ଭାରତର କୃଷି ଇତିହାସରେ “ଧଳା ବିପ୍ଳବ” କେବଳ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧିର କାହାଣୀ ନୁହେଁ; ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସ୍ୱାବଳମ୍ବୀ କରିବାର ଏକ ସଫଳ ପରୀକ୍ଷା ଥିଲା। ଗୁଜରାଟର ଆନନ୍ଦରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମବାୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଏକ ଆର୍ଥିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପଥ ଖୋଲିଥିଲା। ଆଜି, ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ନେଇ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର “ଧଳା ବିପ୍ଳବ 2.0” ପଦକ୍ଷେପ ଆରମ୍ଭ କରିଛି, ଯାହାର ଅଧୀନରେ ଓଡ଼ିଶା ନିଜ ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ନେଟୱାର୍କକୁ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଭାବେ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧରିଛି।
2024-25 ରୁ 2028-29 ମଧ୍ୟରେ 8,547 ନୂତନ ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସମିତି ସ୍ଥାପନା ଏବଂ 1,140 ବିଦ୍ୟମାନ ସମିତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ କେବଳ ସଂଖ୍ୟାର ଖେଳ ନୁହେଁ। ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଭିତିକୁ ପୁନଃଗଠନ କରିବାର ଏକ ମହାପରିକଳ୍ପନା।
ସମବାୟ ମଡେଲ୍: ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାଧୀନତାର ପଥ
ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟର ମୂଳ ଧାରଣା ହେଉଛି—ଉତ୍ପାଦକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବିନା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଦର ଓ ସମୟୋପଯୋଗୀ ଦେୟ ଦେବା। ଓଡ଼ିଶାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରାୟ 80 ପ୍ରତିଶତ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦକ OMFED ଓ ସହଯୋଗୀ କ୍ଷୀର ସଂଘ ମାଧ୍ୟମରେ ସିଧାସଳଖ ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାକୁ ପେମେଣ୍ଟ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହା ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ବଢ଼ାଇଛି ଓ ଦେୟ ବିଳମ୍ବର ସମସ୍ୟାକୁ ହ୍ରାସ କରିଛି।
କେବଳ ଡିସେମ୍ବର 2025 ରେ ₹57.07 କୋଟି ଟଙ୍କା ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ ହେବା ଦୁଗ୍ଧ ଅର୍ଥନୀତିର ମାପକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ଦୁଗ୍ଧ କୃଷି କେବଳ ଉପଜୀବିକା ନୁହେଁ, ଏକ ନିୟମିତ ନଗଦ ପ୍ରବାହର ମୂଳ ସ୍ରୋତ।
8,547 ନୂତନ ସମବାୟ: କାହିଁକି ଏତେ ବଡ଼ ଲକ୍ଷ୍ୟ?
ଏହି ବୃହତ୍ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପଛରେ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି:
- କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିସ୍ତାର
ଗ୍ରାମସ୍ତରରେ ଚିଲିଂ ସେଣ୍ଟର, ବଲ୍କ କୁଲର ଓ ଟେଷ୍ଟିଂ ସୁବିଧା ବୃଦ୍ଧି। - କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ସୀମାନ୍ତ ଚାଷୀଙ୍କ ସଂଗଠନ
ଯେଉଁମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅସଂଗଠିତ ବଜାରରେ ନିର୍ଭର, ସେମାନଙ୍କୁ ଗଠିତ ମୂଲ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଆଣିବା। - ସ୍ଥିର ଓ ସମୟସୀମାଭିତ୍ତିକ ଆୟ
ଦିନସରି ଦୁଗ୍ଧ ବିକ୍ରୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବାରମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଆୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
ଜାନୁଆରୀ 2026 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 494 ନୂତନ ସମିତି ସ୍ଥାପନ ଓ 466 ବିଦ୍ୟମାନ ସମିତି ସୁଦୃଢ଼କରଣ ଏହି ପରିକଳ୍ପନାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଗତିକୁ ସୂଚିତ କରେ।
OMFED ଓ ଜିଲ୍ଲା ଦୁଗ୍ଧ ସଂଘମାନଙ୍କ ଭୂମିକା
ଓଡ଼ିଶାର ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ନେଟୱାର୍କ 11ଟି ଦୁଗ୍ଧ ସଂଘ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।
- କଟକ ଦୁଗ୍ଧ ସଂଘ – 1,481 ସମିତି, 74,000+ ସଦସ୍ୟ
- ସମଲେଶ୍ୱରୀ ଦୁଗ୍ଧ ସଂଘ – 845 ସମିତି
- ବାଲେଶ୍ୱର-ଭଦ୍ରକ ଦୁଗ୍ଧ ସଂଘ – 547 ସମିତି
ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ରାଜ୍ୟରେ ସଂଗଠିତ ଦୁଗ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ମଜବୁତ, କିନ୍ତୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ରହିଛି।
ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଓ ସୁଧ ସବଭେନସନ
ଧଳା ବିପ୍ଳବ 2.0 କେବଳ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନୁହେଁ; ଏହା ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତାର ମଧ୍ୟ ପରିକଳ୍ପନା। ସୁଧ ସବଭେନସନ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମବାୟଗୁଡ଼ିକୁ ତରଳତା ସହାୟତା ଦିଆଯାଉଛି। 2023-24 ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ₹0.29 କୋଟି ସୁଧ ସହାୟତା ଏହାର ଉଦାହରଣ।
ଏହା ଦୁଗ୍ଧ କ୍ରୟ ପେମେଣ୍ଟର ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ—ଯାହା ଚାଷୀମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସର ମୂଳ ଭିତ୍ତି।
ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପ୍ରଭାବ
ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନର ଏକ ବିଶେଷତା ହେଉଛି—ଏହା ଦୈନିକ ନଗଦ ପ୍ରବାହ ଦେଇଥାଏ। ଧାନ ଫସଲ ମାସିକ କିମ୍ବା ଋତୁଭିତ୍ତିକ ଆୟ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଦୁଗ୍ଧ ଦିନସରି ଆୟ ଦେଉଛି। ଏହା:
- ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ
- ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି
- ପୂରକ ଆୟ ସୂତ୍ର
- ପୌଷ୍ଟିକତା ବୃଦ୍ଧି
- ସହିତ ଜଡିତ।
ଧଳା ବିପ୍ଳବ 2.0 ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଉନ୍ନତିର ଏକ ସମଗ୍ର ମଡେଲ୍।
ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ
ଯଦିଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉଚ୍ଚାକାଂକ୍ଷୀ, କିଛି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଅଛି:
- ଶୀତଳୀକରଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି
- ପଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା
- ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ଥିବା ଜାତିର ପ୍ରଚାର
- ବଜାର ସ୍ଥିରତା
ଯଦି ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଯଥାପ୍ରକାର ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ କେବଳ ସମିତି ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ।
ଆଗାମୀ ପଥ
ଓଡ଼ିଶାର ଦୁଗ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଏକ ସଂକ୍ରାନ୍ତିକାଳରେ ଅଛି। ଧଳା ବିପ୍ଳବ 2.0 ର ସଫଳତା ନିର୍ଭର କରିବ—
- ଗ୍ରାମସ୍ତରର ଶାସନ କ୍ଷମତା
- ପ୍ରଶାସନିକ ପାରଦର୍ଶିତା
- ବଜାର ସଂଯୋଗ
- ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି
ଯଦି ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁଗ୍ଧ କୃଷି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇପାରେ।
ସମାପନ
ଧଳା ବିପ୍ଳବ 2.0 ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ କେବଳ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଯୋଜନା ନୁହେଁ; ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ସମୃଦ୍ଧିର ଏକ ଅବସର। 8,547 ନୂତନ ସମବାୟ ସମିତି ଗଠନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଯଦି ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ହଜାର ହଜାର ପରିବାରଙ୍କୁ ସ୍ଥିର ଆୟ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଗୌରବ ଦେଇପାରିବ।
ପ୍ରଶ୍ନ ଏକଟି—ଏହି ଅବସରକୁ ଆମେ କେତେ ଦୃଢ଼ତା ସହ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିପାରିବୁ?
ଯଦି ଉତ୍ତର ସକାରାତ୍ମକ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏକ ନୂତନ ଧଳା ପ୍ରଭାତ ଆସିପାରେ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/promise-or-deception-farmers-cries-and-assembly-uproar/
