ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ନେଇ ବିବାଦ କାହିଁକି? ପରିବେଶ, ରଣନୀତି ଓ ‘ନାରେଟିଭ୍ ୱାର୍’ ମଧ୍ୟରେ ତର୍କ ତୀବ୍ର
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ମହାମ୍ବିତ୍ସାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ନେଇ ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ବିବାଦ ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ସରକାର ଏହାକୁ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ସମୁଦ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ରଣନୀତିକ ସାମର୍ଥ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବାବେଳେ, ପରିବେଶ କର୍ମୀ ଓ କିଛି ବିରୋଧୀ ଦଳ ଏହାକୁ ପରିବେଶ ଓ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ବିପଦ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଘିରି ଏବେ କେବଳ ପରିବେଶ ବନାମ ବିକାଶର ତର୍କ ନୁହେଁ, ବରଂ “NGO ନେଟୱର୍କ”, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫଣ୍ଡିଂ ଓ “ନାରେଟିଭ୍ ୱାର୍” ଭଳି ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି।
କ’ଣ ହେଉଛି ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପ?
ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ଦ୍ୱୀପ ଅଣ୍ଡାମାନ-ନିକୋବାର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ମଲାକ୍କା ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ଭାରତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରଣନୀତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ। ମଲାକ୍କା ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠୁ ବ୍ୟସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ବାଣିଜ୍ୟ ପଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ସରକାର ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଟ୍ରାନ୍ସଶିପମେଣ୍ଟ ପୋର୍ଟ, ବିମାନବନ୍ଦର, ଟାଉନଶିପ୍ ଓ ରଣନୀତିକ ଢାଞ୍ଚାଗତ ବିକାଶ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଛି।
ସରକାରର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ବହୁ କଣ୍ଟେନର୍ ଟ୍ରାଫିକ୍ ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ କୋଲମ୍ବୋ ଭଳି ବିଦେଶୀ ବନ୍ଦର ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଛି। ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାରରେ ଏକ ବଡ଼ ବନ୍ଦର ହେଲେ ଭାରତ ନିଜକୁ ଏକ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ହବ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରିବ।
ପରିବେଶ ଓ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା
ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ ପରିବେଶ କର୍ମୀ ଓ କିଛି ବିରୋଧୀ ନେତା ଏହାର ବିରୋଧ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ବିରୋଧୀଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରକଳ୍ପ ଫଳରେ ଦ୍ୱୀପର ଦୁର୍ଲଭ କୋରାଲ୍ ରିଫ୍, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୀବ ବୈବିଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ। ଏହା ସହିତ ଶୋମ୍ପେନ୍ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ବୋଲି ସେମାନେ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି।
କଂଗ୍ରେସ ନେତା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଓ ଜୟରାମ ରମେଶ ସହିତ ଅନେକ ବିରୋଧୀ ନେତା ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିବେଶୀୟ ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
କିଏ ଆଶିଷ କୋଠାରୀ?
ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପ ବିରୋଧରେ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଗ୍ରୀନ୍ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ (NGT) ରେ ଆବେଦନ କରିଥିବା ମୁଖ୍ୟ ନାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିବେଶ କର୍ମୀ ଆଶିଷ କୋଠାରୀ ଅଛନ୍ତି। ସେ “କଳ୍ପବୃକ୍ଷ” ନାମକ ପରିବେଶ ସଂଗଠନର ସ୍ଥାପକ।
କିଛି ସରକାରପକ୍ଷୀ ବିଶ୍ଳେଷକ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ ଜଡିତ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଅନ୍ୟ କେତେକ ସକ୍ରିୟ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଓ ଏନ୍ଜିଓ ନେଟୱର୍କ ସହ ରହିଛି।
ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ହର୍ଷ ମନ୍ଦର, ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭୂଷଣ, Oxfam India ଓ ActionAid ଭଳି ସଂଗଠନମାନଙ୍କ ନାଁ ମଧ୍ୟ ଉଠୁଛି। ତେବେ ଏହି ସଂଗଠନମାନେ ସମସ୍ତ ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିଆସୁଛନ୍ତି।
ରଜନୀ କୋଠାରୀ ଓ CSDS ସମ୍ପର୍କରେ ଚର୍ଚ୍ଚା
ଆଶିଷ କୋଠାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜନୀତି ବିଶ୍ଳେଷକ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ରଜନୀ କୋଠାରୀଙ୍କ ପୁଅ। ରଜନୀ କୋଠାରୀ Centre for the Study of Developing Societies (CSDS) ର ସ୍ଥାପକ ଥିଲେ।
କିଛି ବିଶ୍ଳେଷକ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ CSDS ର ଇତିହାସରେ Ford Foundation ଭଳି ପଶ୍ଚିମୀ ସଂସ୍ଥା ସହ ଫଣ୍ଡିଂ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା। ସେମାନେ ଏହାକୁ “ସିଭିଲ୍ ସୋସାଇଟି ଉପରେ ବିଦେଶୀ ପ୍ରଭାବ”ର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
ତେବେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, କୌଣସି ସଂସ୍ଥା ବିଦେଶୀ ଅନୁଦାନ ପାଇଲେ ମାତ୍ରେ ତାହାକୁ ଦେଶବିରୋଧୀ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଭାରତରେ ବହୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା ବିଦେଶୀ ସହଯୋଗ ଓ ଅନୁଦାନ ସହ କାମ କରିଆସୁଛନ୍ତି।
Survival International ଓ ‘Genocide’ ବିବାଦ
ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ Survival International ନାମକ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଛି।
ସଂଗଠନ ଦାବି କରିଛି ଯେ ପ୍ରକଳ୍ପ ଶୋମ୍ପେନ୍ ଜନଜାତି ପାଇଁ “genocide” ସଦୃଶ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। “Genocide” ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ପରେ ବିବାଦ ଆଉ ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
କିଛି ସରକାରପକ୍ଷୀ ମଞ୍ଚ ଦାବି କରୁଛି ଯେ Survival International ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ Ford Foundation ଓ Rockefeller Foundation ଭଳି ସଂଗଠନରୁ ସହାୟତା ପାଇଥିଲା।
ମିଡିଆ, ଆକ୍ଟିଭିଜମ୍ ଓ ରାଜନୀତିକ ନାରେଟିଭ୍
କିଛି ବିଶ୍ଳେଷକ ଏକ “ଇକୋସିଷ୍ଟମ” ର କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆକ୍ଟିଭିଷ୍ଟ ଗବେଷଣା କରନ୍ତି, ଡିଜିଟାଲ୍ ମିଡିଆ ପୋର୍ଟାଲରେ ଲେଖା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ଅଭିଯାନ ଚାଲେ ଓ ପରେ ରାଜନୀତିକ ନେତାମାନେ ସେହି ବିଷୟକୁ ଉଠାନ୍ତି।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ପଙ୍କଜ ସେଖସାରିଆ, ନନ୍ଦିନୀ ସୁନ୍ଦର ଓ The Wire ଭଳି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ନାଁ ମଧ୍ୟ ଉଠାଯାଉଛି। ତେବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପକ୍ଷମାନେ ଏହାକୁ ସାଧାରଣ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ମତପ୍ରକାଶର ଅଂଶ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି।
ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି କି ଏହି ପ୍ୟାଟର୍ନ?
ସରକାରପକ୍ଷୀ ମହଳର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ସର୍ଦାର ସରୋବର ଡ୍ୟାମ୍, କୁଡ଼ାଙ୍କୁଲମ୍ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ପ୍ଲାଣ୍ଟ, ମାଇନିଂ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ଢାଞ୍ଚାଗତ ପ୍ରକଳ୍ପ ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ବିରୋଧ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ରଣନୀତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶକୁ ଧୀର କରୁଛି।
ତେବେ ପରିବେଶ କର୍ମୀମାନଙ୍କ ମତ ଭିନ୍ନ। ସେମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପମାନଙ୍କ ପରିବେଶ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର।
ପରିବେଶ ବନାମ ବିକାଶ?
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ଭଳି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ମୂଳ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍ ହେଉଛି — ଉନ୍ନତି ଓ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମତୁଳନ ରଖିବା।
ଏକପଟେ ଭାରତ ନିଜର ସମୁଦ୍ର ଶକ୍ତି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ରଣନୀତିକ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ପରିବେଶବିଦ୍ମାନେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଜୀବ ବୈବିଧ୍ୟ ଓ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ନେଇ ସଚେତନ କରୁଛନ୍ତି।
‘NGO diplomacy’ ଓ Narrative War
ଜିଓପଲିଟିକ୍ସ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ବର୍ତ୍ତମାନର ବିଶ୍ୱରେ “Narrative War” ଏକ ବଡ଼ କୌଶଳ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ମାନବାଧିକାର, ପରିବେଶ ଓ ସିଭିଲ୍ ସୋସାଇଟିକୁ ନେଇ ଚାଲୁଥିବା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଭିଯାନ ଅନେକ ସମୟରେ ରଣନୀତିକ ଓ ରାଜନୀତିକ ପ୍ରଭାବ ଫେଳାଉଥାଏ।
ଏହି କାରଣରୁ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ମହଳରେ ସନ୍ଦେହ ଉଠୁଛି ଯେ କିଛି ଆନ୍ଦୋଳନ ପରିବେଶ ଚିନ୍ତାର ସୀମା ଛାଡ଼ି ବଡ଼ ଜିଓପଲିଟିକ୍ସ ଓ ନାରେଟିଭ୍ ଯୁଦ୍ଧର ଅଂଶ ହୋଇପାରେ।
ତେବେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ସତର୍କ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିରୋଧକୁ “ବିଦେଶୀ ଷଡଯନ୍ତ୍ର” ଭାବେ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରିପାରେ।
ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା?
ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବେ କେବଳ ଏକ ବନ୍ଦର କିମ୍ବା ଢାଞ୍ଚାଗତ ପ୍ରକଳ୍ପ ରହିନାହିଁ। ଏହା ଭାରତର ରଣନୀତିକ ଆକାଂକ୍ଷା, ପରିବେଶ ନୀତି ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଭାରତ କି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଭୁଇଁବ? ନା ପରିବେଶ ଓ ଆଦିବାସୀ ଅଧିକାରର ଚିନ୍ତା ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେବ?
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-wisdom-of-politics-from-a-stockbroker/
ଷ୍ଟକ୍ ଦଲାଲରୁ ରାଜନୀତିର ଚାଣକ୍ୟ || The wisdom of politics from a stockbroker
