ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ପାଣିପାଗ ପୁଣି ଥରେ ଅଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। କାରଣ ଆମେରିକାର ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତଥା ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ସବୁଠାରୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଚେହେରା ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ପୁଣିଥରେ ନିଜର ଆକ୍ରାମକ ନୀତି ଓ ବିବାଦୀୟ ବୟାନବାଜି ପାଇଁ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛନ୍ତି। ଆଜି ଆମେ ଏମିତି ଏକ ବିଷୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହା କେବଳ ଆମେରିକା ନୁହେଁ, ବରଂ ସାରା ବିଶ୍ୱର ରାଜନୀତି ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଓଲଟପାଲଟ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖୁଛି। ଏଥର ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଟାର୍ଗେଟ୍ରେ ଅଛନ୍ତି ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ମୁସଲିମ ଦେଶ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଆମେରିକାର ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁ ଇରାନ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏଥର ଟ୍ରମ୍ପ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧ କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ବରଂ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରକାରର କୂଟନୈତିକ ‘ବସୁଲି’ ବା ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ଲାକମେଲିଂ ରଣନୀତିର ଖୋଲାଖୋଲି ଚେତାବନୀ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଯୁଦ୍ଧର ବ୍ୟବସାୟୀକରଣ ଓ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନୂଆ ନୀତି
ସାଧାରଣତଃ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଣିଷ ତା’ର ଧନଜୀବନ ହରାଏ, ଦେଶ ଧ୍ୱଂସସ୍ତୂପରେ ପରିଣତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଆମେରିକାର ରଣନୈତିକ ଡିକ୍ସନାରୀରେ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଏହା ଏକ ‘ଲାଭଦାୟକ ବ୍ୟବସାୟିକ ଖେଳ’। ଟ୍ରମ୍ପ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିସାରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ (Middle East) କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ କିମ୍ବା ଇରାନ ଭଳି ଦେଶ ଆମେରିକାର ସ୍ୱାର୍ଥ ବା ମିତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ପରିଣାମ କେବଳ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣରେ ସୀମିତ ରହିବ ନାହିଁ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଦଣ୍ଡ ସ୍ୱରୂପ ହେବ।
ନିକଟରେ ଟ୍ରମ୍ପ ଏକ ନୂଆ ତଥା ବିବାଦୀୟ ବିଚାର ରଖିଛନ୍ତି, ଯାହାକି ବିଶ୍ୱ କୂଟନୀତିରେ ହଇଚଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ତାଙ୍କ ନୀତିର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି- “ଯୁଦ୍ଧର ଖର୍ଚ୍ଚ ସେହି ଦେଶମାନେ ହିଁ ଭରିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହା ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଆମେରିକାର ସୁରକ୍ଷା ଛତ୍ରଛାୟା ତଳେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।” ଅର୍ଥାତ୍, ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ଧନୀ ଆରବ ଦେଶମାନଙ୍କୁ (ଯେପରିକି ସାଉଦି ଆରବ, ୟୁଏଇ ଇତ୍ୟାଦି) ଏବେ ଆମେରିକାର ସାମରିକ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କୋଟି କୋଟି ଡଲାରର ‘ପ୍ରୋଟେକସନ୍ ମନି’ (Protection Money) ଦେବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ। ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପାର ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ମାଫିଆ ଷ୍ଟାଇଲ୍ ‘ଗଜବ ବସୁଲି’ (Extortion) ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଉଛନ୍ତି। ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ ଆମେରିକା ଆଉ ବିଶ୍ୱର ମାଗଣା ପୋଲିସ୍ ହୋଇ ରହିବ ନାହିଁ। ଯଦି କାହାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦରକାର, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ସେଥିପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆଉ ଯଦି ଇରାନ ଭଳି ଦେଶ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଆର୍ଥିକ କଟକଣା ଲାଗିବ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିବ।
ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଭୟ ଓ ତୈଳ ସଙ୍କଟର ଆଶଙ୍କା
ଆପଣମାନେ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ, ଆମେରିକା ଓ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ଭୂ-ରାଜନୈତିକ (Geopolitical) ତିକ୍ତତାର ପ୍ରଭାବ ଆମ ଉପରେ ବା ଭାରତ ଉପରେ କ’ଣ ପଡ଼ିବ? ଏହାର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଲୁଚି ରହିଛି- ‘କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ୍’ କିମ୍ବା ଅଶୋଧିତ ତୈଳ।
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ହେଉଛି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ପେଟ୍ରୋଲ୍ ପମ୍ପ। ଯଦି ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏହି ଆକ୍ରାମକ ନୀତି କାରଣରୁ ଇରାନ ସହ ସଂଘର୍ଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ କିମ୍ବା ସାଉଦି ଆରବ ଭଳି ଦେଶ ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ଚାପ ପଡ଼େ, ତେବେ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ତେଲ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଯୋଗାଣ ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ଆଶଙ୍କା କରାଯାଉଛି ଯେ ଯଦି ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ କିମ୍ବା ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଦେଇ ତେଲ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ହାହାକାର ପଡ଼ିଯିବ।
ଭାରତ ନିଜର ମୋଟ ତୈଳ ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ ୮୦-୮୫ ପ୍ରତିଶତ ବିଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ କରିଥାଏ, ଯେଉଁଥିରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଏହି ମୁସଲିମ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କରୁ ହିଁ ଆସିଥାଏ। ତେଣୁ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ତୈଳ ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହେବ। ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଭାରତର ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପକେଟ୍ ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ପେଟ୍ରୋଲ ଏବଂ ଡିଜେଲ ଦର ଅହେତୁକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ, ଯାହା ଫଳରେ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିବ ଏବଂ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ମହଙ୍ଗା ହୋଇଯିବ। ଦେଶରେ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି (Inflation) ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏହି ରଣନୀତି ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ସେୟାର ବଜାର ଓ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ରଖିଛି।
ପାକିସ୍ତାନ ଭଳି ଦୁର୍ବଳ ଦେଶ ପାଇଁ ମରଣଜନ୍ତା
ଏହି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ତୈଳ ସଙ୍କଟ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି କେବଳ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ଦେଶମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମରଣଜନ୍ତା ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ପାକିସ୍ତାନର କଥା ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଉ। ପାକିସ୍ତାନରେ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର ଖାଲି ହେବା ଉପରେ ଏବଂ ଆଇଏମଏଫ୍ (IMF) ର ଋଣ ଉପରେ ଦେଶ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ତେଲ ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ତେବେ ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ତେଲ କିଣିବା ଏକପ୍ରକାର ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ।
ପାକିସ୍ତାନରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତେଲ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ର ଅଭାବ କାରଣରୁ ଶିଳ୍ପସଂସ୍ଥା ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ବସିଛି। ଆଗକୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆହୁରି ଖରାପ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ତେଲର ପ୍ରତିଟି ବୁନ୍ଦା ପାଇଁ ଏବେ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ସଂଘର୍ଷ କରିପାରନ୍ତି। ଇନ୍ଧନ ଅଭାବରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଯାହା ଦେଶରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଦ୍ରୋହ ଓ ଅରାଜକତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
“ଆମେରିକା ଫାଷ୍ଟ” ବନାମ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି
ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ଲୋଗାନ ହେଉଛି “ଆମେରିକା ଫାଷ୍ଟ” (America First)। ତାଙ୍କ ନଜରରେ ଆମେରିକାର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱବାସୀଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ। ନିଜ ଦେଶର ଫାଇଦା ପାଇଁ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ମୁସଲିମ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଶୋଷଣ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଛାଇବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଏହି ନୀତି ଆମେରିକାର ସାଧାରଣ ଭୋଟରଙ୍କୁ ବେଶ୍ ଆକୃଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏହା ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ (Precedent) ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଶେଷରେ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏହି ଆକ୍ରାମକ “ଆମେରିକା ଫାଷ୍ଟ” ନୀତି ଓ ନୂତନ ଅର୍ଥନୈତିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କେତେ ସୁରକ୍ଷିତ ତାହା କେବଳ ଆଗାମୀ ସମୟ ହିଁ କହିବ। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତିରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ବଡ଼ ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୁନାମିରେ ଭୂ-ରାଜନୀତିର ସମୀକରଣ ବଦଳିବ ଏବଂ ଭାରତ ଭଳି ଉଦୀୟମାନ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ତଥା ତୈଳ ନିରାପତ୍ତା (Energy Security) ପାଇଁ ଏକ କଠିନ କୂଟନୈତିକ ପରୀକ୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦୁନିଆ ଏବେ ଏକ ବାରୁଦ ସ୍ତୂପ ଉପରେ ବସିଛି, ଆଉ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଗୋଟିଏ ବିବାଦୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସେହି ବାରୁଦରେ ନିଆଁ ଲଗାଇଦେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
also read : https://purvapaksa.com/indias-image-in-balen-shahs-cabinet/
ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ କ୍ୟାବିନେଟରେ ଭାରତର ‘ଛବି’ || India’s ‘image’ in Balen Shah’s cabinet
