ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜନପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଆଉ ଅଫିସରମାନେ ନୀତି ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରନ୍ତି—ଏହା ହିଁ ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ମୂଳ ନିୟମ। କିନ୍ତୁ ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିକୁ ଯଦି ଆପଣ ଗଭୀର ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବେ, ତେବେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ବାରମ୍ବାର ମନକୁ ଆସେ—ଓଡ଼ିଶାକୁ ଚଲାଉଥିଲା କିଏ? ନିର୍ବାଚିତ ନେତା, ନା ଶାସନ ସଚିବାଳୟର ବାବୁମାନେ?
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଇତିହାସ କେବଳ ଭୋଟ୍, ନିର୍ବାଚନ କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଆରୋପ-ପ୍ରତ୍ୟାରୋପ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ପଛରେ ରହିଛି କିଛି ଚର୍ଚ୍ଚିତ, ବିବାଦୀୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଇଏଏସ୍ (IAS) ଅଫିସରଙ୍କ ଅଫିସିଆଲ୍ ଓ ଅଣ-ଅଫିସିଆଲ୍ କାହାଣୀ। ଯେଉଁମାନେ କେବଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ସୀମିତ ନ ରହି, ରାଜନୀତିର ଗୁପ୍ତ କୋଠରୀରୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି, ଦଳ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ସେହି ରାଜନୀତିର ନିଆଁରେ ନିଜେ ବି ଭସ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ୟାରୀମୋହନ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ‘ଚାଣକ୍ୟ’ ରୂପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାମିଲନାଡ଼ୁ ନିବାସୀ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କ ସର୍ବମାନ୍ୟ କ୍ଷମତାସୀନ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାମିଲ ବୋହୁ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନଙ୍କୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ରାଜନୈତିକ ଝଡ଼—ଓଡ଼ିଶାର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହି ଆଇଏଏସ୍ ଅଫିସରମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ଥିଲା? ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ସମୃଦ୍ଧିର ବାଟ ଦେଖାଇଲେ, ନା ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ସଂକୁଚିତ କରି ନିଜ ହାତକୁ ଶାସନ ଡୋରି ନେଇଗଲେ?
ଯଦି ଆମେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ରାଜନୀତିର ମେଣ୍ଟ କଥା କହିବା, ତେବେ ପ୍ୟାରୀମୋହନ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନାମ ଏହି ତାଲିକାର ଶୀର୍ଷରେ ରହିବ। ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ବିଫଳ ବିଦ୍ରୋହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ତ୍ରୀ, ବିଧାୟକ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଅଫିସରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରାମର୍ଶର ଏକମାତ୍ର ଠିକଣା ଥିଲା— ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସହିଦ ନଗରସ୍ଥିତ ପ୍ୟାରୀମୋହନଙ୍କ ବାସଭବନ।
ପ୍ୟାରୀମୋହନ ମହାପାତ୍ର ୧୯୯୦ରୁ ୧୯୯୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ସଚିବ ଥିଲେ। ସେ କେବଳ ଜଣେ ଅଫିସର ନଥିଲେ, ବରଂ ରାଜନୀତିର ନିପୁଣ ଖେଳାଳି ଥିଲେ। ବିଜୁ ବାବୁଙ୍କୁ ନିକଟରୁ ଦେଖିଥିବା ପ୍ୟାରୀମୋହନ, ବିଜୁ ବାବୁଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ରାଜନୈତିକ ଶୂନ୍ୟତାକୁ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଏବଂ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୈତିକ କ୍ୟାରିୟର ପଛର ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ସାଜିଥିଲେ।
୧୯୯୭ରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (ବିଜେଡି) ଗଠନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ନବୀନ ବାବୁଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଆସନରେ ବସାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପ୍ରତିଟି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପଛରେ ପ୍ୟାରୀମୋହନଙ୍କ ଚାଣକ୍ୟ ନୀତି କାମ କରୁଥିଲା। ବିଜେଡିର ସଂଗଠନକୁ ଭୂତଳ ସ୍ତରରୁ ମଜବୁତ କରିବାରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନକୁ କେହି ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ କହେ, କ୍ଷମତା ଯେତେ ବଢ଼େ, ଅହଂକାର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ସେତେ ବଢ଼ିଯାଏ। ସମୟ ସହିତ ପ୍ୟାରୀମୋହନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଏତେମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଯେ ଲାଗିଲା ସେ ନିଜେ ହିଁ ଦଳର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତା। ଏହି ଅତିପ୍ରଭାବ ହିଁ ଦଳ ଭିତରେ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ୨୦୧୨ ଜୁନ୍ ୧ ତାରିଖରେ, ଯେତେବେଳେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ବିଦେଶ ଗସ୍ତରେ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ୟାରୀମୋହନ କିଛି ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି କ୍ଷମତା ଦଖଲର ବିଫଳ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ।
ଏହି ଘଟଣା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭୂକମ୍ପ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ତୁରନ୍ତ ବିଦେଶରୁ ଫେରି ପ୍ୟାରୀମୋହନଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବହିଷ୍କାର କଲେ। ଯେଉଁ ମଣିଷଟି ଦଳର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା, ସେ ମାତ୍ର କିଛି ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ କୋଣଠେସା ହୋଇଗଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଦଳ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇନଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୧୭ରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା। ପ୍ୟାରୀମୋହନଙ୍କ ପତନ ଏହା ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ, ଜନସାଧାରଣ ଓ ସୁପ୍ରିମୋଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିନା କେବଳ ଅଫିସରଙ୍କ ଚାଣକ୍ୟଗିରି ବେଶୀଦିନ ତିଷ୍ଠି ରହେ ନାହିଁ।
ପ୍ୟାରୀମୋହନଙ୍କ ପତନ ପରେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଅନ୍ତଃଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଆଉ ଜଣେ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଇଏଏସ୍ ଅଧିକାରୀ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ନିବାସୀ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ, ଯିଏ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କେବଳ ‘ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ସାର୍’ କିମ୍ବା ‘ଭି.କେ. ପାଣ୍ଡିଆନ୍’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
୨୦୧୧ ପରଠାରୁ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଚିବ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପାଣ୍ଡିଆନ୍, କ୍ରମଶଃ କେବଳ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସଚିବ ରହିଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଏବଂ ବିଜେଡିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଗଲେ। ‘5T’ ସଚିବ ଭାବେ ସେ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଲେ। ‘୫ ଟଙ୍କା ଖାଦ୍ୟ ଯୋଜନା’ (ଆହାର), ‘5T’ ସ୍କୁଲ ରୂପାନ୍ତରଣ, ‘ମୋ ସରକାର’ ଏବଂ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଭଳି ବଡ଼ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥପତି ଥିଲେ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ ।
କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୋଡ଼ ଆସିଲା କୋଭିଡ୍-୧୯ ମହାମାରୀ ସମୟରେ। ଯେତେବେଳେ ନବୀନ ବାବୁ ନବୀନ ନିବାସରୁ ବାହାରକୁ ଆସିବା ସୀମିତ କରିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ ସରକାର ଏବଂ ଦଳର ଅଘୋଷିତ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ହେଲିକପ୍ଟରରେ ରାଜ୍ୟର କୋଣ ଅନୁକୋଣକୁ ଗସ୍ତ କଲେ, ଲୋକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ରାତିରେ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତା ସହିତ ରାଜନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା ତାଙ୍କ ହାତକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୩ରେ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ ହଠାତ୍ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଅବସର (VRS) ନେଲେ ଏବଂ ଠିକ୍ କିଛି ଦିନ ପରେ ବିଜେଡିରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଘଟଣା ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଇଏଏସ୍ ଅଫିସର ସିଧାସଳଖ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ସାମନାରେ ସକ୍ରିୟ ନେତା ସାଜିଲେ ଏବଂ ୨୦୨୪ ନିର୍ବାଚନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଚାର ଅଭିଯାନକୁ ନିଜ ହାତକୁ ନେଲେ।
ବିଜେଡିର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଚାରକ ଭାବେ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ସଭା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ କଲେ—”ଓଡ଼ିଶାକୁ ଜଣେ ବାହାର ଲୋକ ଚଲାଉଛନ୍ତି” ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରାଗଲା। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ୨୦୨୪ ମସିହା ନିର୍ବାଚନରେ ୨୪ ବର୍ଷର ବିଜେଡି ସରକାରର ପରାଜୟ ଘଟିଲା। ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ ଆସିବା ପରେ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ଘୋଷଣା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜରରୁ ଦୂରେଇଗଲେ।
ଏହି ସମଗ୍ର ସମୀକ୍ଷାରେ ଆଉ ଏକ ନାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜନୈତିକ ଝଡ଼ର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଥିଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ।
ଓଡ଼ିଶା କ୍ୟାଡରର ୨୦୦୦ ବ୍ୟାଚ୍ ଆଇଏଏସ୍ ଅଧିକାରୀ ସୁଜାତା ରାଉତଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାରେ କିଏ ନା ଜାଣେ? କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲୁରିଆ ଗାଁର ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଝିଅ ସୁଜାତା ରାଉତ, ଲାଲ ବାହାଦୂର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜାତୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଏକାଡେମୀରେ ତାଲିମ ସମୟରେ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଦୁହେଁ ବିବାହ ବନ୍ଧନରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।
ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜେଡି ସରକାରଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ଭାବେ ପରିଗଣିତ ‘ମିଶନ ଶକ୍ତି’ (Mission Shakti) ବିଭାଗ ପଛରେ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନଙ୍କର ବଡ଼ ଅବଦାନ ରହିଛି। ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୫ରେ ନିଜେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଅବସର ନେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏହି ବିଭାଗକୁ ସଫଳତାର ସହ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ। ରାଜ୍ୟର କୋଟିଏରୁ ଅଧିକ ମହିଳାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ (SHG) ସାମିଲ କରି ଏକ ବିଶାଳ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ତିଆରି କରିବାରେ ଏହି ଯୋଜନା ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।
ତେବେ, ୨୦୨୪ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନଙ୍କୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ସେ ଏକ ଭିଡିଓ ଜାରି କରି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବିରୋଧୀମାନେ ନିର୍ବାଚନ ଆଚରଣ ବିଧିର ଉଲ୍ଲଂଘନ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତାର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବହାର ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ। ସମାଲୋଚକମାନେ ଏହାକୁ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଏକ ବ୍ୟାପକ “ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରଣନୀତି”ର ଅଂଶବିଶେଷ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ। ନିର୍ବାଚନ ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।
କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦଳ ନୁହେଁ, ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଅମଲାତନ୍ତ୍ରରୁ ରାଜନୀତିକୁ ଆସିଥିବା ନେତାଙ୍କ ତାଲିକାରେ ବିଜେପି ଶିବିର ମଧ୍ୟ ପଛରେ ନାହିଁ। ଶାସକ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବତନ ଆଇଏଏସ୍ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରମୁଖ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛି।
• ଭୁବନେଶ୍ୱର ମ୍ୟୁନିସିପାଲ୍ କର୍ପୋରେସନର କମିଶନର ଭାବେ ନିଜର କଡ଼ା ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପରିଚିତ ଅପରାଜିତା ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ ୨୦୧୮ରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଅବସର ନେଇ ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ୨୦୧୯ ଓ ୨୦୨୪ରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଲୋକସଭା ଆସନରୁ ବିଜୟୀ ହୋଇ ସଂସଦକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଦଳର ଜାତୀୟ ମୁଖପାତ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
• ୧୯୯୯ ମହାବାତ୍ୟା ସମୟରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିବା ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ଜୁନ୍ ୨୦୧୯ରେ ସିଧାସଳଖ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରେଳ, ଯୋଗାଯୋଗ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଭଳି ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ଦାୟିତ୍ୱ ସଫଳତାର ସହ ତୁଲାଉଛନ୍ତି।
ଅବଶ୍ୟ, ଯତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି, ଭାଗେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ କିମ୍ବା ବିଜୟ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ କେତେଜଣ ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ଅବସର ପରେ ରାଜନୀତିକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ସଫଳତା ସୀମିତ ଥିଲା। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଜନପ୍ରିୟତା ସର୍ବଦା ସମାନ ହୋଇନଥାଏ। ତଥାପି, ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଅମଲାତନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସର୍ବଦା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇ ରହିଆସିଛି।
ଦର୍ଶକବନ୍ଧୁ, ପ୍ୟାରୀମୋହନ ମହାପାତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ଓ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇତିହାସ ଓଡ଼ିଶା ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ କିଛି ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି:
1. ପ୍ରଥମ ଶିକ୍ଷା: ଅଫିସରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ ହୋଇପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଜନାକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବେବି ନିର୍ବାଚିତ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।
2. ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିକ୍ଷା: ଯେତେବେଳେ ରାଜନୈତିକ ନେତାମାନେ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ଜନସଂପର୍କ ଅଫିସରଙ୍କ ହାତକୁ ଟେକିଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମୀ ଓ ନେତାମାନେ କୋଣଠେସା ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏବଂ ଶେଷରେ ଜନସାଧାରଣ ନିଜ ମତଦାତା ଅଧିକାର ମାଧ୍ୟମରେ ତାର କଡ଼ା ଜବାବ ଦିଅନ୍ତି।
3. ତୃତୀୟ ଶିକ୍ଷା: ପ୍ରଶାସନିକ ସୀମା ଡେଇଁ ରାଜନୀତିର ପଶାପାଲିରେ ଅବତରଣ କରିଥିବା ପ୍ରତିଟି ଅମଲାଙ୍କ ଶେଷ ପରିଣତି ଶାନ୍ତ ଓ ସୁଖଦ ହୋଇନାହିଁ।
