ଭାରତର ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ପ୍ୟାଟର୍ନ ବାରମ୍ବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସରକାର କୌଣସି ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପ ଘୋଷଣା କରେ। ତାକୁ ଦେଶର ଭବିଷ୍ୟତ୍, ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିକାଶର ନୂଆ ମଡେଲ୍ ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରାଯାଏ। ପରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ “ଦେଶବିରୋଧୀ”, “ବିକାଶ ବିରୋଧୀ” କିମ୍ବା “ବିଦେଶୀ ଏଜେଣ୍ଟ” ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଏବେ ସେହି ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ₹୯୦,୦୦୦ କୋଟିର “ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ”।
ମୋଦୀ ସରକାର ଏହାକୁ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ୍ ସହିତ ଜଡିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ସରକାରଙ୍କ ଦାବି ଅନୁସାରେ, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାରତକୁ ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବ, ଚୀନ୍ର ପ୍ରଭାବକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଦେବ ଏବଂ ଦେଶକୁ ଏକ ନୂଆ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଦେବ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ପରିବେଶବିଦ୍, ଆଦିବାସୀ ଅଧିକାର କର୍ମୀ, କେତେକ ସୁରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଏହାକୁ ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକଳ୍ପ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି — ଏହା ସତରେ ଭାରତର ରଣନୀତିକ ଆବଶ୍ୟକତା କି? ନାକି ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କର୍ପୋରେଟ୍ ଆଧାରିତ ବିକାଶ ମଡେଲ୍ ?
ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ଅଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବାର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶ। ଏଠାରେ ଅଛି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ, ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବସୋବାସ କରୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ଜନଜାତି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସିଙ୍ଗାପୁର ମଡେଲର ଏକ ଆଧୁନିକ ସହରରେ ପରିଣତ କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧୀନରେ ଏକ ବିଶାଳ ଟ୍ରାନ୍ସସିପ୍ମେଣ୍ଟ ପୋର୍ଟ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦର, ନୂଆ ଟାଉନ୍ସିପ୍, ଗ୍ୟାସ ଓ ସୋଲାର ପାୱାର ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଗଢ଼ାଯିବ। ସରକାରଙ୍କ ଆଶା, ଏହା ଭାରତକୁ ଏକ ବଡ଼ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବ। ଏବେ ଭାରତର ବହୁତ ଟ୍ରାନ୍ସସିପ୍ମେଣ୍ଟ କାର୍ଗୋ କୋଲମ୍ବୋ, ସିଙ୍ଗାପୁର କିମ୍ବା ମାଲେସିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଛି। ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ନିକୋବାରରେ ଏକ ଡିପ୍ ସି ପୋର୍ଟ ହେଲେ ଭାରତ ସେହି ବ୍ୟବସାୟର ଲାଭ ନିଜେ ଉଠାଇପାରିବ।
କାଗଜରେ ଏହି ଧାରଣା ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗେ। କାରଣ ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ମାଲାକ୍କା ସ୍ଟ୍ରେଟ୍ର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତ ଜାହାଜ ମାର୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ଏଠାରୁ ଯାଏ। ଚୀନ୍ର ପ୍ରାୟ ୮୦ ପ୍ରତିଶତ ଏନର୍ଜି ଆମଦାନୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାର୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଏହି କାରଣରୁ ସରକାର ଏହାକୁ ଚୀନ୍ର “ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ ଅଫ୍ ପର୍ଲ୍ସ” ନୀତିର ଉତ୍ତର ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି। ଗୋଦି ମିଡିଆ ଓ ଆଇଟି ସେଲ୍ ଏହାକୁ “ଚୀନ୍କୁ ଘୁଁଡା ମୋଡ଼ାଇଦେବା” ଯୋଜନା ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏଠି ଥିକ୍ ସେଠାରୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି।
ସତରେ କି ଭାରତ ମାଲାକ୍କା ସ୍ଟ୍ରେଟ୍କୁ ବନ୍ଦ କରି ଚୀନ୍କୁ ଅଟକାଇପାରିବ? ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ଏହା ଏତେ ସରଳ ନୁହେଁ। ମାଲାକ୍କା କୌଣସି ହର୍ମୁଜ୍ ସ୍ଟ୍ରେଟ୍ ନୁହେଁ ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଇରାନ୍ ନୁହେଁ। ଚୀନ୍ ପାଖରେ ସୁଣ୍ଡା ଓ ଲୋମ୍ବୋକ୍ ଭଳି ବିକଳ୍ପ ମାର୍ଗ ଅଛି। ବଡ଼ ଟ୍ୟାଙ୍କରଗୁଡ଼ିକ ଆଗରୁ ମାଲାକ୍କା ମାର୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରୁନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ “ଚୀନ୍କୁ ଅଟକାଇଦେବା” ନାରା ଶୁଣିବାକୁ ଯେତେ ସରଳ ଲାଗେ, ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ସେତେ ସହଜ ନୁହେଁ।
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି, ଭାରତ ଆଗରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୁରକ୍ଷା ଭିତ୍ତିକ ଉପସ୍ଥିତି ରଖିଛି। ପୋର୍ଟ ବ୍ଲେୟାରରେ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ଅଣ୍ଡାମାନ ନିକୋବାର କମାଣ୍ଡ ଅଛି। କ୍ୟାମ୍ପବେଲ ବେରେ INS Baaz ନୌସେନା ଘାଟି ଅଛି। ଏଠାରୁ ଭାରତୀୟ ସେନା ଚୀନ୍ର ସମୁଦ୍ର ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖୁଛି। ତେଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି — ଯଦି ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଗରୁ ଅଛି, ତେବେ ଏହି ₹୯୦,୦୦୦ କୋଟିର ମେଗା ସିଟି କାହିଁକି?
ଏଠିକୁ ନେଇ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ତୀବ୍ର ହେଉଛି। ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏହାକୁ ପରିବେଶ ଓ ଆଦିବାସୀ ବିରୋଧୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ, ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ନାମରେ ବଡ଼ କର୍ପୋରେଟ୍ମାନଙ୍କୁ ଲାଭ ଦେବାର ଚେଷ୍ଟା ହେଉଛି। ଯଦିଓ ସରକାର ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଖଣ୍ଡନ କରୁଛି, ତଥାପି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ନେଇ ଯେଉଁ ଗୋପନୀୟତା ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା ସନ୍ଦେହ ବଢ଼ାଇଛି।
ପରିବେଶ ନେଇ ଚିନ୍ତା ଆଉ ଗୁରୁତର। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଗଛ କାଟାଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଗାଲାଥିଆ ବେ ଯେଉଁଠାରେ ପୋର୍ଟ ହେବ, ସେଠା CRZ-1A ଅଞ୍ଚଳରେ ପଡ଼େ। ଏହା ସବୁଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ଜୋନ୍। ଏଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ କୋରାଲ୍ କଲୋନୀ ଓ ଲେଦରବ୍ୟାକ୍ କଚ୍ଛପର ମୁଖ୍ୟ ନେଷ୍ଟିଂ ସାଇଟ୍ ଅଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ସତର୍କ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତି କରିପାରେ।
ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟ। ଶୋମ୍ପେନ ଜନଜାତି ଏଠାରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବସୋବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ୩୦୦-୪୦୦। ବାହ୍ୟ ଜଗତ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ। ସରକାର କହୁଛି ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି କ୍ଷତି ହେବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ୮ ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱୀପରେ ୩.୫ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ନୂଆ ସହର ଗଢ଼ାଯିବ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି କିପରି ବଞ୍ଚିବ?
ଏଠି ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦୁଃଖଦ ସତ୍ୟ ରହିଛି। ୨୦୦୪ ସୁନାମି ପରେ ନିକୋବାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ କୂଳରୁ ହଟାଯାଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ଦିନେକ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଜମିକୁ ଫେରାଇଦିଆଯିବ। ଏବେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ “ଅବାସିତ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଉଛି।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିବେଶ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି। ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସଂସ୍ଥାକୁ ଖୁବ କମ୍ ସମୟରେ ରିପୋର୍ଟ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ରିପୋର୍ଟ “ସିଲ୍ଡ କଭର” ଭିତରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏନଜିଟିର ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆସିଛି। ଯଦି ପ୍ରକଳ୍ପ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦେଶହିତକାରୀ, ତେବେ ଏତେ ଗୋପନୀୟତା କାହିଁକି?
ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚା ଆମକୁ ଭାରତର ବିକାଶ ମଡେଲ୍ର ଆଉ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣୁଛି। ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପ ଘୋଷଣା କରିବା ସହଜ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ କେଉଁଠି? ୧୦୦ ସ୍ମାର୍ଟ ସିଟିର ସ୍ୱପ୍ନ କେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲା? କ୍ଲିନ୍ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରକଳ୍ପର ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କାର ହିସାବ କିଏ ଦେବ? ଢୋଲେରାକୁ ଶାଂଘାଇଠାରୁ ଛଅ ଗୁଣା ବଡ଼ ସହର କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ କେଉଁଠି ଅଟକିଗଲା?
ଆଜି ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ନେଇ ସେହି ଭୟ ପୁଣି ଦେଖାଯାଉଛି। ପ୍ରଥମେ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଅ, ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ଚୁପ୍ କରାଅ, ଶେଷରେ ଲୋକଙ୍କ ଟଙ୍କାରେ କର୍ପୋରେଟ୍ ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ କରାଅ।
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭାରତକୁ ଚୀନ୍ ସହିତ ଆର୍ଥିକ, ସାମରିକ ଓ କୂଟନୀତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କିନ୍ତୁ ତାହାର ଅର୍ଥ ଏନୁହେଁ ଯେ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ନାମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉପରେ ରଖାଯିବ। ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଦେଶଦ୍ରୋହ ନୁହେଁ। ବରଂ ଜନତାଙ୍କ ଟଙ୍କା, ପରିବେଶ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକ ଉପାୟ।
ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବାର ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାରତ ପାଇଁ ଐତିହାସିକ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ଆଉ ଏକ ଐତିହାସିକ ଭୁଲ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରଚାରରେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ହେବା ଉଚିତ୍।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-politics-of-abuse-and-public-response/
ଗାଳିର ରାଜନୀତି ଓ ଜନତାର ଜବାବ || The politics of abuse and public response
