ କ୍ରମଶଃ ଆହୁରି କୋହଳ କରାଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
