୨୦୨୪ ମସିହାରେ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣାକ୍ରମ ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି। ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପରିସ୍ଥିତି, ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ (ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନ) ର ପ୍ରୟୋଗ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। କ’ଣ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ବାଚସ୍ପତି, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ବାଚସ୍ପତି କୁଲଦୀପ ସିଂହ ପଠାନିଆଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନକୁ ଆଧାର କରି ବିଧାୟକମାନଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିପାରିବେ? ଏହାକୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିତର୍କ ଏବେ ତୀବ୍ର ହେବାରେ ଲାଗିଛି।
ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ପୂର୍ବ ଉଦାହରଣ
ଏହି ବିତର୍କର ମୂଳ ଖୋଜିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ୨୦୨୪ ମସିହାକୁ ଫେରିବାକୁ ହେବ। ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ କେତେକ କଂଗ୍ରେସ ବିଧାୟକ ବିଜେପି ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ‘କ୍ରସ-ଭୋଟ୍’ ଦେଇଥିଲେ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ପରେ ବିଧାନସଭାର ବଜେଟ୍ ଅଧିବେଶନ ସମୟରେ ସେମାନେ ଦଳୀୟ ହ୍ୱିପ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବମାନନା କରିଥିଲେ।
ଏହି ଆଚରଣକୁ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେଇ ବାଚସ୍ପତି କୁଲଦୀପ ସିଂହ ପଠାନିଆ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ବିଧାୟକମାନଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରାୟରେ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ, ବିଧାୟକମାନଙ୍କର ଏହିଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ “ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଦଳର ସଦସ୍ୟତା ତ୍ୟାଗ” କରିବା ସହ ସମାନ। ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, କେବଳ ଅନ୍ୟ ଦଳରେ ଯୋଗଦେବା ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଦଳର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟତାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ବିଧାୟକମାନେ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଏହାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନେ ନିଜ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ରାଜ୍ୟରେ ଉପନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନର ପ୍ରୟୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଜିର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା।
ଓଡ଼ିଶାର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି
ଏବେ ସମାନ ପରିସ୍ଥିତି ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ବିଜେପି ସମର୍ଥିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଦିଲୀପ ରାୟଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଦେବା ଅଭିଯୋଗରେ ଶାସକ ବିଜେଡି ଛଅ ଜଣ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ସେହିପରି, କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଦୁଇ ବିଧାୟକ – ସୋଫିଆ ଫିରଦୌସ୍ ଏବଂ ଦାସରଥୀ ଗମାଙ୍ଗୋଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସମାନ ଆଧାରରେ ମାମଲା ରୁଜୁ କରିଛି।
ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ, ଉଭୟ ଦଳ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ମାମଲାକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଚାପ ପକାଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ କେବଳ ଏକ ନୈତିକ ଅପରାଧ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦଳୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶର ଖୋଲା ଉଲ୍ଲଂଘନ, ଯାହାକୁ ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ ଅନୁଯାୟୀ “ଦଳତ୍ୟାଗ” ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରିବ।
ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ଆଇନଗତ ବିତର୍କ
ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। କ’ଣ କେବଳ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ କରିବା ଦଳତ୍ୟାଗର ଆଧାର ହୋଇପାରିବ? ହିମାଚଳ ମାମଲାରେ, କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ ସହିତ ବିଧାନସଭାରେ ହ୍ୱିପ୍ ଉଲ୍ଲଂଘନ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା, ଯାହା ଅଯୋଗ୍ୟତା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ମାମଲାରେ, ଅଯୋଗ୍ୟତା ଆବେଦନଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଆଚରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ସାମ୍ବିଧାନିକ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କୁ ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ-ନ୍ୟାୟିକ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ବାଚସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଟି ମାମଲାକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଏବଂ ପ୍ରମାଣ ଆଧାରରେ ବିଚାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ହିମାଚଳ ପୂର୍ବ ଉଦାହରଣ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ବାଚସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ହେବ ଯେ, ବିଧାୟକମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦଳର ସଦସ୍ୟତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଭଳି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି କି ନାହିଁ।
ଅନ୍ୟପଟେ, କେତେକ ଆଇନଜୀବୀ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ, ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ଏକ ଗୁପ୍ତ ବାଲଟ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଠାରେ ଦଳୀୟ ହ୍ୱିପ୍ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇନଥାଏ। ତେଣୁ, କେବଳ କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ ଆଧାରରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବା ଆଇନଗତ ଭାବେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଏହା ଅଦାଲତରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ।
ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ
ଏହି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଙ୍କଟର ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି ଉପରେ ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି। ଯଦି ବାଚସ୍ପତି ବିଧାୟକମାନଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ତେବେ ରାଜ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ଆସନରେ ଉପନିର୍ବାଚନ ହେବ, ଯାହା ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ଯଦି ସେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା ନକରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଦଳୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବ।
ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜରରେ। ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ପୂର୍ବ ଉଦାହରଣ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ସ୍ତରରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ବାଚସ୍ପତିଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଚାପରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ରହି, ସାମ୍ବିଧାନିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ନିରପେକ୍ଷ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ହେବ। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନର ପ୍ରୟୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଙ୍କଟ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ନଜିର ଓଡ଼ିଶା ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆଇନଗତ ଏବଂ ପ୍ରମାଣଗତ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଟି ମାମଲାକୁ ବିଚାର କରିବାକୁ ହେବ। ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଭବିଷ୍ୟତ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ।
also read : https://purvapaksa.com/the-opposition-demanding-the-resignation-of-health-minister-mukesh-mahalinga/
