ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସମୟର ମୂଲ୍ୟ ଅପରିମିତ। “ବିଳମ୍ବିତ ନ୍ୟାୟ ମାନେ ନ୍ୟାୟର ଅସ୍ୱୀକାର”—ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କେବଳ ନ୍ୟାୟାଳୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଓ ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଫେବୃଆରୀ ୯ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଦାଖଲ କରିଥିବା ଏକ ସ୍ପେସିଆଲ୍ ଲିଭ୍ ପିଟିସନ୍ (SLP) କୁ ସମୟ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ ହେତୁ ଖାରଜ କରିବା ସହିତ ରାଜ୍ୟର ଆଚରଣକୁ “ଅଳସୁଆ, ବିଳମ୍ବ ଏବଂ ଆଳସ୍ୟ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ମାମଲାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ—ଏହା ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱ, ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଶାସନର ସଂବେଦନଶୀଳତା ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ।
ବିଚାରପତି ଦୀପଙ୍କର ଦତ୍ତ ଓ ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମାଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ ବିଳମ୍ବ ପାଇଁ “ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କାରଣ” ଦେଖାଇବାରେ ରାଜ୍ୟ ବିଫଳ। କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି—ବିଳମ୍ବ କ୍ଷମା ଦେବା ଅଧିକାରର ବିଷୟ ନୁହେଁ; ଯଥେଷ୍ଟ ଯୁକ୍ତି ଛଡ଼ା ସରକାରଙ୍କୁ ବିଶେଷ ରିଆୟତ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ଟୀକା ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ସଙ୍କେତ—ସମୟ-ପାଳନ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଶାସନର ମୂଳ ଅଂଶ।
ବିବାଦର ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ଏକ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶାସନିକ ଯାତ୍ରା
ବିବାଦର ମୂଳ ୨୦୧୩ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ନମତାରା ବାଳିକା ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପରିଚାଳନା କମିଟିକୁ ଅନୁଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଦେଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନେଇ ରାଜ୍ୟ ଆପତ୍ତି ଜଣାଇଥିଲା। ପରେ ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟରେ ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ଆବେଦନ ସମୟସୀମା ଓ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେତୁ ଖାରଜ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ରାଜ୍ୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହୋଇଥିଲା—ଦାଖଲରେ ୧୨୩ ଦିନ ଏବଂ ପୁନଃଦାଖଲରେ ୯୬ ଦିନ ବିଳମ୍ବ ସହିତ। ମୋଟେ ୨୧୯ ଦିନର ବିଳମ୍ବ।
ସରକାର କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସଫଳତାର ସହିତ କହିଲେ—ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ଉଦାସୀନତାକୁ ଅନନ୍ତକାଳ ପାଇଁ କ୍ଷମା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ମତାମତ ଆଇନର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ—ସମୟ ସୀମା ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅଂଗଭୂତ ଅଂଶ।
“ସରକାର” କି “ବିଶେଷ ଅଧିକାର”?
ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏକ ଧାରଣା ଚାଲିଆସୁଛି—ସରକାର ହେଲେ ନ୍ୟାୟାଳୟ କିଛି ସହିଷ୍ଣୁତା ଦେଖାଏ। କାରଣ, ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଏକାଧିକ ପଦକ୍ଷେପ, ଫାଇଲ୍ ଗତି, ଅନୁମୋଦନ—ସବୁରେ ସମୟ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା—ସରକାରୀ ସଂଗଠନ ହେବାରୁ ଆଇନର ଉପରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଛୁଟ ନାହିଁ।
ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସମତାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ। ଯଦି ଏକ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ୨୦୦ ଦିନ ବିଳମ୍ବ କରେ, ସେ କ୍ଷମା ନ ପାଇପାରେ; ତେବେ ସରକାର କାହିଁକି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କୋର୍ଟ କହିଛି—“ବିଳମ୍ବ କ୍ଷମା ଅଧିକାର ନୁହେଁ।”
ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍କୃତି: ବିଳମ୍ବର ମୂଳ କାରଣ
ପ୍ରଶାସନରେ ବିଳମ୍ବ କେବଳ ଅସାବଧାନତା ନୁହେଁ—ଏହା ଏକ ସଂସ୍କୃତି। ଫାଇଲ୍ ଏକ ଡେସ୍କରୁ ଅନ୍ୟ ଡେସ୍କକୁ ଯାଏ, ନୋଟ୍ ଲିଖାଯାଏ, ମତାମତ ମାଗାଯାଏ, ଆଇନ ବିଭାଗର ପରାମର୍ଶ ନିଆଯାଏ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନେକଥର ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୀର୍ଘ ହୋଇଯାଏ।
ଡିଜିଟାଲ୍ ଶାସନ, ଇ-ଫାଇଲିଂ, ସମୟସୀମା ମନିଟରିଂ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ୨୧୯ ଦିନ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତା। ଏହି ଘଟଣା ଦେଖାଇଦେଲା—ଫାଇଲ୍ ମୁଭମେଣ୍ଟର ଗତି ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ଅଭାବ ରହିଛି।
ନ୍ୟାୟର ସମୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ
ଏହି ବିବାଦ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଦାନ ସମ୍ପର୍କିତ। ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଅନୁଦାନ ଦେରି ହେଲେ ପ୍ରଭାବ କେବଳ ପରିଚାଳନା କମିଟିରେ ନୁହେଁ—ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େ। ଶିକ୍ଷକ ଦରମା, ଅବସ୍ଥାପନା, ପାଠ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ—ସବୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ବିଳମ୍ବ କେବଳ ଆଇନି ଅସୁବିଧା ନୁହେଁ—ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱର ଅବହେଳା।
କୋର୍ଟର ଟୀକା: ଏକ ନୈତିକ ସନ୍ଦେଶ
“ଅଳସୁଆ, ବିଳମ୍ବ ଏବଂ ଆଳସ୍ୟ”—ଏହି ଶବ୍ଦ ଆଇନି ରାୟରେ ଦୁର୍ଲଭ। କୋର୍ଟ ସାଧାରଣତଃ ମାପିତ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରେ। ଏହିପରି କଠୋର ଟୀକା ଦେଖାଇଦେଉଛି—ନ୍ୟାୟାଳୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଉଦାସୀନତାରେ କ୍ଷୁଭ୍ଧ।
ଏହା ଏକ ନୈତିକ ସନ୍ଦେଶ—ଶାସନ କେବଳ ନୀତି ଘୋଷଣା ନୁହେଁ; ନୀତିକୁ ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟକରୀ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ।
ଶାସନ ପାଇଁ ପାଠ
- ସମୟ-ସୀମା ମନିଟରିଂ ସେଲ୍: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଇନି ମାମଲା ପାଇଁ ଡେଡଲାଇନ୍ ଟ୍ରାକିଂ।
- ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ: ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ଦାୟୀ ଅଧିକାରୀ ଚିହ୍ନଟ।
- ଡିଜିଟାଲ୍ ଫାଇଲ୍ ଗତି: ଅନାବଶ୍ୟକ ଶାରୀରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହ୍ରାସ।
- ଆଇନ ବିଭାଗ ସହ ତ୍ୱରିତ ସମନ୍ୱୟ।
- ସରକାରୀ ମାମଲା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଟାସ୍କ ଫୋର୍ସ।
ଉପସଂହାର
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଏହି ରାୟ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି। ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଳସ୍ୟ ଓ ବିଳମ୍ବ ଯଦି ଚାଲିଥାଏ, ତେବେ କେବଳ ମାମଲା ହାରିବା ନୁହେଁ—ନାଗରିକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇବ।
ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଖାଇଦେଲା—ସରକାର ମଧ୍ୟ ଆଇନର ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନ। ଏବେ ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜ୍ୟର—ଏହି ଟୀକାକୁ ଆତ୍ମସାତ୍ କରି ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ କରିବା।
ସମୟରେ କାମ କରିବା ହେଉଛି ଶାସନର ପ୍ରଥମ ନୀତି। ସମୟ ଗଲେ ନ୍ୟାୟ ଗଲା। ଏହି ଘଟଣା ଆମକୁ ସେହି ସତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଏ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/bandh-bharat-band-a-lesson-for-indian-railways/
ବନ୍ଦେ ଭାରତ ‘ବନ୍ଦ’, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା || Vande Bharat ‘Band’, a lesson for Indian Railways
