ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଫତେହପୁର ସହରରେ ଗଢ଼ା ଯାଇଥିବା ଏକ ମକବରାକୁ ନେଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ନୂଆ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ହିନ୍ଦୁ ପକ୍ଷ ଏହି ଇମାରତକୁ ମନ୍ଦିର ବୋଲି ଦାବି କରୁଛନ୍ତି, ମୁସଲମାନ ପକ୍ଷ ଏହାକୁ ମକବରା ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବିବାଦ ପରେ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ବିବାଦୀୟ ପରିସରରୁ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷକୁ ବାହାର କରିଦେଇଛି। ସେଠାରେ ବ୍ୟାରିକେଡିଂ କରାଯାଇ କଡ଼ା ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାରେ ମଙ୍ଗଳବାର ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟିର ବିଧାୟକମାନେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗର ହଙ୍ଗାମା କରିଥିଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ ସାଂସଦ ନରେଶ ଉତ୍ତମ ପଟେଲ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖି ଏହି ମାମଲାର ତଦନ୍ତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର ଦାବି କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ମାମଲାରେ ଆଗକୁ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ହେବ, ତାହା କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ବିବାଦର ଆଧାରରେ ମକବରାର ମୁଗଲ ଓ ଲାହୋର ସଂପର୍କ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ମିଳିବ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଏହାକୁ କିପରି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ତାହାର ମଧ୍ୟ ସୂଚନା ମିଳିବ।
ମଙ୍ଗୀ ମକବରା ବା ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନଙ୍କ ମକବରା
ଫତେହପୁର ସହରରେ ଥିବା ଏହି ଇମାରତକୁ ମଙ୍ଗୀ ମକବରା ଓ ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନଙ୍କ ମକବରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହା ସଂପର୍କରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସୂଚନା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ୧୯୭୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ମାନ ସିଂହ ପରିବାର ପାଖରେ ଥିଲା। ଶକୁନ୍ତଳା ମାନ ସିଂହଙ୍କଠାରୁ ଏହାକୁ ରାମନରେଶ ସିଂହ କିଣିଥିଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ ଦିଲୀପ ସିଂହ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ୨୦୦୭ରେ ରାମନରେଶ ସିଂହଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଧ୍ୟାନ ଏହା ଆଡ଼କୁ ଯାଇନଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅନୀସ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ଝଡ଼ାଫୁଙ୍କ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଅଦାଲତରୁ ଏକପାଖିଆ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହାସଲ କରିଥିଲେ। ରାମନରେଶ ସିଂହ କହୁଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଧ୍ୟାନ ଗଲା, ସେମାନେ ୨୦୧୨ରେ ସିଭିଲ ଜଜଙ୍କ ଅଦାଲତରେ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ମାମଲା ଏବେ ମଧ୍ୟ ବିଚାରାଧୀନ ଅଛି। ଏହି ବର୍ଷ ଏହା ଓ୍ୱାକଫ ବୋର୍ଡ଼ର ଖତୌନୀରେ ନଥିଭୁକ୍ତ ହେଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହି ମାମଲା କାହା ପକ୍ଷରେ ଯିବ, ତାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ହିଁ ଜଣାପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ଏହାର ଐତିହାସିକ ପକ୍ଷକୁ ଜାଣିବାର ପ୍ରୟାସ କରାଯାଉ।
ମୁଗଲ କାଳରୁ ଫତେହପୁରର ମହତ୍ତ୍ୱ
ମୁଗଲ କାଳରୁ ହିଁ ଫତେହପୁର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ରହିଆସିଛି। ଜିଟି ରୋଡ଼ରେ ଥିବା କାରଣରୁ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିଲା। ଏହି ଜିଲ୍ଲାର କସବା ଓ ମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ସରାୟ, ମସଜିଦ ଓ ମକବରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟର ସାକ୍ଷୀ ଦେଉଛି। ଏହି ସ୍ମାରକୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିକକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନଙ୍କ ମକବରା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ ଏହାର ପରିଚୟ, ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଓ ସଂରକ୍ଷଣକୁ ନେଇ ବିବାଦ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଆଲୋଚନା ଉପରେ କରାଯାଇଛି।
ଏହି ବିବାଦକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନ କିଏ ଥିଲେ, ଲାହୋର ସହ ତାଙ୍କର କି ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା, ମୁଗଲ ପ୍ରଶାସନରେ ତାଙ୍କର କି ଭୂମିକା ଥିଲା ଏବଂ ଫତେହପୁର ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କର ମକବରା କାହିଁକି ହୋଇପାରେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା।
କିଏ ଥିଲେ ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନ?
ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଅବଦୁସ ସମଦ ଖାନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ସେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ମୁଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅମୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣା ଯାଉଥିଲେ। ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ପରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଯୁଦ୍ଧ ଓ କ୍ରମାଗତ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ସେ ପଞ୍ଜାବ, ବିଶେଷତଃ ଲାହୋରରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମରିକ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଲାହୋର ସୁବାର ସୁବେଦାର ବା ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଥିଲେ ଏବଂ ୧୭୧୫-୧୭୧୬ ମସିହାରେ ସିଖ ନେତା ବନ୍ଦା ସିଂହ ବାହାଦୁର ଓ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଘେରାବନ୍ଦୀ, ଗିରଫ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ନେଇ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାରେ ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜାକାରିଆ ଖାନଙ୍କ ନାମ ଆସେ। ପରେ ଜାକାରିଆ ଖାନ ନିଜେ ଲାହୋରର ସୁବେଦାର ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୭୨୦-୧୭୪୦ ଦଶକରେ ପଞ୍ଜାବର ରାଜନୀତିରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।
ଲାହୋର ସହ ସଂପର୍କ
ଲାହୋର ସଂପର୍କର ଆଉ ଏକ ଦିଗ ହେଉଛି ମୁଗଲ ଅମୀରମାନଙ୍କର ଜାଗୀର ଏକାଧିକ ସୁବାରେ ବିସ୍ତାରିତ ଥାଏ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ନେଟୱାର୍କ ବଜାୟ ରଖୁଥିଲେ। ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଏହା ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ ଯେ କୌଣସି ଅମୀରଙ୍କର ମକବରା ତାଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ମୁଖ୍ୟାଳୟଠାରୁ ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ, ବିଶେଷତଃ ସେହିସବୁ ମାର୍ଗରେ ଯାହା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମେରୁଦଣ୍ଡ ବୋଲି ଗଣାଯାଉଥିଲା। ଜିଟି ରୋଡ଼ ଏପରି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ଥିଲା। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି।
ଦିଲୀପ ସିଂହଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଇମାରତକୁ ଦେଖିଲେ ଏହା ବହୁତ ପୁରୁଣା ବୋଲି ଲାଗୁନାହିଁ। ପୁରୁଣା ଇମାରତଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ ଲଖୌରୀ ଇଟା ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା। ଏଥିରେ ଆଜିକାଲି ବ୍ୟବହୃତ ଇଟା ଲାଗିଛି।
ଫତେହପୁର ଓ ମୁଗଲ କାଳ
ମୁଗଲ କାଳରେ ଫତେହପୁର ଇଲାହାବାଦ ଓ କାନୌଜ-କାନପୁର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ଥିଲା। ୧୬୫୯ ମସିହାରେ ଏହି ଜିଲ୍ଲା ଐତିହାସିକ ଖାଜୱା ମୈଦାନ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଔରଙ୍ଗଜେବ ଓ ଶାହଶୁଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତିମୂଳକ ସଂଘର୍ଷ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସାମରିକ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଧୁରୀରେ ମୁଗଲ ଶାସନ ସରାଇ, ମସଜିଦ ଓ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେନା, ଦୂତ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଯାତ୍ରା କରିପାରୁଥିଲେ। ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନ ଭଳି ଅମୀରଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବିସ୍ତୃତ ସାମରିକ-ସାମନ୍ତୀୟ ସମ୍ପଦ ଓ ଜାଗୀରୀ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ଏପରି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମାର୍ଗରେ ମକବରା ନିର୍ମାଣ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶାସନିକ ମୁଖ୍ୟାଳୟ ଲାହୋରରେ ଥିଲା। ଅନେକ ସମୟରେ ଅମୀରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶଗତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଦଫନ ହେବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, କେତେବେଳେ ଦଫନ ସ୍ଥଳ ପରିବାରର ଅଧିକାର ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଉଥିଲା।
ବାସ୍ତୁଶୈଳୀ ଓ କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର ପରମ୍ପରା
ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ୧୭ଶ-୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମକବରାଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଫତେହପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁ ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ମୁଗଲକାଳୀନ ମକବରା କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଲଖୌରୀ ଇଟା ଓ ଚୂନର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସଂରଚନା ସଂପର୍କରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନଙ୍କ ନାମ ଚଳିଆସିଛି; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପ୍ରାମାଣିକ ଶିଳାଲେଖର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଉଚ୍ଚ-ଗୁଣବତ୍ତା ପଠନୀୟ ପ୍ରତି ବିନା କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିବା ତ୍ୱରିତ ହେବ।
ସିଖ ଇତିହାସ, ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟ
ଅବଦୁଲ ସମଦ ଖାନଙ୍କ ନାମ ସିଖ ଇତିହାସରେ ଏହି କାରଣରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଯେ ବନ୍ଦା ସିଂହ ବାହାଦୁରଙ୍କ ଅଭିଯାନକୁ ୧୭୧୫-୧୭୧୬ରେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୁଗଲ ସେନା ଅଟକାଇଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଦିଲ୍ଲୀ-ଲାହୋର-ସରହିନ୍ଦ ଧୁରୀରେ ସିଖ-ମୁଗଲ ସଂଘର୍ଷ ତୀବ୍ର ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନରେ କଠୋର ନୀତିର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ରହିଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜାକାରିଆ ଖାନ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଜାବରେ ସିଖ ସମୁଦାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ କଠୋରତା ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିଲେ।
ALSO READ https://purvapaksa.com/who-will-benefited-from-the-expansion-of-gram-panchayats/
Who will benefited from the expansion of Gram Panchayats? ।। ପଞ୍ଚାୟତ ବଢ଼ିଲେ କାହାର ଫାଇଦା ?
