ଭାରତର ବଢ଼ୁଥିବା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ, ଆମର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଚୀନ୍ ପୁଣି ଥରେ ଏକ ନୂଆ ବିପଦର ଜାଲ ବୁଣିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ସିପେକ୍’ (CPEC) ବା ଚୀନ୍-ପାକିସ୍ତାନ ଇକୋନୋମିକ୍ କରିଡର ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିଥିବେ, ଯାହା ଜରିଆରେ ଚୀନ୍ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ସୀମା ଅର୍ଥାତ୍ ପାକିସ୍ତାନ ଓ ପିଓକେ (POK) ରେ ନିଜର ସାମରିକ ଆସ୍ଥାନ ଜମାଇ ବସିଛି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ପାକିସ୍ତାନ ପରେ, ଚୀନ୍ ଭାରତର ‘ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର’ ଅର୍ଥାତ୍ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଡ଼ୁ ଭାରତକୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରିବା ପାଇଁ ତାର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଛି।
ଏହି ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ହେଉଛି ‘ଚୀନ୍-ମିଆଁମାର୍-ବାଂଲାଦେଶ’ କରିଡର। ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଭାରତ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବା ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ନିଜର ଯୁଦ୍ଧ ଜାହାଜ ମୁତୟନ କରିବା ପାଇଁ ଚୀନ୍ ଏହି କରିଡରର ବ୍ୟବହାର କରୁଛି। ଚୀନ୍ର ଏହି ନୂଆ ‘ପୂର୍ବ ଚାଲ୍’ (Eastern Strategy) କଣ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭାରତର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି କେତେ ବଡ଼ ବିପଦ ରହିଛି ଏବଂ ଆମ ସୀମାନ୍ତରେ ଥିବା ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶମାନେ ଚୀନ୍ର ଋଣ ଜାଲରେ କେମିତି ଫସୁଛନ୍ତି— ଆସନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ସହଜ ଭାଷାରେ ବୁଝିବା ଏହି ବିଶେଷ ରିପୋର୍ଟରେ।
ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଚୀନ୍ର ପୁରୁଣା ‘ବେଲ୍ଟ ଆଣ୍ଡ ରୋଡ୍ ଇନିସିଏଟିଭ୍’ (BRI) ର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ। ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ BCIM (ବାଂଲାଦେଶ, ଚୀନ୍, ଭାରତ, ମିଆଁମାର୍) କରିଡର କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଚୀନ୍ର କୁନମିଂ ସହରକୁ ଭାରତର କୋଲକାତା ସହ ସଂଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଭାରତ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଚୀନ୍ର ଏହି ଚାଲାକିକୁ ବୁଝିଗଲା ଏବଂ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟକୁ ସଫା ସଫା ମନା କରିଦେଲା। ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ପରେ, ଚୀନ୍ ଏବେ ଏଥିରୁ ଭାରତକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ଏହାକୁ ଏକ ନୂଆ ରୂପ ଦେଇଛି, ଯାହା ଏବେ ‘ଚୀନ୍-ମିଆଁମାର୍-ବାଂଲାଦେଶ କରିଡର’ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା।
ଏହି ନୂଆ କରିଡର ଜରିଆରେ ଚୀନ୍ ମିଆଁମାର୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଜୋନ୍ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଏକ ସିଧାସଳଖ ରାସ୍ତା ତିଆରି କରୁଛି। କରିଡରର ଶେଷ ମୁଣ୍ଡ ଲମ୍ବିଛି ବାଂଲାଦେଶର ‘ମଙ୍ଗଳା ପୋର୍ଟ’ (Mongla Port) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ସୀମା ଓ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଅତି ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଚୀନ୍ ଏହି ସମସ୍ତ ବନ୍ଦର ଓ ସାମରିକ ବେସ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ପଇସାରେ ବିକଶିତ କରୁଛି, ଯାହାଫଳରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେ ଏଠାରେ ନିଜର ନୌସେନା ମୁତୟନ କରି ଭାରତର ପୂର୍ବ ଭାଗ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ନଜର ରଖିପାରିବ।
ଚୀନ୍ର ଏହି ରଣନୀତିକୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ‘ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ଅଫ୍ ପର୍ଲ୍ସ’ (String of Pearls) ବା ଭାରତ ଚାରିପଟେ ଏକ ସାମରିକ ମାଳି ତିଆରି କରିବାର ରଣନୀତି ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଆମେ ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖିବା, ତେବେ ପଶ୍ଚିମରେ ପାକିସ୍ତାନର ‘ଗ୍ୱାଦର ବନ୍ଦର’, ଦକ୍ଷିଣରେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ‘ହମ୍ବନଟୋଟା ବନ୍ଦର’ ଏବଂ ଏବେ ପୂର୍ବରେ ମିଆଁମାର୍ ଓ ବାଂଲାଦେଶର ‘ମଙ୍ଗଳା ବନ୍ଦର’କୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେଇ ଚୀନ୍ ଭାରତକୁ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଏହି ନୂଆ କରିଡର ଚୀନ୍ ପାଇଁ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏଥିପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଚୀନ୍କୁ ‘ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ’ (Malacca Strait) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଯଦି କେବେ ଭାରତ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତେବେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ମଲାକ୍କା ରାସ୍ତାକୁ ବନ୍ଦ କରି ଚୀନ୍ର ବ୍ୟବସାୟକୁ ରୋକି ପାରିବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ନୂଆ ବାଂଲାଦେଶ-ମିଆଁମାର୍ କରିଡର ଦ୍ୱାରା ଚୀନ୍ ସିଧାସଳଖ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ, ଯାହା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ରଣନୈତିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ।
ଚୀନ୍ ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଶରେ ଏହିପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ କରୁଛି, ସେଠାରେ ସେ ବାଣିଜ୍ୟର ବାହାନା ଦେଖାଇ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରେ। ଚୀନ୍ ବାଂଲାଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ‘ଜିରୋ ଟାରିଫ୍’ ବା ଶୂନ୍ୟ ଶୁଳ୍କର ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଇ ନିଜ ଜାଲରେ ଫସାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା ହେଉଛି, ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଦିନେ ଚୀନ୍ର ସିପେକ୍ (CPEC) ପ୍ରୋଜେକ୍ଟକୁ ନେଇ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଜି ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଙ୍ଗାଳ ହେବା ସ୍ଥିତିକୁ ଚାଲିଆସିଛି।
ଆସନ୍ତୁ ନଜର ପକାଇବା ଚୀନ୍ର ଏହି ଋଣ ଜାଲର ମୁଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ:
• ମହଙ୍ଗା ଋଣ ଓ କଡ଼ା ସର୍ତ୍ତ: ଚୀନ୍ ଏହି କ୍ଷୋଟ କ୍ଷୋଟ ଗରିବ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କଡ଼ା ସର୍ତ୍ତରେ ଋଣ ଦିଏ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ କେବେ ବି ସୁଝି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
• ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଉପରେ ଆଘାତ: ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଭଳି ଦେଶ ଋଣ ଶୋଧ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଚୀନ୍ ସେମାନଙ୍କର ବନ୍ଦର ଓ ଜମିକୁ ୯୯ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଲିଜ୍ରେ ନେଇ ନିଜର ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
• ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅସ୍ଥିରତା: ଚୀନ୍ର ପ୍ରବେଶ ପରେ ଏହି ସବୁ ଦେଶରେ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ତେବେ ଚୀନ୍ର ଏହି ‘ଲାଲ୍ ଚାଲ୍’ ସାମ୍ନାରେ ଭାରତ କଣ ଚୁପ୍ ବସିଛି? ଆଦୌ ନୁହେଁ। ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଚୀନ୍କୁ କଡ଼ା ଜବାବ ଦେବା ପାଇଁ ନିଜର ‘ଆକ୍ଟ ଇଷ୍ଟ’ (Act East Policy) ନୀତିକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିଛି। ଭାରତ ନିଜର ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର କମାଣ୍ଡକୁ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଛି, ଯାହା ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜଗି ରହିଛି। ଏହା ସହିତ ଭାରତ, ମିଆଁମାର୍ ଓ ବାଂଲାଦେଶର ସରକାରଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଅଛି, ଯେପରି ସେମାନେ ନିଜ ମାଟିକୁ ଭାରତ ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନଦିଅନ୍ତି।
ଚୀନ୍ର ଏହି କରିଡର ଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ସେହି ଦେଶ ଗୁଡ଼ିକୁ ଋଣ ଗର୍ତ୍ତକୁ ଠେଲି ନିଜର ସାମରିକ ଫାଇଦା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଭାରତ ନିଜର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ କୌଣସି ପ୍ରକାର ସାଲିସ୍ କରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଚୀନ୍ର ପ୍ରତିଟି ଚାଲ୍କୁ ବିଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି।
