ବିହାରରେ ଏନଡିଏର ଭାରୀ ବିଜୟ ଏବଂ ଲାଲୁ ପ୍ରସାଦ ଯାଦବଙ୍କ ଆରଜେଡିର ଐତିହାସିକ ପତନ, କେବଳ ବିହାର ରାଜନୀତିକୁ ନୁହେଁ—ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଗତ ଦଶବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିବା ଗଭୀର ପ୍ରବଣତାକୁ ଆଉଥରେ ପ୍ରମାଣ କଲା। ସେହି ପ୍ରବଣତା ହେଉଛି ବଂଶବାଦୀ ରାଜନୀତିର କ୍ଷୟ ଏବଂ ଭୋଟରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ। ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଯାଦବ ପରିବାରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କାଶ୍ମୀରର ଅବଦୁଲ୍ଲା–ମୁଫତି ପରିବାର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଠାକରେ ପରିବାର, କଂଗ୍ରେସର ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର, ଓଡ଼ିଶାର ପଟ୍ଟନାୟକ ପରିବାର—ସବୁଠାରେ ଭୋଟରମାନଙ୍କ ପରିବାର ରାଜନୀତି ପ୍ରତି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଏବଂ ବୃହତ୍ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଚିତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି।
ବିହାର ନିର୍ବାଚନ ଫଳ ଯେଉଁଠାରେ ଆରଜେଡି ୨୦୨୦ର ୭୫ ଆସନରୁ ତଳକୁ ଖସି କେବଳ ୨୫ ଆସନରେ ସୀମିତ ହେଲା—ସେଠାରୁ ସର୍ବବୃହତ୍ ଉଦାହରଣ ମିଳେ। ଲାଲୁ ପ୍ରସାଦଙ୍କ ତିନି ଝିଅ ରାଜନୀତି ଛାଡ଼ିବା ଘୋଷଣା ତଥା ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଟନା ଛାଡ଼ି ଯିବା—ଏହା ରାଜବଂଶୀ ରାଜନୀତିର ଗଭୀର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ହାନିର ଚିହ୍ନ।
ଏବେ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ; ଏହା କାହିଁକି ଘଟୁଛି? କାହିଁକି ଭାରତୀୟ ଭୋଟର ଏବେ ପରିବାରବାଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ନେତୃତ୍ୱ କାହାଦ୍ୱାରା ଆସୁଛି?
ବିହାର: ବଂଶବାଦୀ ରାଜନୀତିର ପ୍ରତୀକର ପତନ
ବିହାର ନିର୍ବାଚନର ୨୦୨୪-୨୫ ଅଭିଯାନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା—ଲାଲୁ ପ୍ରସାଦ ଯାଦବଙ୍କ “ପରିବାର ଶାସନ” ବନାମ ଏନଡିଏର “ସଶକ୍ତ ଶାସନ”। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏବଂ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହ, ଉଭୟେ ଏହି କଥାକୁ ନିର୍ବାଚନର ପ୍ରଚାରରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ମୋଦୀ ରାଲିରେ ଲାଲୁ ପରିବାରକୁ “ଜଙ୍ଗଲ ରାଜର ପ୍ରତୀକ” ବୋଲି ଅଭିହିତ କରି କହିଥିଲେ, ବିହାର ପୁଣି ସେହି ଅନ୍ଧକାର ଯୁଗକୁ ଯିବ ନାହିଁ।
ଅମିତ ଶାହ ତେଜସ୍ୱୀ ଯାଦବକୁ ଟାର୍ଗେଟ କରି, ତାଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାକ୍ୟରେ କହିଥିଲେ: “ଯଦି ତେଜସ୍ୱୀ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେବେ, ବିହାରକୁ ତିନିଟି ନୂଆ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ—ଅପହରଣ, ଦାଦାବଟି ଆଦାୟ ଏବଂ ଅପହରଣ–ହତ୍ୟା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ—ମିଳିବ।”
ଏହି ସ୍ଲୋଗାନ ବିହାରର ଯୁବ ଓ ମଧ୍ୟବର୍ଗୀୟ ଭୋଟରଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆରଜେଡି କେବଳ ବିଗତ ବର୍ଷର ଭୟଙ୍କର ସ୍ମୃତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ପରିବାର କେନ୍ଦ୍ରିକ ପାର୍ଟି ଯାହାରେ ନୂତନ ମୁହଁ ଭାବେ ତେଜସ୍ୱୀଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଂଶବାଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଫଳାଫଳ—ସ୍ପଷ୍ଟ।
ଆରଜେଡି ୫୦ ଆସନରୁ ଅଧିକ ହାରିଲା, ଏନଡିଏ ସଫଳତାର ସହିତ ଫେରିଲା।
ଏହା କେବଳ ଏକ ନିର୍ବାଚନୀ ପରାଜୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଲାଲୁ ପରିବାରର ସାମାଜିକ–ରାଜନୀତିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଗଭୀର ଝଟକା ଥିଲା।
ତାଙ୍କର ଝିଅମାନଙ୍କ ରାଜନୀତି ଛାଡ଼ିବା—ଏହା ଏକ ରାଜବଂଶର ପ୍ରାୟ ପତନର ସଂକେତ।
ବିଜେପିର ବଂଶବାଦ ବିରୋଧୀ ରଣନୀତି: ଏକ ଦଶବର୍ଷୀୟ ଧାରା
ବିଜେପି ୨୦୧୪ ପରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚନରେ ‘ପରିବାରବାଦ’କୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆୟୁଧ କରିଛି।
ମୋଦୀଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଲୋଗାନଗୁଡ଼ିକ—“ପରିବାର ପ୍ରଥମେ ବନାମ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଥମେ”, “ପରିବାରବାଦ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଖାଇ ଦେଉଛି”, “ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ଦମନ କରୁଛି”—ଭାରତର ଯୁବ ଭୋଟରଙ୍କ ସହ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବିଦ୍ୱେଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ମୋଦୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ (୨୦୧୪-୨୦୨୪)
• ୨୦୧୯: “ଜାତୀୟତାବାଦ ବନାମ ବଂଶବାଦ”
• ୨୦୨୧: “ପରିବାରବାଦ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ”
• ୨୦୨୨ ୟୁପି ଅଭିଯାନ: “ବଂଶବାଦ ରାଜନୀତି ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ନୂତନ ନେତୃତ୍ୱକୁ ମାରି ଦେଉଛି”
• ୨୦୨୩ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ: “କିଛି ଦଳ—ପରିବାର ପାଇଁ, ପରିବାର ଦ୍ୱାରା, ପରିବାରର”
• ୨୦୨୪: “ପରିବାରବାଦ, ଦୁର୍ନୀତି, ତୁଷ୍ଟୀକରଣ—ତିନିଟି ମହାଦୁର୍ଷଣ”
ମୋଦୀ ଏହି ସ୍ଲୋଗାନକୁ ଆଜି ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ବେଦନା ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି—ଯୋଗ୍ୟତା, ସୁଶାସନ, ନୂଆ ନେତୃତ୍ୱ।
ଏହା ହେଉଛି ଯୁବ ଭୋଟରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜେପିର ସର୍ବବୃହତ୍ ସଫଳତା।
ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ: ଯାଦବ ବଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଚାପ
ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଉପରେ ବିଜେପିର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆକ୍ରମଣ ଥିଲା—‘ଯାଦବ ପରିବାର ପାର୍ଟି’।
ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଚୌଧୁରୀ ସଫଳତାର ସହିତ କହିଥିଲେ—
“୩୦ ବର୍ଷରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ମାତ୍ର ମୁଲାୟମଙ୍କଠାରୁ ଅଖିଳେଶକୁ ଗୋଟିଏ ଜାଗା ଦେଇପାରିଲା। ଏହା ପରିବାରବାଦର ସବୁଠାରୁ ଖୋଲା ଉଦାହରଣ।”
ଯୁପିର ଯୁବମାନେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟିକୁ ଏକ “କ୍ଲୋଜ୍ ଫ୍ୟାମିଲି କର୍ପୋରେସନ୍” ଭାବରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଅଖିଳେଶ ସ୍ଲୋଗାନ ବିଜେପି ହାତକୁ ଗଲା—“ଯୋଗ୍ୟତା ବନାମ ବଂଶ”।
ଏହାର ପ୍ରଭାବ—
ଯୁପିରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ବାରମ୍ବାର ସଂଘର୍ଷରେ, ବିଜେପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅବସ୍ଥାରେ।
ଜମ୍ମୁ–କାଶ୍ମୀର: ଅବଦୁଲ୍ଲା–ମୁଫତି ବଂଶ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିଜେପି
ଅମିତ ଶାହ ଜମ୍ମୁ–କାଶ୍ମୀରର ୨୦୨୪ ନିର୍ବାଚନକୁ ଏକ ସିଧାସଳଖ ରେଫରେଣ୍ଡମ୍ କରିଦେଲେ—
“ଏହି ନିର୍ବାଚନ ତିନିଟି ପରିବାର—ଅବଦୁଲ୍ଲା, ମୁଫତି ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାସନର ଅନ୍ତ ଘଟାଇବ।”
କାଶ୍ମୀରରେ ଏହି ସ୍ଲୋଗାନ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କଲା।
କିନ୍ତୁ ଫଳାଫଳ—ଜଟିଳ।
ଓମର ଅବଦୁଲ୍ଲାଙ୍କ ନ୍ୟାସନାଲ କନଫରେନ୍ସ୍ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବିଜେପି ଯାହା ଚାହୁଁଥିଲା ତାହା ହେଲା—ପରିବାରବାଦକୁ ଜାତୀୟ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ କରିଦେଲା।
ଏହା ସଫଳ ହେଲା।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ଠାକରେ ପରିବାର ନେଇ ବିଜେପିର ଗୁପ୍ତ ଓ ଖୋଲା ପ୍ରହାର
ଶିବସେନାରେ ବିଭାଜନ ହେବା ସମୟରେ ବିଜେପିର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଲୋଗାନ ଥିଲା—
“ଉଦ୍ଧବ ସେନା ନୁହେଁ, ଉଦ୍ଧବ ପରିବାର ପାଇଁ ସେନା।”
ବିଜେପି ‘ପରିବାର ପ୍ରଥମେ’ ସ୍ଲୋଗାନକୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଦୀର୍ଘ ୫୦ ବର୍ଷର ଠାକରେ–ଚାଳିତ ରାଜନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିଲା।
ଓଡ଼ିଶା: ପଟ୍ଟନାୟକ ଯୁଗର ଶେଷ ଏବଂ ବଂଶବାଦ ବିରୋଧୀ ଲହର
ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ପ୍ରଥମଥର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି।
ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ–ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ–ବିଜେପିର ସ୍ଲୋଗାନ ଥିଲା—
“ଓଡ଼ିଶା ଶାସନ ଏକ ପରିବାରର ହାତରେ ରହିଯାଇଛି।”
ଏହା ଭୋଟରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା।
ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପିର ସଫଳତା—ବିଶେଷକରି ୨୦୨୪-୨୫ ନୂଆ ଉପନିର୍ବାଚନଗୁଡ଼ିକରେ—ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ ପରିବାର ପ୍ରଚଳିତ ଶାସନର ବିପକ୍ଷରେ ଏକ ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଭାରତର ସାମୁଦାୟିକ ମନୋବଳ: ପରିବାରବାଦ ବିରୋଧରେ ନୂଆ ମୁଡ଼
ଭାରତର ଭୋଟର—ବିଶେଷକରି ୧୮-୪୦ ବୟସ ଗୋଷ୍ଠୀ—ଏହି କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଛନ୍ତି—
• ରାଜନୀତିରେ ଯୋଗ୍ୟତା ଦରକାର
• ପରିବାର ପ୍ରଥମେ ନୁହେଁ, ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଥମେ
• ନୂତନ ମୁହଁ, ନୂଆ ନେତୃତ୍ୱର ଆବଶ୍ୟକତା
• ବଂଶବାଦ ସେମାନଙ୍କ ଅବସରକୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଉଛି
ଏହି ପ୍ରବଣତା ଯଦିଓ ବିଜେପି ପକ୍ଷରୁ ଚାଳିତ ମାନସିକ–ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯାନର ପରିଣାମ, କିନ୍ତୁ ସାମାଜିକ ପରିବେଶ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ: ଭାରତ କ’ଣ ଏକ ‘ପରିବାରବାଦ ମୁକ୍ତ’ ଯୁଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି?
ଉତ୍ତର—ଆଂଶିକ ହଁ।
ଭାରତୀୟ ଭୋଟର ଏବେ ପରିବାର ଆଧାରିତ ରାଜନୀତିକୁ ନିରାପଦ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର—କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବରେ।
ଯାଦବ, ଅବଦୁଲ୍ଲା, ଠାକରେ, ପଟ୍ଟନାୟକ—ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାବରେ।
କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏମିତି ନୁହେଁ ଯେ ବଂଶବାଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତ ହେବ।
ଭାରତର ସାମାଜିକ ଗଠନ, ଜାତି, ପ୍ରଭାବକ୍ଷେତ୍ର, ଦୀର୍ଘ ପରିବାରଗତ ରାଜନୀତି—ଏସବୁ କାରଣରୁ ବଂଶବାଦ ରହିବେ।
କିନ୍ତୁ—ଏବେ ଭୋଟର ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
ଯେଉଁ କଥା ୩୦ ବର୍ଷ ଧରି ଘଟୁନଥିଲା।
ଏକ ଯୁଗର ଅନ୍ତ ଏବଂ ଅଗାମୀ ଦଶକର ନୂଆ ରାଜନୀତି
ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ‘ପରିବାରବାଦୀ ଯୁଗ’ ଶେଷ ହେଉଛି—ଏହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ହେବ ନାହିଁ।
ବିହାରରେ ଆରଜେଡି, କାଶ୍ମୀରରେ ନ୍ୟାସନାଲ କନଫରେନ୍ସର–ପିଡିପ, ୟୁପିରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶିବସେନା, କେନ୍ଦ୍ରରେ କଂଗ୍ରେସ—ସମସ୍ତେ ଭୋଟରଙ୍କ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରରେ।
ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ—
• ଏନଡିଏ–ବିଜେପିର ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ସ୍ଲୋଗାନ
• ଯୁବ ଭୋଟରଙ୍କ ଆଶା
• ନୂଆ ନେତୃତ୍ୱ ଉଦୟ
• ପୁରୁଣା ପରିବାର ସଂଗଠନର ଦୁର୍ବଳତା
• ଦୁର୍ନୀତିର ଦୀର୍ଘ ଆରୋପ
ଭାରତ ଏବେ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ରାଜନୀତିକ ବିକାଶର ମଝିରେ ରହିଛି—ଯେଉଁଠାରେ ବଂଶବାଦୀ ରାଜନୀତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବକ୍ଷୟ ମାନୁଛି ଏବଂ ତା’ର ସ୍ଥାନ ନେଉଛି- ବ୍ୟକ୍ତି–କେନ୍ଦ୍ରିକ, ଯୋଗ୍ୟତା–କେନ୍ଦ୍ରିକ ଓ ନୂତନ ନେତୃତ୍ୱ–କେନ୍ଦ୍ରିକ ରାଜନୀତି।
ଏହା ସତ୍ୟ-
ଭାରତ ଏକ ନୂଆ ଯୁଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି।
ଏବଂ ଏହି ଯୁଗର ପ୍ରଥମ ସନ୍ଦେଶ ହେଉଛି-
“ପରିବାର ନୁହେଁ, ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଥମେ।”
also read https://purvapaksa.com/with-the-help-of-lord-shiva-and-vishnu-the-matua-community/
