ଆଜି ଓଡ଼ିଶା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଛକ ଉପରେ ଚିଡ଼ା ହୋଇଛି। ଏକ ଏଭଳି ସାମ୍ବିଧାନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆମ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି, ଯାହା ଦେଶର କ୍ଷମତା ସଂରଚନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଦଳାଇ ଦେବାକୁ ଯାଉଛି। ୨୦୨୬ର ସଂସଦୀୟ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବା ଯାହାକୁ ଆମେ ‘ଡିଲିମିଟେସନ୍’ (Delimitation) କହୁଛୁ, ତାହା ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଭିତରେ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ଆମେ ଆମର ସଫଳତା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛୁ କି? ଓଡ଼ିଶା ଯେଉଁ ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସଫଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥିରୀକରଣ କରି ଦେଖାଇଛି, ତାହା କଣ ଦିଲ୍ଲୀ ଦରବାରରେ ଆମର ସ୍ୱରକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେବ? କଣ ଓଡ଼ିଶା ଦେଶର କ୍ଷମତା ଅଳିନ୍ଦରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ?
ଜୁନ୍ ମାସର ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ନୂଆ ବାଉଣ୍ଡ୍ରି କମିଶନ୍ ଦେଶର ମାନଚିତ୍ରକୁ ପୁନର୍ବାର ଆଙ୍କିବା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି। ଆଜି ଆମେ ଦେଖିବା କେମିତି ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଜନସଂଖ୍ୟା ବିସ୍ଫୋରଣ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସାଂସଦ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ଏକ ବିକାଶମୁଖୀ ତଥା ଶୃଙ୍ଖଳିତ ରାଜ୍ୟ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ହରାଇବାକୁ ବସିଛି। ଆସନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ବୁଝିବା ଏହି ‘ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ ମ୍ୟାଥ୍’ ବା ସଂସଦୀୟ ଗଣିତ କେମିତି ଓଡ଼ିଶାକୁ ପଛକୁ ଠେଲି ଦେବା ପାଇଁ ଯାଉଛି।
ଏହି ସମଗ୍ର ସଂକଟକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଇତିହାସର କିଛି ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆପଣମାନେ ଜାଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ଯେ, ଆଜି ଆମେ ଲୋକସଭାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଯେଉଁ ୨୧ଟି ଆସନ ଦେଖୁଛୁ, ତାହା ୧୯୭୦ ଦଶକରୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି। ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ଜରିଆରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ସିଟ୍ ବଢ଼ାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ସିଟ୍ ଯେମିତି କମି ନଯାଏ। ଏହି ‘ଫ୍ରିଜ୍’ ବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଆଜି ୨୦୨୬ରେ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଏବଂ ଏଠାକାର ଜନସାଧାରଣ ଦେଶର ଆହ୍ୱାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଆମେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ସଫଳତା ହାସଲ କଲୁ। ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶାର ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହାର ସ୍ଥିର ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ଉତ୍ତର ଭାରତର କିଛି ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଏହି ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେଠାରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ହୁ ହୁ ହୋଇ ବଢ଼ିଚାଲିଲା। ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ନୂଆ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେଉଛି, ସେତେବେଳେ ସେହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସାଂସଦ ସିଟ୍ ମିଳିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ଶୃଙ୍ଖଳିତ ରାଜ୍ୟ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି। ବିକାଶ ଓ ଦେଶ ଗଠନରେ ସହଯୋଗ କରି କଣ ଓଡ଼ିଶା ଆଜି ପେନାଲ୍ଟି ବା ଦଣ୍ଡ ପାଇବାକୁ ଯାଉଛି? ଏହା ଏକ ବଡ଼ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ।
ଆସନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି ସମଗ୍ର ଖେଳର ଗାଣିତିକ ଚେହେରାକୁ ଦେଖିବା। ଯଦିଓ ସଂସଦର ମୋଟ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବ ଏବଂ ହୁଏତ ଓଡ଼ିଶାର ୨୧ଟି ସିଟ୍ ବଢ଼ି ୨୩ କିମ୍ବା ୨୪ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସମଗ୍ର ସଂସଦରେ ଓଡ଼ିଶାର ‘ପ୍ରତିଶତ ସେୟାର୍’ ବା ଅଂଶଧନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କମିଯିବ। ବର୍ତ୍ତମାନର ଲୋକସଭାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗୀଦାରୀ ପ୍ରାୟ ୩.୮% ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ନୂଆ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଯଦି ସଂସଦର ସିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ୮୫୦ ରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ହୁଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଶତ ଶେୟାର କମି ମାତ୍ର ୨.୫% କିମ୍ବା ତାଠାରୁ କମ୍ ହୋଇଯିବ।
ଅନ୍ୟପଟେ କେବଳ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ବିହାର ଭଳି ରାଜ୍ୟ ଦେଶର ମୋଟ ସଂସଦର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ ଅଧିକ ସିଟ୍ ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଯିବେ। ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଅର୍ଥ କଣ ଜାଣନ୍ତି? ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେତେବେଳେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର କୌଣସି ଜାତୀୟ ନୀତି କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଯୋଜନା, ବାତ୍ୟା ସହାୟତା କିମ୍ବା ରେଳ ବଜେଟ୍ ବଣ୍ଟନ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ବାରଗେନିଂ ଚିପ୍ ବା ମୂଲଚାଲ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବ। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ପାଖରେ ଅଧିକ ସାଂସଦ ଥିବେ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସେହି ରାଜ୍ୟର ଦାବିକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବେ। ଆମର ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବଦାନ ସତ୍ତ୍ୱେ, କେବଳ ସଂଖ୍ୟା ବଳରେ ଆମେ ପଛରେ ପଡ଼ିଯିବା।
ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଡ଼ମ୍ବନା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ସଫଳତା। ବିଗତ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଓଡ଼ିଶା ଆର୍ଥିକ ଶୃଙ୍ଖଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଶରେ ଏକ ଉଦାହରଣ ସାଜିଛି। ଆମର ଜିଡିପି ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ଅଧିକ ରହୁଛି ଏବଂ ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଶା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରାଜକୋଷକୁ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ପୁରସ୍କାର ବଦଳରେ ଆମକୁ କଣ ମିଳୁଛି? ୧୧ଶ ସଂସଦରେ କମ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ!
ଆଜି ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଏହି ‘ଡେମୋଗ୍ରାଫିକ୍ ଡିଭିଡେଣ୍ଡ ବନାମ ଡେମୋଗ୍ରାଫିକ୍ ପେନାଲ୍ଟି’ ବିତର୍କ ସବୁଠାରୁ ଉଗ୍ର ରୂପ ନେଇଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁ ଉତ୍ତରୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କଣ ଅଧିକ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଦେଇ ପୁରସ୍କୃତ କରାଯିବ? ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶିକ୍ଷା ଓ ବିକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥିର କଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ କଣ ବଳି ଦେଇ ଦିଆଯିବ? କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଆଧାର କରି ଗଠିତ ଏହି ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେଦୂର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, ତାହା ଆଜି ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପଚାରୁଛି।
ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କେବଳ ସଂସଦର କାଗଜପତ୍ର ଭିତରେ ସୀମିତ ରହିବ ନାହିଁ, ଏହା ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ଜିରୋରେ ଆମ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଦେବ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏବେ ଜନ୍ମ ନେବ ‘ମେଗା କନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଏନ୍ସି’ ବା ବିଶାଳ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ। ଜଣେ ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କୁ ଏବେ ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ ବଡ଼ ଭୌଗଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ଦୁଇଗୁଣା ଭୋଟର ବେସ୍ର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଭୋଟିଂ ବ୍ଲକ୍ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜାତି ବା ଏଥ୍ନିକ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କମିଯିବ। କାରଣ ନୂଆ ସୀମା ଭିତରେ ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା ବଦଳିଯାଇପାରେ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ହେବ ସେବା ଯୋଗାଣ ବା ସର୍ଭିସ୍ ଡେଲିଭରି କ୍ଷେତ୍ରରେ। ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀରେ ବସି ନିଜର ଏହି ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ। ଫଳରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯିବ।
ତେବେ ଏହାର ସମାଧାନ କଣ? ଆଜି ଆମକୁ ଏହି ନୂଆ ସଂଘୀୟ ସୀମାନ୍ତକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ। ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କିଛି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସେଫ୍ଗାର୍ଡ ବା ସଂଶୋଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ, ସିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁ ରାଜ୍ୟର ଭୋଟିଂ ୱେଟେଜ୍କୁ କେମିତି ସମାନ ରଖାଯାଇପାରିବ, ସେ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଦଳୀୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟରୁ ଉପରକୁ ଉଠି, ଦେଶର ଅନ୍ୟ ସମାନ ଚିନ୍ତାଧାରା ସମ୍ପନ୍ନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହ ମିଶି ଏକ ମିଳିତ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବାକୁ ହେବ। ଯଦି ଆମେ ଆଜି ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣକୁ ନେଇ ସଚେତନ ନହେବା, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆମର ଗୋଟିଏ ଭୋଟ୍ର ମୂଲ୍ୟ କମିଯିବ। ଭୋଟର ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଯେ, ଏହି ନୂଆ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଯୁଗରେ କେମିତି ଆପଣଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛି।
