ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ବାରୁଦର ଗନ୍ଧ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଚାଲିଥିବା ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ବିଶେଷ କରି ପାକିସ୍ତାନ ସମେତ କିଛି ଆଞ୍ଚଳିକ ଦେଶ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଫଳ ହୋଇଛି। ଇରାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛି— ଆମେରିକାର ଅଯୌକ୍ତିକ ସର୍ତ୍ତ ଆଗରେ ଆମେ ମଥାନତ କରିବୁ ନାହିଁ। ଏହି ନାଟକୀୟ ଘଟଣାକ୍ରମ ପରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷର ଆଶଙ୍କା ଘନୀଭୂତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି।
୧. ପାକିସ୍ତାନର କୂଟନୈତିକ ପରାଜୟ
ପାକିସ୍ତାନ ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ମୁସଲିମ୍ ଜଗତର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେଶ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେରିକା ଓ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ବଢ଼ିଲା, ସେତେବେଳେ ଇସ୍ଲାମାବାଦ ନିଜକୁ ଜଣେ ‘ଶାନ୍ତି ଦଲାଲ’ ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଉଭୟ ପକ୍ଷକୁ ଗୋଟିଏ ଟେବୁଲ୍କୁ ଆଣି ଏକ ଯୁଦ୍ଧବିରତି ଘୋଷଣା କରାଇବା।
କିନ୍ତୁ ଇରାନରୁ ଆସିଥିବା ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ପାକିସ୍ତାନର ଏହି ପ୍ରୟାସ ଏକ ‘ଡେଡ୍ ଏଣ୍ଡ୍’ ବା ବନ୍ଦ ଗଳିରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଇରାନ ଅନୁଭବ କରୁଛି ଯେ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ଦୁରବସ୍ଥା ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଆମେରିକାର ଖୁସାମତ କରୁଛି, ତେଣୁ ତା’ର ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ନିରପେକ୍ଷ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
୨. ଆମେରିକାର ଅଗ୍ରହଣୀୟ ଦାବି
ଇରାନ କାହିଁକି ଆଲୋଚନା ମେଜ୍ରୁ ଓହରିଗଲା, ତାହା ପଛରେ ରହିଛି ଆମେରିକାର କଠୋର ‘ଡିମାଣ୍ଡ ଲିଷ୍ଟ’। ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ଇରାନ ଆଗରେ ଏଭଳି କିଛି ସର୍ତ୍ତ ରଖାଯାଇଥିଲା ଯାହାକୁ ତେହେରାନ ‘ଅସମ୍ମାନଜନକ’ ବୋଲି କହିଛି:
• ଆଣବିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବନ୍ଦ: ଇରାନର ସମସ୍ତ ୟୁରାନିୟମ୍ ସମୃଦ୍ଧିକରଣ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ବନ୍ଦ କରିବା।
• ମିସାଇଲ୍ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ୍ ଉପରେ କଟକଣା: ଇରାନର ବାଲିଷ୍ଟିକ ମିସାଇଲ୍ ଶକ୍ତିକୁ ହ୍ରାସ କରିବା।
• ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଭାବ କମାଇବା: ସିରିଆ, ଲେବାନନ୍ ଏବଂ ୟେମେନ ଭଳି ଦେଶରେ ଇରାନର ସମର୍ଥନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା।
ଇରାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଏବଂ ସାମରିକ କମାଣ୍ଡରମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ଇରାନକୁ ଦାସତ୍ୱ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଏକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର।
୩. ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ ଓ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନ
ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହେବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ। ଇରାନ ପାଖରେ ‘ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ’ (Strait of Hormuz) ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଛି। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଏହି ପଥ ଦେଇ ଯାଇଥାଏ। ଯଦି ଇରାନ ଏହି ପଥକୁ ଅବରୋଧ କରେ, ତେବେ ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହେବ, ଯାହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଭାରତ ଭଳି ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।
ଅନ୍ୟପଟେ, ଇରାନ ଏବେ ରୁଷ ଏବଂ ଚୀନ୍ ସହ ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ମଜଭୁତ କରିବାରେ ଲାଗିଛି। ଆମେରିକାର କଟକଣାକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ପାଇଁ ଇରାନ ଏକ ନୂତନ ‘ପୂର୍ବ ଦିଗର ରଣନୀତି’ (Look East Policy) ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଏହାଫଳରେ ପାକିସ୍ତାନ ଭଳି ଦେଶ ଯେଉଁମାନେ ପଶ୍ଚିମା ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ନିକଟତର, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଇବା ସ୍ବାଭାବିକ।
୪. ‘ପ୍ରକ୍ସି ୱାର’ ର ଭୟଙ୍କର ରୂପ
ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ବିଫଳ ହେବା ପରେ, ଏବେ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ବଦଳରେ ପରୋକ୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ବା ‘ପ୍ରକ୍ସି ୱାର’ ବଢ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି। ଇରାନ ସମର୍ଥିତ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ଇରାକ, ସିରିଆ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକାର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ ଆମେରିକା ଆର୍ଥିକ କଟକଣାକୁ ଆହୁରି କଠୋର କରି ଇରାନର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପଙ୍ଗୁ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ।
୫. ଶାନ୍ତି ଏବେ ବି ସୁଦୂର ପରାହତ
ପାକିସ୍ତାନର ‘ନା’ ଶୁଣିବା ପରେ ବିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛନ୍ତି। ଯଦି ଆମଞ୍ଚଳିକ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ବିଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଜାତିସଂଘ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତିରେ ଆମେରିକା ନିଜର ‘ଇଗୋ’ ଏବଂ ଇରାନ ନିଜର ‘ଆତ୍ମସମ୍ମାନ’କୁ ନେଇ ଯେଭଳି ଅଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ମନେହେଉଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ବିବାଦ କେଉଁ ମୋଡ଼ ନେଉଛି, ତାହା ଉପରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ନଜର ରହିବ। ଗୋଟିଏ ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ଠେଲି ଦେଇପାରେ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/american-eagle-crashes-in-iranian-skies/
ଇରାନ ଆକାଶରେ ଆମେରିକୀୟ ‘ଇଗଲ୍’ର ପତନ || American ‘Eagle’ crashes in Iranian skies
