ଲୁଣ ଏପରି ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ବିନା ଖାଦ୍ୟର କୌଣସି ସ୍ୱାଦ ନଥାଏ। ଯେପରି ଏହି ଲୁଣର ଅଭାବ ଖାଦ୍ୟକୁ ଖରାପ କରିଥାଏ, ସେହିପରି ଏହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଦ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉଭୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାଦ ଏବଂ ଭଲ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଲୁଣର ସନ୍ତୁଳନ ନିହାତି ଜରୁରୀ।
ଆମ ଘରେ, ଆୟୋଡିନ୍ ଯୁକ୍ତ ଧଳା ଲୁଣ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଏବଂ କଳା ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ରକ୍ ସଲ୍ଟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅଧିକ ଲାଭଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସମୟରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ଉପବାସ ବା ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଲୁଣ ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ। ଏହା ଶରୀରରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା, ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଏବଂ ଶକ୍ତି ସ୍ତରକୁ ସ୍ଥିର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ତଥାପି, ଏହାର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ କ୍ଷତିକାରକ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ, ଏହା ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରର ଲୁଣ ହେଉନା କାହିଁକି, ପରିମାଣ ସନ୍ତୁଳିତ ରଖିବା ସବୁଠାରୁ ବେଶୀ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
/indian-express-malayalam/media/media_files/2025/02/19/m9QmhirkAqJrjhaitQjG.jpg)
ଖାଦ୍ୟରେ କେତେ ପ୍ରକାରର ଲୁଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
ସାଧାରଣତଃ, ରୋଷେଇ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଲୁଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଧଳା ଲୁଣ
ଏହା ଧଳା ରଙ୍ଗର ଲୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଆୟୋଡିନ୍ ମିଶାଯାଏ। ତଥାପି, ଏଥିରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣ ବହୁତ କମ୍।
ରକ୍ ସଲ୍ଟ
ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଲୁଣ, ଯାହା ପର୍ବତରେ ଥିବା ପଥରରୁ ମିଳିଥାଏ। ଏଥିରେ ଆଇରନ, କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ପୋଟାସିୟମ୍ ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଭଳି ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ହାଲୁକା ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର ରହିଥାଏ ।
କଳା ଲୁଣ
ଏହା ଏକ ଗାଢ଼ ବାଦାମୀ କିମ୍ବା କଳା ରଙ୍ଗର ଲୁଣ, ଯାହାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ୱାଦ ଅଛି। ଏଥିରେ ସଲଫର ଥାଏ, ଯାହା ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ କିମ୍ବା ଏସିଡିଟିରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
ରକ୍ ସଲ୍ଟରେ କେଉଁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଳିଥାଏ?
ରକ୍ ସଲ୍ଟରେ ପ୍ରାୟ ୮୫% ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଥାଏ। ବାକି ୧୫% ରେ ପ୍ରାୟ ୮୪ ପ୍ରକାରର ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଥାଏ। ଏଥିରେ ଆଇରନ, କପର, ଜିଙ୍କ୍, ଆୟୋଡିନ୍, ମାଙ୍ଗାନିଜ୍, ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଏବଂ ସେଲେନିୟମ୍ ଭଳି ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି। ଏହି ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଭଦାୟକ। ଯେତେବେଳେ ଧଳା ଲୁଣରେ ୯୭% ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଥାଏ। ବାକି ୩% ରେ ରିଫାଇନିଂ ସମୟରେ ଯୋଡାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଥାଏ। ଆୟୋଡିନ୍ ହେଉଛି ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ।
ରକ୍ ସଲ୍ଟ କେଉଁଠାରେ ମିଳେ?
ହିମାଳୟର ପଥରରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ମିଳିଥାଏ। ଏହା ହିମାଳୟରେ ମିଳୁଥିବା ଗୋଲାପୀ ପଥରକୁ ପିସ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହା ସହିତ, ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବ ଅଂଚଳରେ ଥିବା “ନମକ କୋହ” ନାମକ ପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ମିଳିଥାଏ। ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲୁଣ ଖଣି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ‘ଖେୱରା ଲୁଣ ଖଣି’, ଖେୱରା ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ପର୍ବତମାଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଏଠାରୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ବାହାର କରାଯାଏ।
ରକ୍ ସଲ୍ଟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କେତେ ଲାଭଦାୟକ?
ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ହଜମ କରିବାରେ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ପାଚନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁସ୍ଥ କରିଥାଏ। ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଥଣ୍ଡା, କାଶ ଏବଂ ଗଳା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଭଦାୟକ।
ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଖାଇବାରେ କୌଣସି କ୍ଷତି ଅଛି କି?
ସାଧାରଣ ଲୁଣ ତୁଳନାରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ କ୍ଷତିକାରକ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିପାରେ ଏବଂ କିଡନୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ। ଏହା ସହିତ, ଏହି ଲୁଣ ଥାଇରଏଡ୍ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ନୁହେଁ କାରଣ ଏଥିରେ ଆୟୋଡିନ୍ ର ଅଭାବ ଥାଏ।
ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ କେତେ ଲୁଣ ଖାଇବା ଉଚିତ?
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ୫ ଗ୍ରାମରୁ ଅଧିକ ଲୁଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ପରିମାଣ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଚାମଚ ସହିତ ସମାନ। WHOର ଅନ୍ୟ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାଇ ଭାରତ ସମେତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ 10 ଗ୍ରାମ ଲୁଣ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଧିକ ରହିଛି।
କାହାକୁ କମ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ?
ଯଦିଓ ରକ୍ ସଲ୍ଟକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି, ତଥାପି ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଖାଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ, କିଡ଼ନୀ ରୋଗ କିମ୍ବା ହୃଦରୋଗରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହାକୁ ସୀମିତ ପରିମାଣରେ କିମ୍ବା ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେଇ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ଖାଇବା ସମୟରେ ଉପରୁ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ମିଶାଇବା ଠିକ୍ କି?
ଖାଦ୍ୟରେ ଉପରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ମିଶାଇବା ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ। ଏପରି କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ଲୁଣର ପରିମାଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯାହା ରକ୍ତଚାପ ଏବଂ କିଡ଼ନୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।
ଧଳା ଲୁଣ ବଦଳରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ଖାଇବା ଭଲ କି?
ଧଳା ଲୁଣରେ ଆୟୋଡିନ୍ ଥାଏ, ଅନ୍ୟପଟେ ରକ୍ ସଲ୍ଟରେ ଆୟୋଡିନ୍ ନଥାଏ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ନିୟମିତ ଭାବରେ ଧଳା ଲୁଣ ବଦଳରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଆୟୋଡିନ୍ ଅଭାବ ଦେଖା ଦେଇପାରେ। ଆୟୋଡିନ୍ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୁଷ୍ଟିକର ପଦାର୍ଥ ଯାହା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ମେଟାବୋଲିଜିମ୍ ରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ। ତେଣୁ, ଆୟୋଡିନ୍ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରକ୍ ସଲ୍ଟ ସହିତ ବଦଳାଇବା ଏକ ଉଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବନାହିଁ। ଦୁଇଟି ଲୁଣକୁ ଅଦଳବଦଳ କରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଶରୀରର ପାଇଁ ବେଶ ଲାଭଦାୟକ ।
AlsoRead;https://purvapaksa.com/?p=39905
