ଆଜିକାଲି ଆମ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗଳିରେ ଗୋଟିଏ ନାରା ବହୁତ ଜୋରରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି— “ସମ୍ବିଧାନ ବଞ୍ଚାଅ”। ସମ୍ବିଧାନର ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ଭାଷଣ ଦିଆଯାଉଛି, ବହି ଧରି ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଆପଣ କେବେ ଇତିହାସର ସେହି ପୃଷ୍ଠାକୁ ଓଲଟାଇ ଦେଖିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସମ୍ବିଧାନର ସୁରକ୍ଷା ନା’ରେ ଏପରି ଏକ ଖେଳ ଖେଳାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଶୁଣିଲେ ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯିବେ?
ଆଜିର କାହାଣୀ ଜଣେ ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର, ଯିଏ ସକାଳେ ସାଂସଦ ଥିଲେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବିଚାରପତି (ଜଜ୍) ବନିଗଲେ ଏବଂ ସଞ୍ଜ ନଇଁଲା ବେଳକୁ ପୁଣିଥରେ ସାଂସଦ ପଦବୀକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହା କୌଣସି କାଳ୍ପନିକ ସିନେମାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଇତିହାସରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ସତ୍ୟ ଘଟଣା। ଏହି ଚରିତ୍ର ଜଣକ ହେଉଛନ୍ତି— ଜଷ୍ଟିସ୍ ବହରୁଲ୍ ଇସଲାମ।
କଂଗ୍ରେସ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ୧୯୫୧ ମସିହାରୁ। ଆସାମର ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଜଣାଶୁଣା ଓକିଲ ବହରୁଲ୍ ଇସଲାମ ସାହେବ ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ସଦସ୍ୟତା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଦଳ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆନୁଗତ୍ୟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏତେ ଗଭୀର ଥିଲା ଯେ, କଂଗ୍ରେସ ହାଇକମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ୧୯୬୨ ମସିହାରେ କଂଗ୍ରେସ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ପଠାଇଲା। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ୧୯୬୮ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟସଭାର ଟିକେଟ୍ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା।
ତାଙ୍କର ଏହି ସାଂସଦ ଗତିବିଧିକୁ ଦେଖିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ସେ ପୂରା ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି ସଂସଦରେ ବସି କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ପାଇଁ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜନେତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଦଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୀତି ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ସହିତ ସେ ଓତଃପ୍ରୋତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ମୋଡ଼ ଆସିଲା ୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ଯାହା ସମଗ୍ର ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ମହଲକୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲା।
ସାଂସଦରୁ ସିଧା ହାଇକୋର୍ଟ ଜଜ୍: ଏକ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ନିଯୁକ୍ତି
୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଏକ ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା। କୌଣସି ପୂର୍ବ ଜୁଡିସିଆଲ୍ ଅଭିଜ୍ଞତା (Judicial Experience) ନ ଥାଇ, କେବଳ ଜଣେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନେତା ଏବଂ ଦଳର ସାଂସଦ ଥିବା ବହରୁଲ୍ ଇସଲାମଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଗୁଆହାଟୀ ହାଇକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି (ଜଜ୍) ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଗତକାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ପତାକା ଧରି ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଉଥିଲେ, ଦଳୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ସଂସଦରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଥିଲେ, ସେ କଳା କୋଟ୍ ପିନ୍ଧି ବିଚାରପତି ଆସନରେ ବସିବା ପରେ କେତେଦୂର ନିରପେକ୍ଷ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବେ? କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳର ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନ ଥିଲା।
ବହରୁଲ୍ ଇସଲାମ ହାଇକୋର୍ଟରେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଶେଷ କରି ୧୯୮୦ ମସିହା ଜାନୁଆରୀରେ ଅବସର (Retire) ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ ଯେ ବିଦାୟକାଳୀନ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ସରିଲା, ଫୁଲମାଳ ପିନ୍ଧାଗଲା, ଏବେ ହୁଏତ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲା। କିନ୍ତୁ ଅସଲ ଖେଳ ତ ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଏଣ୍ଟ୍ରି ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ର ମାମଲା
ଜାନୁଆରୀ ୧୯୮୦ରେ ହାଇକୋର୍ଟରୁ ଅବସର ନେଇଥିବା ଜଣେ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ୧୧ ମାସ ପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସେହି ବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବର ମସିହାରେ ହଠାତ୍ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ— ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଗଲା। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସାରାଦେଶର ଆଇନଜ୍ଞ ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଚକିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କାହିଁକି ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟ ଜଜ୍ଙ୍କୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ ଅଣାଗଲା? ଏହା କେବଳ ଏକ ପଦୋନ୍ନତି ଥିଲା ନା ଏହା ପଛରେ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ମିଶନ ଥିଲା?
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ହିଁ ସେହି ଖେଳର ପରଦା ଉଠିଲା। ସେତେବେଳେ ବିହାରର କଂଗ୍ରେସ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଦୁର୍ନୀତିର ଅତି ସଂଗୀନ ଆରୋପ ଥିଲା। ଏହି ମାମଲା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଚାଲିଥିଲା। ଜଷ୍ଟିସ୍ ବହରୁଲ୍ ଇସଲାମ ସେହି ମାମଲାର ଫାଇଲ୍ ଖୋଲିଲେ ଏବଂ ଅତି ଚମତ୍କାର ଭାବେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆରୋପରୁ ମୁକ୍ତ କରି ‘କ୍ଲିନ୍ ଚିଟ୍’ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ବିରୋଧୀ ଦଳ ଦେଖୁ ଦେଖୁ ରହିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ତାର ସୁରକ୍ଷା କବଚ କାମ କରିସାରିଥିଲା।
ଏହି ଆନୁଗତ୍ୟର ପୁରସ୍କାର କ’ଣ ମିଳିଲା ଜାଣନ୍ତି? ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରୁ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ଅବସର ସମୟର ମାତ୍ର ୬ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିଜ ପଦବୀରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଲେ ଏବଂ ୧୯୮୩ ମସିହାରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ତୃତୀୟ ଥର ପାଇଁ ପୁଣିଥରେ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ପଠାଇଲା।
ଟିକେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ—
• ପ୍ରଥମେ: କଂଗ୍ରେସର ସାଂସଦ
• ଦ୍ୱିତୀୟରେ: ହାଇକୋର୍ଟର ଜଜ୍
• ତୃତୀୟରେ: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଜଜ୍
• ଏବଂ ଶେଷରେ: ପୁଣିଥରେ କଂଗ୍ରେସର ସାଂସଦ
ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ ହିଁ କୁହାଯାଏ— “ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ନ୍ୟାୟପାଳିକା” (Committed Judiciary)। ଯେତେବେଳେ ଅଦାଲତଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ତାର ଗଳିକନ୍ଦିର ଏକ ଅଂଶ ପାଲଟିଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଜନତା ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ କାହା ପାଖକୁ ଯିବେ? ଆଜି ଯେଉଁମାନେ ହାତରେ ସମ୍ବିଧାନ ବହି ଧରି ବୁଲୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଦୁହାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଜଷ୍ଟିସ୍ ବହରୁଲ୍ ଇସଲାମଙ୍କ ଏହି ଇତିହାସକୁ ନିଶ୍ଚୟ ମନେ ପକାଇବା ଦରକାର।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/senior-journalist-sarat-das-passes-away-odisha-mourns-his-passing/
