ଆଜିକାଲିର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନରେ ମାନସିକ ଚାପ ବା ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ସାଧାରଣ କଥା ହୋଇଗଲାଣି। ମାତ୍ର ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି, ଏହି ମାନସିକ ଚାପ ଆମର ଖାଦ୍ୟପେୟ ଶୈଳୀକୁ ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ? ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭୋକ ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର କିଛି ନା କିଛି ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ତେବେ ଏହା କୌଣସି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭୋକ ନୁହେଁ। ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ ‘ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍’ ବା ‘ଇମୋସନାଲ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍’ କୁହାଯାଏ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକେ ନିଜର ମାନସିକ ଚିନ୍ତା, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଶାନ୍ତିକୁ ଲୁଚାଇବା ପାଇଁ ଅଜାଣତରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ ହୋଇଥାଏ।
ଶରୀରରେ କିପରି କାମ କରେ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ ?
ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟଧିକ ମାନସିକ ଚାପ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଶରୀରରେ ‘କର୍ଟିସୋଲ୍’ ନାମକ ଏକ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ହରମୋନ୍ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ହରମୋନ୍ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବାର ସଙ୍କେତ ଦିଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଭୋକିଲା ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ମିଠା, ଅଧିକ ତେଲ ବା ମସଲାଯୁକ୍ତ ଫାଷ୍ଟଫୁଡ୍, ଚିପ୍ସ ଏବଂ ଚକୋଲେଟ୍ ଭଳି ହାଇ-କ୍ୟାଲୋରୀ ଯୁକ୍ତ ଅନହେଲ୍ଦି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପ୍ରବଳ ଇଚ୍ଛା ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ଲାଗେ ସତ, ମାତ୍ର ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପ୍ରକୃତ ଭୋକ ଏବଂ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ କିପରି ଚିହ୍ନିବେ ?
ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍କୁ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଜରୁରୀ:
୧. ହଠାତ୍ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେବା : ପ୍ରକୃତ ଶାରୀରିକ ଭୋକ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିଥାଏ, ମାତ୍ର ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇମୋସନାଲ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ହଠାତ୍ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଭାବେ ମନକୁ ଆସିଥାଏ।
୨. ଖାସ ଜଙ୍କ ଫୁଡ୍ର ଚାହିଦା : ଶାରୀରିକ ଭୋକ ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଘରର ସାଧାରଣ ଭାତ-ଡାଲି ବା ରୁଟି ସବୁ ଭଲ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ମାନସିକ ଚାପ ଥିଲେ କେବଳ ପିଜା, ବର୍ଗର କିମ୍ବା ମିଠା ଖାଇବାକୁ ହିଁ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଏ।
୩. ପେଟ ପୂରିବା ପରେ ବି ଖାଇବା : ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ରେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ପେଟ ପୂରିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଖାଇଚାଲେ, କାରଣ ସେ ଶାରୀରିକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ନୁହେଁ ବରଂ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଥାଏ।
୪. ପଶ୍ଚାତାପର ଭାବନା : ଖାଇସାରିବା ପରେ ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଦୋଷୀ ଭାବନା ବା ପଶ୍ଚାତାପ ଆସେ ଯେ “ମୁଁ ଏତେ ଗୁଡ଼ାଏ କାହିଁକି ଖାଇଦେଲି”, ତେବେ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ ଅଟେ।
ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ସହଜ ଘରୋଇ ଉପାୟ
ଏହି ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି , ମଧୁମେହ ଏବଂ ହୃଦରୋଗ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଥାଏ। ଏଥିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ କିଛି ସହଜ ଉପାୟ ଆପଣେଇ ପାରିବେ:
ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ : ଯେତେବେଳେ ବି ହଠାତ୍ କିଛି ଅଦିନିଆ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେବ, ତୁରନ୍ତ ଏକ ଗ୍ଲାସ୍ ଥଣ୍ଡା ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ। ଅନେକ ସମୟରେ ଶୋଷ ଲାଗିବାକୁ ଆମେ ଭୋକ ବୋଲି ଭୁଲ୍ ବୁଝିଥାଉ।
ମନକୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ନିଅନ୍ତୁ : କିଛି ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ୧୫ ରୁ ୨୦ ମିନିଟ୍ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ନିଜର ପ୍ରିୟ ଗୀତ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବହି ପଢ଼ନ୍ତୁ କିମ୍ବା କାହା ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ। ଦେଖିବେ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯିବ।
ଯୋଗ ଓ ବ୍ୟାୟାମ : ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ୨୦ ମିନିଟ୍ ପ୍ରାଣାୟାମ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ହାଲୁକା ବ୍ୟାୟାମ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଶରୀରରେ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ହରମୋନ୍ କମାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
ସୁସ୍ଥ ବିକଳ୍ପ ରଖନ୍ତୁ : ଯଦି ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଜମାରୁ କମୁନାହିଁ, ତେବେ ଜଙ୍କ ଫୁଡ୍ ବଦଳରେ ଘରେ ଥିବା ତାଜା ଫଳ, ଶୁଖିଲା ମେବା କିମ୍ବା ମଖାନା ଭଳି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ।
ପାଣିପାଗ ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ନିଜ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିଲେ ହିଁ ଆପଣ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଇଟିଙ୍ଗ୍ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟାରୁ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିବେ।
