୧୮୦ କୋଟିର ପ୍ରକଳ୍ପ, ୯୦ ଲକ୍ଷ ମାସିକ ବ୍ୟୟ, ଆୟ ନଗଣ୍ୟ — ଯୋଜନାର ଭୁଲ କି ପ୍ରଶାସନିକ ଅବହେଳା?
ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହରର ପଶ୍ଚିମ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ବରମୁଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଜିଲ୍ଲା ଓ ଆନ୍ତର୍ରାଜ୍ୟ ବସ ଯାତାୟାତର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ନିର୍ମିତ ବାବା ସାହେବ ଭୀମ ରାଓ ଆମ୍ବେଦକର ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡକୁ ଏକ ଆଧୁନିକ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯାତାୟାତ ହବ୍ ଭାବେ ପ୍ରଚାର କରାଯାଇଥିଲା। ୧୮୦ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟୟରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ସହରର ଗୌରବ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଆୟ-ବ୍ୟୟର ହିସାବ ଖୋଲାଯାଉଛି, ଚିତ୍ର ଚମତ୍କୃତକର। ମାସକୁ ପ୍ରାୟ ୯୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଆୟ ୯୦ ହଜାର ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟ ହେଉନାହିଁ। ୧୨୮ଟି ଦୋକାନଘର ମଧ୍ୟରୁ ମାତ୍ର ୮ଟି ଚାଲୁ ଅବସ୍ଥାରେ। ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତାଲାପଡ଼ିଛି।
ଏହା କେବଳ ଆର୍ଥିକ ଅସମତୁଳନ ନୁହେଁ; ଏହା ଯୋଜନା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଭୁଲକୁ ଉଜାଗର କରୁଛି।
/odishatv/media/media_files/2026/01/06/baramunda-bus-stand-2026-01-06-20-28-54.jpeg)
ଯୋଜନା କରିବା ଶୈଳୀ: ନକ୍ସା ଚକାଚକ, ବ୍ୟବହାରିକତାର ଅନ୍ଧକାର
ଆମ ପ୍ରଶାସନିକ ମନୋଭାବରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ— ଆକର୍ଷଣୀୟ ନକ୍ସା, ଉଚ୍ଚ ଭବନ, ଚକଚକିଆ ପରିସର। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଉପାଦେୟତା କେତେ? ଏହା କାହା ପାଇଁ? ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳରେ କେମିତି ଚାଲିବ?
ବସ ଷ୍ଟାଣ୍ଡର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ— ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ଯାତାୟାତ ସୁବିଧା ଦେବା। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଯେପରି ଏକ ବ୍ୟାପକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ମାର୍କେଟ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ତିଆରି ହୋଇଛି, ତାହା ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ— ଏହା ବସ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ନା ଏକ ସୌଖିନ ବଜାର?
୧୨୮ଟି ଦୋକାନ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା କାହା ପାଇଁ? ଦିନକୁ ଯେତେ ଯାତ୍ରୀ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା କେତେ? ସେମାନେ ଦାମୀ ଦୋକାନରୁ କିଣାକାଟା କରିବେ କି? ଏହି ମୂଳ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା କି?
ଅର୍ଥ ବିଭାଗର ଭୂମିକା: କଷ୍ଟ-ବେନିଫିଟ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ କେଉଁଠି?
ଯେକୌଣସି ବୃହତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ଅନୁମୋଦନ ପୂର୍ବରୁ ଲାଭ-କ୍ଷତି ଆକଳନ ଅବଶ୍ୟକ। ଅର୍ଥ ବିଭାଗର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି—
• ଆୟର ସମ୍ଭାବନା କେତେ?
• ମାସିକ ଓ ବାର୍ଷିକ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଭାର କେତେ?
• ନିବେଶର ଯଥାର୍ଥତା କ’ଣ?
ଯଦି ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ଅର୍ଥକାରୀ ନ ଥିବା ଆକଳନ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହାକୁ ସୀମିତ ଆକାରରେ ରଖିବା ଉଚିତ ଥିଲା। ନିରାଡ଼ମ୍ବର ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଗଠନ ହୋଇପାରୁଥାନ୍ତା।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମନେହୁଏ— ଆର୍ଥିକ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନଥିଲା କିମ୍ବା ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇନଥିଲା।
ଆୟ ନାହିଁ, ବ୍ୟୟ ବଢ଼ୁଛି: କିଏ ଭରୁଛି ଭାର?
ମାସକୁ ୯୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ମାନେ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦-୧୧ କୋଟି ଟଙ୍କା। ଯଦି ଆୟ ନଗଣ୍ୟ, ତେବେ ଏହି ଅର୍ଥ କେଉଁଠାରୁ ଆସୁଛି? ସରକାରୀ ତହବିଲରୁ— ଅର୍ଥାତ୍ ଟିକସଦାତାଙ୍କ ଟଙ୍କାରୁ।
ଏହାର ଅର୍ଥ— ଜନସାଧାରଣ ଏକ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପର ଭାର ବହନ କରୁଛନ୍ତି।
ଯେତେବେଳେ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆୟ ନ କରେ ଓ ବ୍ୟୟ ବଢ଼ାଏ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଯୋଜନା— ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ— ପାଇଁ ଅର୍ଥ ନିଅଣ୍ଟ ହୁଏ।
ଆଡ଼ମ୍ବର ବନାମ ଜନମଙ୍ଗଳ
ସରକାରଙ୍କ କିଛି ପ୍ରକଳ୍ପ ଅର୍ଥକାରୀ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ ହୋଇପାରେ। ଏକ ବସ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ମୂଳତଃ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା। ଏହା ଲାଭକାରୀ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଡ଼ମ୍ବରପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ, ବ୍ୟୟ ବଢ଼େ ଓ ଚାଲୁ ରଖିବା କଷ୍ଟ ହୋଇପଡ଼େ।
ଏଠାରେ ସେହି ଭୁଲ ହୋଇଛି। ଆବଶ୍ୟକତା ଭିତ୍ତିକ ଯୋଜନା ହେବାର ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଏହାକୁ ଏକ ବ୍ୟାପାରିକ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ଭାବେ ଭାବିଥିବା ପ୍ରତିତି ହୁଏ।
ପୁନର୍ବିନ୍ୟାସର ସମ୍ଭାବନା: ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ଭାଗୀଦାରୀ ଉପାୟ କି?
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ପୁନର୍ବିଚାର କରି ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ପାର୍ଟନରଶିପ୍ (PPP) ମୋଡେଲରେ ଆଣାଯାଇପାରେ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ—
• ମଲ୍ଟିପ୍ଲେକ୍ସ
• ଫୁଡ୍ କୋର୍ଟ
• ବ୍ରାଣ୍ଡେଡ ରିଟେଲ୍ ଷ୍ଟୋର
• କର୍ପୋରେଟ୍ ଅଫିସ୍ ସ୍ପେସ୍
ଘରୋଇ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ନିବେଶରେ ଏହି ସୁବିଧା କରାଯାଇପାରେ। ସରକାର ଭଡ଼ା ଓ ରେଭେନ୍ୟୁ ପାଇପାରେ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ବିକଳ୍ପ ସାମାଜିକ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇବ କି? ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଯାତାୟାତ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ବ୍ୟାପାରିକ ହବ୍ କରାଯିବା ଉଚିତ କି? ଏହା ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ।
ଅନ୍ୟ ପ୍ରକଳ୍ପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତର୍କ ସଙ୍କେତ
ବରମୁଣ୍ଡା ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡ ଏକ ଅଲଗା ଘଟଣା ନୁହେଁ। ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଛି— ପ୍ରକଳ୍ପମାନଙ୍କୁ ଜାଣିଶୁଣି ବ୍ୟୟବହୁଳ କରାଯାଉଛି। ଆବଶ୍ୟକ ପରୀକ୍ଷା ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ ହେଉନାହିଁ।
ଫଳସ୍ୱରୂପ—
• ସରକାରୀ ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ୁଛି
• ଋଣ ଭାର ବଢ଼ୁଛି
• ଆବଶ୍ୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅର୍ଥ ଅଭାବ
ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳରେ ଆର୍ଥିକ ଅସ୍ଥିରତାର କାରଣ ହୋଇପାରେ।
ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ବନାମ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ କାହା ସ୍ୱାର୍ଥରେ?
ଯଦି ଜନସ୍ୱାର୍ଥ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ତାହାର ଲାଭ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦି ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ତେବେ ଏହା ଟାକ୍ସଦାତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାର।
ଯୋଜନା କେବଳ ଶିଳାନ୍ୟାସ ଓ ଉଦ୍ଘାଟନରେ ସୀମିତ ନ ଥାଇ, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚାଲୁଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବା ଦରକାର।
ଦାୟିତ୍ୱର ସମୟ
ବରମୁଣ୍ଡା ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡ ଆମକୁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛି—
ନକ୍ସାର ଚକଚକି ନୁହେଁ, ବ୍ୟବହାରିକତା ଓ ଅର୍ଥନୀତିକ ଶିଷ୍ଟାଚାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ପାଇବା ଉଚିତ।
ସରକାରଙ୍କୁ ଏବେ—
1. ପ୍ରକଳ୍ପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଡିଟ୍ କରିବା
2. ପୁନର୍ବିନ୍ୟାସ କିମ୍ବା ନୂତନ ଚାଲୁ ପ୍ରଣାଳୀ ଭାବିବା
3. ଭବିଷ୍ୟତ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ କଡ଼ା ଅର୍ଥନୀତିକ ଯାଞ୍ଚ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା
ଯଦି ଏହା ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ୧୮୦ କୋଟିର ଏହି ପ୍ରତୀକ ଏକ ଅସଫଳ ଯୋଜନାର ସ୍ମାରକ ହୋଇ ରହିଯିବ।
ସମୟ ଆସିଛି— ଆଡ଼ମ୍ବର ନୁହେଁ, ଦାୟିତ୍ୱକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବାର।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/who-did-the-prime-minister-meet-in-mumbai-what-planning-is-underway/
