ସରକାରମାନେ ସଦା କାଳେ ଗଳ୍ପ ଲେଖିବାକୁ ଚାହନ୍ତି- ଶୁଭ, ସୁଚିତ, ଉନ୍ନତିର ଗଳ୍ପ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଳ୍ପର ପଛରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଗଳ୍ପ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଏ—ଯାହାକୁ ଆମେ ଆଣ୍ଟି-ନାରେଟିଭ୍ କୁହୁଁ । ଏହି ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଆକ୍ଷେପ, ଅସନ୍ତୋଷ, ଅନ୍ୟାୟ, ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଶାସନ ଏବଂ ଅପ୍ରଶାସନ ଦେଖି। ଯେଉଁଠି ଶାସକଦଳ ଏକ ପକ୍ଷର କାହାଣୀକୁ ଭାରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜେଇ ଦେଉଛି, ସେଠି ଜନତା ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷର କାହାଣୀକୁ ଆପଣାଇ ଗଢ଼ି ନେଉଛି। ଏହି ସମ୍ପାଦକୀୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୌଣସି ଦଳକୁ ଲକ୍ଷ କରି ନୁହେଁ—ବରଂ କିପରି ଶାସନର ଆଧିକାରିକ ନାରେଟିଭ୍ ଅଫଳ ପଡ଼ୁଛି ଏବଂ ସେଥିରୁ ଉଲ୍ଟା ଏକ ଲୋକନିର୍ମିତ କାହାଣୀ (ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍) ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା।
୧. ଶାସନର ଗଳ୍ପ—ଓ ଲୋକଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା: ସବୁବେଳେ ମିଳେ ନାହିଁ
ଶାସନ ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ “କର୍ମଯୋଦ୍ଧା” ଭାବେ ପ୍ରଚାର କରେ।
ଜନତାର ମନରେ ଏହି ଭାବନା ରଖିବାକୁ ପ୍ରଚାର, ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ, ପ୍ରିଣ୍ଟ, ବିଜ୍ଞାପନ ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ।କିନ୍ତୁ ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଏହି ବିଳାସୀ ଛବିକୁ ଚାଳେଞ୍ଜ କରେ, କାହାଣୀକୁ ଓଲଟାଇ ଦିଏ, କାରଣ—
• ଲୋକଙ୍କର ଅନୁଭବ ସେହି ପ୍ରଚାର ସହ ସମ୍ମତ ହୁଏନି।
• ଯେଉଁଠି ଗୋଟେ “ଆଧୁନିକ ରାଜ୍ୟ” କାହାଣୀ ଚାଲୁଛି, ସେଠି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ଜଳ, ରାସ୍ତା, ଚାକିରି, ନିରାପତ୍ତା ସମସ୍ୟା ଅବ୍ୟାହତ।
• ଯେଉଁଠି ସରକାର ଅଭିଯାନାମା ଦେଉଛି, ସେଠି ଏକ ଛୋଟ ଘଟଣା, ଏକ ଭୁଲ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଏକ ଦୁର୍ଘଟଣା ପୂରା ନାରେଟିଭ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଦିଏ।
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ କୌଣସି ଔପଚାରିକ ନୁହେଁ କୌଣସି ପ୍ରଚାର ନୁହେଁ; ଏହା ଜନମନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏହା ହୁଏ ମାଛ ବଜାରର ଆଲୋଚନା, ବସ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡର କଥା, ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ମିମ୍ । ଯେତେବେଳେ ଶାସନର ଦାବି ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ମାର୍ଜିନ୍ ଅଧିକ ହେଉଥାଏ, ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ସେହି ଖାଲି ଜାଗାକୁ ଭରି ଦିଏ।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ସରକାରର ମୂଳ ଭୁଲ—କୌଣସି ଘଟଣାକୁ “ପ୍ରଚାର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ” କରିବାର ଚେଷ୍ଟା
ଯେବେ ଏକ ସଂବେଦନଶୀଳ ଘଟଣା ହୁଏ—
• ପୋଲିସ ଅତ୍ୟାଚାର
• ଚାକିରି ଦୁର୍ନୀତି
• ଅନୁପ୍ରବେଶ
• ଶିକ୍ଷା–ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା
• ଦାମ୍–ମହଙ୍ଗାଇ
• ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ
• ଆପଦ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନର ଅସମର୍ଥତା
• ଅଧିକାରୀ–ନେତା ମିଳିତ ଦୁର୍ନୀତି
ସରକାରମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ କଥାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚାହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ଯୁଗରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ। ଯେତେବେଳେ ସରକାର “ଏହା ଭୁଲ” “ଏହା ଅଭିଯୋଗ” “ଏହା ନକଲି” “ଏହା ଅପବାଦ” କୁହିବା ଆରମ୍ଭ କରେ ବିଶେଷତଃ ତଥ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟତା ବିନା ସେତେବେଳେ ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ଲୋକମାନେ ଭାବନ୍ତି—
“ଯଦି ସତ୍ୟ ବହୁତ ସହଜ ହେଉଥାନ୍ତା, ସରକାରେ ଏତେ ରକ୍ଷା କାହିଁକି କରୁଛି?”
ଏହି ତର୍କ ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଇନ୍ଧନ।
୩. ପ୍ରଜାଙ୍କ ଆଘାତ—ଆଣ୍ଟି ନାରେଟିଭ୍ର ନବଜନ୍ମ
ଲୋକମାନେ ଆଘାତ ପାଲେ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହୁଏ—
୧. ନାରାଜି
୨. କଥାର ଉତ୍ପତ୍ତି
ଏହି କଥାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍। ସେଥିପାଇଁ
• ଏକ ଛୋଟ ଦୁର୍ନୀତି ଘଟଣା ସରକାରର “ସିଷ୍ଟମ୍ ପୂରା ଭ୍ରଷ୍ଟ” ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପରିଣତ ହୁଏ,
• ଏକ ମୃତ୍ୟୁ “ରାଜ୍ୟର ଅସମର୍ଥତା”କୁ ବୁଝାଏ,
• ଏକ ଅନ୍ୟାୟ “ସରକାର ପକ୍ଷପାତୀ” କାହାଣୀ ହୁଏ,
• ଏକ ଅଧିକାରୀର ଅପରାଧ “ଶାସନର ନୀତିହୀନତା”ର ପ୍ରମାଣ ହୁଏ।
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ ଘଟଣାରେ ନୁହେଁ, ଲୋକଙ୍କର ଅନୁଭବ ଓ ଆକ୍ଷେପରେ।
୪. ଶାସକଦଳର ବଡ଼ ଭୁଲ—ପ୍ରତିକ୍ଷୋଭକୁ “ପକ୍ଷୀୟ” କରି ଦେଖାଇବା ଏହା ଭୁଲ ୯୯% ସମୟରେ ହୁଏ।
ସରକାର କହିଥାଏ—
• ଏହା ବିପକ୍ଷ ପ୍ରଚାର।
• ଏହାର ରାଜନୀତିକ ମନସା।
• ଏହା ବାହାର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ।
• ଏହା ଦଳବିରୋଧୀ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର।
କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣି ଭାବନ୍ତି—“ଯଦି ବିପକ୍ଷ କିଛି ନଥାଏ, ତେବେ ଲୋକ ଏତେ ହଙ୍ଗାମା କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି?”
ସରକାର ଯେତେ ରାଜନୀତିକ କରେ,
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ସେତେ ଜନମୂଳକ ହୁଏ।
ଏହା ଶାସକଦଳର ସବୁଠୁ ମାରାତ୍ମକ ଭୁଲ।
୫. ସିଷ୍ଟମ୍ ଯେଉଁଠି ବିଫଳ, ସେଠି ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ସଫଳ ସରକାର ଯେତେବେଳେ ନିମ୍ନ ୩ଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଫଳ ହୁଏ—
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଅଟକାଯାଏନି:
୧) ନ୍ୟାୟ
ଏକ ଘଟଣାରେ ନ୍ୟାୟ ଡେରି ହେଲେ
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ କହିବେ—
“ନ୍ୟାୟ ନାହିଁ, ସିଷ୍ଟମ୍ କାମ କରୁନି।”
୨) ପାରଦର୍ଶିତା
ଘଟଣାକୁ ଲୁଚାଇବା, ମନା କରିବା, ତଥ୍ୟ ଦେଉନଥିବା,
“ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଲୁଚାଉଛନ୍ତି।”
୩) ଦାୟିତ୍ଵ
ଘଟଣା ହେଲେ ଯଦି କେହି ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏନି ଲୋକ ଭାବନ୍ତି—
“ଏହା ଦୁର୍ନୀତି ଅଟେ।”
୬. ମାଧ୍ୟମ—ନାରେଟିଭ୍ ରକ୍ଷା କରିବା ନା ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେବା?
ଅନେକ ମାଧ୍ୟମ ସରକାରୀ ପ୍ରଚାର ପ୍ରଚାଳନ କରେ।
କିନ୍ତୁ ଆଜିର ଯୁଗରେ—
• YouTube
• X (Twitter)
• Instagram
• WhatsApp
• ସ୍ଥାନୀୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ମିଡିଆ
• ଲୋକାଲ୍ ଭିଡିଓ ୱ୍ଲଗ୍
ଏମାନେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ନାରେଟିଭ୍ ଗଢ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି। ସରକାରୀ ନାରେଟିଭ୍ ବଞ୍ଚି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ମୋବାଇଲ୍ରେ ବିସ୍ଫୋରଣ ହୁଏ। ଏହିଦିନରେ ଏକ ଭିଡିଓ ୨ ଘଣ୍ଟାରେ ସରକାରୀ ବିଜ୍ଞାପନର ୨ ମାସର ପ୍ରଚାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ।
୭. ଯୁବ ମନ—ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ର ସବୁଠୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ
ଯୁବମାନେ ଆଜି—
• ନିର୍ବାଚନର “ଭୋଟ ବ୍ୟାଙ୍କ” ନୁହେଁ,
• ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର “ଭାଇରାଲ୍ ମେକାନିଜ୍ମ”।
ଯୁବମାନେ କୌଣସି ପ୍ରଚାରକୁ ସରଳତାରେ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏକ ଛୋଟ ଭିଡିଓ, ଏକ ମିମ୍, ଏକ ଲାଇଭ୍ ସ୍ଟ୍ରିମ୍—
ସେମାନେ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଗଢ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ବିଶେଷ କରି—
• ବେରୋଜଗାରୀ,
• ପରୀକ୍ଷା ଦୁର୍ନୀତି,
• ଚାକିରି ରଦ୍ଦ,
• ଅନ୍ୟାୟ ନିଯୁକ୍ତି
ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଯୁବମାନଙ୍କୁ ଦୃତ ଭାବରେ ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଦେଉଛି।
୮. ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଅବଶ୍ୟ ଶାସକବିରୋଧୀ ନୁହେଁ; ଏହା “ତଥ୍ୟ–ବିରୋଧୀ ଶାସନ” ବିରୋଧରେ।
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏହା:
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ସରକାର ବିରୋଧରେ ନୁହେଁ
ଏହା ଅସତ୍ୟ, ଅପାର୍ଦଶିତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ
ଯେଉଁ ସରକାର ଏହାକୁ ବୁଝେ,
ସେମାନେ ଅପରିମିତ ସାର୍ବଜନୀନ ସମର୍ଥନ ପାଉଛନ୍ତି।
ଜେଉଁମାନେ ଏହାକୁ “ବିପକ୍ଷର ପ୍ରଚାର” ଭାବେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି,
ସେମାନେ ପରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
୯. ଆସଲ ବିକଳ୍ପ—ନାରେଟିଭ୍କୁ ନୁହେଁ, “ସତ୍ୟକୁ” ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା
ନାରେଟିଭ୍ ହୁଏ କାହାଣୀ।
ସତ୍ୟ ହୁଏ ତଥ୍ୟ।
ସରକାରମାନଙ୍କ ଭୁଲ—
କାହାଣୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉପରେ ଅଧିକ ଶ୍ରମ,
ତଥ୍ୟକୁ ସଠିକ କରିବା ଉପରେ କମ୍ ଶ୍ରମ।
ଯଦି ତଥ୍ୟ ସଠିକ ଓ ପାର୍ଦଶୀ,
କୌଣସି ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ବଢ଼ିବ ନାହିଁ।
କିନ୍ତୁ ତଥ୍ୟ ଲୁଚାଇବା,
ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା,
ବିଳମ୍ବ କରିବା,
ଦାୟିତ୍ୱ ନେଉନଥିବା—
ଏହି ସବୁ ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ର ଅକ୍ସିଜେନ୍।
୧୦. ଶାସନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶେଷ ସନ୍ଦେଶ—ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍କୁ ନିରୋଧ କରିବାର ଉପାୟ ସରଳ: ସତ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ, ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତୁ
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ।
ଏହା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସତ୍ୟ–ଚେକ୍।
ଏକ ଜନତା–ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ।
ସରକାରମାନେ ଯଦି—
• ଘଟଣା ଲୁଚାଇବେ ନାହିଁ
• ତଥ୍ୟକୁ ଖୋଲା କରିବେ
• ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତୁ
• ଦୁର୍ନୀତିକୁ ସହନ କରିବେ ନାହିଁ
• ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନକୁ ସୁଧାରିବେ
• ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ ଦେବେ
ତେବେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ବଢ଼ିବ ନାହିଁ।
ସତ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ବଞ୍ଚିପାରେନି।
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସରକାର—
• ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆକୁ ଦୋଷ ଦେଇବ
• ବିପକ୍ଷକୁ ଦୋଷ ଦେଇବ
• ଘଟଣାକୁ ଲୁଚାଇବ
• ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ
• ତଥ୍ୟରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ରଖିବ
ତେବେ ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଆଉ ଅଧିକ ହେବ—
ଏବଂ ଶେଷରେ ସରକାରକୁ ଲକ୍ଷ କରି ନୁହେଁ,
ଶାସନକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଦେବ।
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ସଦା ଲୋକଙ୍କ ପକ୍ଷରେ; ଯାହା ସତ୍ୟକୁ ସରକାରୀ ଚାପରୁ ମୁକ୍ତ କରେ
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ କୁହିଲେ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରତିବାଦ ନୁହେଁ—
ଏହା ଲୋକଙ୍କ ଅନୁଭବର ଆୱାଜ।
ଜେତେ ଶାସକଦଳ ଏହାକୁ “ଆକ୍ରମଣ” ଭାବେ ଦେଖେ,
ସେତେବେଳେ ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି।
ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ଜନତାର ପକ୍ଷରେ ଥାଏ—
ଯେତେବେଳେ ସରକାର ଜନତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥାଏନି।
ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ତରଦାୟୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପାର୍ଦଶୀ ସରକାରକୁ କୌଣସି ନାରେଟିଭ୍ ବା ଆଣ୍ଟି–ନାରେଟିଭ୍ ହଟାଇ ପାରେନାହିଁ।
https://purvapaksa.com/india-russia-fast-forward
