କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳ କ’ଣ କେବଳ ସାଙ୍ଗସାଥୀ କିମ୍ବା ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ଭରସାରେ ଗଢ଼ାଯାଇପାରେ ବା ଚଲାଯାଇପାରେ? ଯଦି ଆମେ ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଦଳ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଏହାର ଶୀର୍ଷ ନେତା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ କଥା ବିଚାର କରିବା, ତେବେ ଉତ୍ତରଟି ଟିକେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ୱାତ୍ମକ।
କଂଗ୍ରେସ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ଧାରାରେ ଗତି କରୁଛି, ସେଥିରୁ ମନେହେଉଛି ଯେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଲାଗୁଛି ସେ କେବଳ ତାଙ୍କର କିଛି ଖାସ୍ ବନ୍ଧୁ, ବିଶ୍ଵସ୍ତ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏବଂ କିଛି ମୁଷ୍ଟିମେୟ ସମର୍ଥକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦଳ ଚଳାଇପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଦଳର ଅବସ୍ଥା କ’ଣ?
ନୀତି ଓ ରଣନୀତିର
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ରାଜନୀତିକୁ ଯଦି ଆମେ ଗତ ୨୦-୨୨ ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଦେଖିବା, ତେବେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ— ତାଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ଥିର ନୀତି ବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନାହିଁ। ଜଣେ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ଯେମିତି ଗୋଟିଏ ମାଙ୍କଡ଼ ଗୋଟିଏ ଡାଳରୁ ଅନ୍ୟ ଡାଳକୁ ଡେଇଁଥାଏ, ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ମଧ୍ୟ ସେମିତି ଗୋଟିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଡେଇଁ ଚାଲିଛନ୍ତି।
ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ବିହାର ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ସେ ପ୍ରତିଟି ଭାଷଣରେ ‘ଓବିସି’ ବା ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଥା କହୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ ଶେଷ ହେବାମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ଡିକ୍ସନାରୀରୁ ପଛୁଆ ବର୍ଗ ଶବ୍ଦଟି ଗାୟବ ହୋଇଗଲା। ଏବେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ନିର୍ବାଚନ ପାଖେଇ ଆସୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ‘ଦଳିତ’ମାନଙ୍କ କଥା ମନେ ପଡ଼ିଛି।
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଦଳିତ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି କିଏ? ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟିର ପୂର୍ବତନ ନେତା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପାଲ୍ ଗୌତମ, ଯିଏ ଏବେ କଂଗ୍ରେସର ଏସସି ସେଲ୍ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ। ରାହୁଲଙ୍କୁ ଲାଗୁଛି ଯେ ଏହି ନୂଆ ସାଙ୍ଗମାନେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଜିତାଇ ଦେବେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କୁ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ କରିଦେଉଛି।
ନିକଟରେ କାଂଶୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନରେ ରାହୁଲ ଲକ୍ଷ୍ନୌରେ କହିଲେ, “ଯଦି ନେହେରୁଜୀ ଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ ସେ କାଂଶୀରାମଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କରିଦେଇଥାନ୍ତେ।” ଏହା ଶୁଣିଲେ ଯେକୌଣସି ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତି ବି ହସିବ। କାରଣ କାଂଶୀରାମ ଜଣେ ମିଶନାରୀ ନେତା ଥିଲେ। ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ତାଙ୍କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେବାକୁ ଅଫର ଦେଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସେ ମନା କରିଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷମତା ନୁହେଁ, ନିଜର ଆଦର୍ଶ ବଡ଼ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରାଜନୀତି ବୁଝାପଡ଼ୁ ନାହିଁ।
ଦଳ ଭିତରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ବିଫଳତା
କଂଗ୍ରେସର ସ୍ଥିତି ଏବେ ଏମିତି ଯେ, ନିଜ ଦଳର ବିଧାୟକମାନେ ନିଜ ନେତାଙ୍କୁ ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି। ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ହରିୟାଣା, ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ବିହାର— ଏହି ତିନିଟି ରାଜ୍ୟରେ କଂଗ୍ରେସ ବିଧାୟକମାନେ ଦଳୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅବମାନନା କରି ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଦେଲେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵ ଉପରେ ଦଳୀୟ କର୍ମୀଙ୍କର ଭରସା ତୁଟିବାରେ ଲାଗିଛି।
ଅନ୍ୟପଟେ ବିଜେପିର ସଫଳତାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ଲଗାତାର ଦ୍ଵିତୀୟ ଥର ସରକାର, ଗୁଜରାଟରେ ୩୦ ବର୍ଷର ଶାସନ, ଆସାମରେ ତୃତୀୟ ଥର ପାଇଁ ସରକାର ଗଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି— ଏସବୁ କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ହେବା କଥା। ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ନିଜର ସ୍ଥିତି ମଜବୁତ କରିବାରେ ଲାଗିଛି। କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସ କେଉଁଠି? କଂଗ୍ରେସ ଏମିତି କେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଅଛି ଯେଉଁଠି ଦ୍ଵିତୀୟ ଥର ଲଗାତାର ସରକାରକୁ ଫେରିଛି? ଏହାର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା କଷ୍ଟକର।
ଆସାମ କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠାରେ ସ୍କ୍ରିନିଂ କମିଟିର ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀ, ପ୍ରଦେଶ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଗୌରବ ଗୋଗୋଇ (ରାହୁଲଙ୍କ ବନ୍ଧୁ), ପ୍ରଭାରୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ର ସିଂ (ରାହୁଲଙ୍କ ଆଉ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ)। ମାନେ ପୁରା ‘ଫ୍ରେଣ୍ଡସ୍ କ୍ଲବ୍’ ଆସାମ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କରୁଛି। ସେଠାରେ ୪୦% ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥାଇ ମଧ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ କାହିଁକି ସଂଘର୍ଷ କରୁଛି? କାରଣ କଂଗ୍ରେସର ସାଧାରଣ କର୍ମୀ ଏହି ହାଇପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ନେତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଭୁଲ୍ ରଣନୀତି ଓ ଭବିଷ୍ୟତ
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ରଣନୀତି ସବୁବେଳେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ୱରେ ରହିଥାଏ। କେତେବେଳେ ସେ ଜୈନଉଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନି ମନ୍ଦିର ମନ୍ଦିର ବୁଲନ୍ତି, ତ ପୁଣି କେତେବେଳେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାମ ମନ୍ଦିର ଯିବାକୁ ପାପ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ସେ ଏମିତି କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି ଯେ “ସିଧାସଳଖ ମୋଦିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ହିଁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇପାରିବେ।” କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଭୁଲ୍। ଯଦି ଆପଣ ରାଜ୍ୟ ପରେ ରାଜ୍ୟ ହାରି ଚାଲିବେ, ତେବେ କେନ୍ଦ୍ରରେ କ୍ଷମତାକୁ କିପରି ଆସିବେ?
ଇତିହାସ କହୁଛି, କଂଗ୍ରେସ କେବେ ବି ଦଳିତ ବା ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ। ବାବୁ ଜଗଜୀବନ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ କିଏ ରୋକିଥିଲା? ସେ ହେଉଛି କଂଗ୍ରେସ। ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ଖଡ଼ଗେଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ତିନି ତିନି ଥର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥିଲା, କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସ ହାଇକମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ହେବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏବେ କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ ଆସିଲେ ଦଳିତ କାର୍ଡ ଖେଳାଯାଉଛି।
କେରଳରେ ବି ସେଇ ଏକା ଅବସ୍ଥା। ଯଦି କଂଗ୍ରେସ ସେଠାରେ ଜିତେ, ତେବେ ତାହା ଏକ ଚମତ୍କାର ହେବ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ବି ଦଳ ଭିତରେ ଅନ୍ତଃକନ୍ଦଳ ଏତେ ଯେ, ଲାଗୁଛି ପିନରାଇ ବିଜୟନ ତୃତୀୟ ଥର ପାଇଁ ସରକାର ଗଢ଼ିବେ। ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ୨୦୦୪ରୁ ରାଜନୀତିରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ବି ପରାଜୟରୁ ସେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିନାହାନ୍ତି। ୨୦୧୪ ହାରିଲେ, ୨୦୧୯ ହାରିଲେ, ତଥାପି ସେ ନିଜର ‘ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ’ ପରାମର୍ଶ ଛାଡ଼ି ପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଶେଷରେ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଖରେ ନା ଅଛି ଉଚିତ ରାସ୍ତା, ନା ତାଙ୍କ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି ସେହି ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବାର କ୍ଷମତା। ରାଜନୀତି କେବଳ ଟୁଇଟର କିମ୍ବା ଏସି ରୁମ୍ ଭିତରେ ବସି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏଥିପାଇଁ ମାଟିର ମଣିଷଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ହେବାକୁ ପଡ଼େ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଂଗ୍ରେସ ନିଜର ଏହି ରଣନୀତି ବଦଳାଇ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଳର ସ୍ଥିତି ଏମିତି ହିଁ ରହିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/bjd-congress-time-11-member-rebel-group/
ବିଜେଡି-କଂଗ୍ରେସକୁ କାଳ ୧୧ ଜଣିଆ ‘ବିଦ୍ରୋହୀ ଗୋଷ୍ଠୀ’ || BJD-Congress time 11-member ‘rebel group’
