ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥି କେବଳ ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ‘ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ଭାବେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାରମ୍ପରିକ, କୃଷିଭିତ୍ତିକ ତଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉତ୍ସବ ରୂପେ ପାଳିତ ହୋଇଆସୁଛି। ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନଟି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ତଥା କୃଷିର ଆଦିଦେବତା ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ଜନ୍ମଦିନ (ବଳଭଦ୍ର ଜନ୍ମ) ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଭାବ ସହ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଅବସରରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାଜ୍ୟର ଗାଁ ଗହଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବତ୍ର ଗୋ-ମାତାଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା, କୃଷି ଉପକରଣ ଆରାଧନା ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ‘ଗହ୍ମା ଡିଆଁ’ ଖେଳର ଉତ୍ସାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ଓ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଜନ୍ମନୀତି
ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ:
ପାଟ ରାଖୀ ଓ ଗୁଆ ଲାଗି :
ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ନିଜର ଦୁଇ ବଡ଼ଭାଇ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଶ୍ରୀଭୁଜରେ ପବିତ୍ର ରାଖୀ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ପାଟରା ବିଶୋୟୀ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ନାଲି, ହଳଦିଆ, ନୀଳ ଓ ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗର ‘ପାଟ ରାଖୀ’ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଡ଼ିତ ଗୁଆ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଲାଗି କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ରତ୍ନସିଂହାସନସ୍ଥ ସମସ୍ତ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ କରାଯାଏ।
ମାର୍କଣ୍ଡ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଜନ୍ମବିଧି :
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ ପରେ ଚକ୍ରରାଜ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର ପୁଷ୍କରିଣୀ କୂଳରେ ମାଟିର ବଳଭଦ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଗଠନ କରାଯାଇ ଶୁଦ୍ଧସୁଆର ଓ ପୂଜାପଣ୍ଡା ସେବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଜନ୍ମବିଧି ନୀତି ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ।
କୃଷକ ସମାଜ ଓ ଗୋ-ସମ୍ପଦ ପୂଜନର ପରମ୍ପରା
‘ଗହ୍ମା’ ଶବ୍ଦଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ‘ଗୋ-ମାତା’ ବା ‘ଗୋମହିଷାଦି’ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
1. ହଳଧରଙ୍କ ଆରାଧନା :
ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଆୟୁଧ ହେଉଛି ‘ହଳ’ ବା ‘ଲଙ୍ଗଳ’। ତେଣୁ ଓଡ଼ିଶାର କୃଷକ କୂଳ ତାଙ୍କୁ କୃଷିର ଆଦ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ମାନି ନିଜର କୃଷି ଉପକରଣ, କୋଡ଼ି, ଲଙ୍ଗଳ ଓ ଯୁଆଳିକୁ ଧୋଇ ଚନ୍ଦନ-ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଇ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି।
2. ଗୋରୁଗାଈଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ :
ଏହି ଦିନ ଗାଈ ଓ ବଳଦମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ସେମାନଙ୍କ ଶିଙ୍ଗରେ ତେଲ-ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଯାଏ, ଫୁଲମାଳ ପିନ୍ଧାଯାଏ ଏବଂ ଶିଙ୍ଗରେ ରାଖୀ ବନ୍ଧାଯାଇ ନୂଆ ଘାସ, ଗୁଡ଼ ଓ ପିଠାପଣା ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ। କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହାୟତା କରୁଥିବା ଗୋ-ସମ୍ପଦ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବାର ଏହା ଏକ ଅତୁଳନୀୟ ନିଦର୍ଶନ।
ଗହ୍ମା ଡିଆଁ: ପାଇକ ପରମ୍ପରା ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଉତ୍ସାହ
- ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସହ ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହାସିକ ପାଇକ ସମର ପରମ୍ପରା ଓତପ୍ରୋତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ।
- ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଉତ୍କଳର ପାଇକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହି ଶୁଭ ଦିନରୁ ନୂତନ ଯୁଦ୍ଧାଭ୍ୟାସ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ପୂଜନ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ।
ବିଶେଷ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶା (ଯଥା: ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି, ଗଞ୍ଜାମ, ନୟାଗଡ଼) ରେ ‘ଗହ୍ମା ଡିଆଁ’ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆୟୋଜନ ହୁଏ। ମାଟି, ବାଲି ଓ ପଥରରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ବେଦୀ ତିଆରି କରି ଦୁଇଟି ବାଉଁଶ ଖୁଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ଦଉଡ଼ି ବନ୍ଧାଯାଏ ଏବଂ ସେଥିରେ ଫଳମୂଳ, ମିଠା ଓ ଉପହାର ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ। ଗାଁର ଯୁବକମାନେ ଦୂରରୁ ଦୌଡ଼ିଆସି ଉଚ୍ଚକୁ ଡେଇଁ ସେହି ଉପହାର ଛୁଇଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହି ଖେଳ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାରୀରିକ ଦକ୍ଷତା, ସାହସ ଓ ଏକତାର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ।
ଝୁଲଣ ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଓ ପିଠାପଣାର ଆନନ୍ଦ
ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଝୁଲଣ ଯାତ୍ରା’ ମଧ୍ୟ ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଲାଭ କରେ। ଗାଁଠୁ ସହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ପରିବାରରେ ଏହି ଦିନ ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା, ଆରିସା, ଛେନାପୋଡ଼ ଓ ଖିରି ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ପରିବାରବର୍ଗଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟାଯାଏ।
ଭାଇ-ଭଉଣୀର ସ୍ନେହ-ସମ୍ପର୍କ, କୃଷି ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା, ଗୋ-ସେବା ଏବଂ ବୀରତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ ଏହି ‘ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ପ୍ରକୃତରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପରିଚୟ।
