ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ପେଣ୍ଠଶାଳ କୁହାଯାଉଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ଆଜି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନିଶ୍ଚିତତା ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଛି। ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂଘର୍ଷ ଏବେ ୨୪ ଦିନ ଅତିକ୍ରମ କରିସାରିଥିବାବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ବିଶ୍ୱବାସୀଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଛି— ଆମେରିକା କ’ଣ ଇରାନକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି? ଇତିହାସ ନିଜକୁ ଦୋହରାଏ କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଏହାର ପରିଣାମ ଅଧିକ ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଇରାନର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଆମେରିକାର ସତ୍ତା ପରିବର୍ତ୍ତନ (Regime Change) ରଣନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଜଣା ଭୟ ଲୁଚି ରହିଛି।
୧. ଆଫଗାନିସ୍ତାନର ଟ୍ରାଜେଡି: ଇତିହାସର ଏକ ଶିକ୍ଷା
ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ନୀତିକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ୧୯୭୦ ଦଶକର ଆଫଗାନିସ୍ତାନକୁ ଦେଖିବାକୁ ହେବ। ସେତେବେଳେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଏକ ବିକାଶଶୀଳ ଏବଂ ସ୍ଥିର ରାଷ୍ଟ୍ର ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ନିଜର ବର୍ଚ୍ଚସ୍ୱ ଜାହିର କରିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ‘ମୁଜାହିଦ୍ଦିନ’ ବା ଧର୍ମୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରି ସେଠାକାର ସରକାରକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥିଲା।
• ପରିଣାମ: ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅରାଜକତା ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲି ହୋଇଗଲା। ଯେଉଁ ମୁଜାହିଦ୍ଦିନମାନଙ୍କୁ ଆମେରିକା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ସେମାନେ ହିଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଲିବାନ ଏବଂ ଅଲ-କାଏଦାର ରୂପ ନେଲେ। ଆଜି ସେହି ଦେଶ କ୍ଷୁଧା, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଏବଂ ମାନବାଧିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ ସାଜିଛି।
୨. ଇରାନର ଐତିହାସିକ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟ୍ଟ: ୧୯୫୩ ରୁ ୧୯୭୯
ଇରାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକାର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବହୁ ପୁରୁଣା। ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଆମେରିକାର ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥା CIA, ଇରାନର ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର (ମହମ୍ମଦ ମୋସାଦେଘ) କୁ ହଟାଇ ଦେଇଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଇରାନର ତେଲ ସମ୍ପଦକୁ ଜାତୀୟକରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
• ଶାହାଙ୍କ ଶାସନ: ଆମେରିକା ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ‘ଶାହା’ (Reza Pahlavi) ଙ୍କୁ କ୍ଷମତାରେ ବସାଇଲା, ଯିଏ କି ଏକପ୍ରକାର ଆମେରିକାର ‘କ୍ରୀଡ଼ନକ’ ଥିଲେ। ଏହି ବର୍ଷ ବର୍ଷର ଅସନ୍ତୋଷ ହିଁ ୧୯୭୯ର ଇସଲାମିକ୍ ବିପ୍ଳବକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ପରସ୍ପରର ଚିରଶତ୍ରୁ ପାଲଟିଗଲେ।
୩. ଆଧୁନିକ ରଣନୀତି: ଡିଆଗୋ ଗାର୍ସିଆ ଏବଂ ସତ୍ତା ପରିବର୍ତ୍ତନ
୨୦୨୬ ମସିହାରେ ପହଞ୍ଚିଲା ବେଳକୁ ପରିସ୍ଥିତି ଆହୁରି ଜଟିଳ ହୋଇଛି। ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନର କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍-ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଖୋଲାଖୋଲି ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ବିଶ୍ୱକୁ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଛିଡ଼ା କରିଛି।
• ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ନିକଟରେ ବ୍ରିଟେନ୍ ନିଜର ରଣନୈତିକ ସାମରିକ ଘାଟି ‘ଡିଆଗୋ ଗାର୍ସିଆ’ (Diego Garcia) କୁ ଆମେରିକା ପାଇଁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପରୁ ଆମେରିକା ନିଜର ବିଶାଳ ବୋମାବର୍ଷୀ ବିମାନ (B-52) ଜରିଆରେ ଇରାନର ପରମାଣୁ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସାମରିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
• ଆମେରିକାର ଭ୍ରମ: ଆମେରିକା ଭାବୁଛି ଯେ ଇରାନର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱକୁ ହଟାଇ ଦେଲେ ସେଠାରେ ଏକ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବ। କିନ୍ତୁ ଇରାନର ଲୋକମାନେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ଇରାକ ଏବଂ ଲିବ୍ୟାର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସଚେତନ ହୋଇଗଲେଣି। ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ‘ସତ୍ତା ପରିବର୍ତ୍ତନ’ ନାଁରେ ବିଦେଶୀ ଶକ୍ତି କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପଦକୁ ଲୁଟିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
୪. ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ଭାରତ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
ଇରାନ କେବଳ ଏକ ଦେଶ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ’ (Strait of Hormuz) ର ରକ୍ଷକ, ଯେଉଁଠାରୁ ବିଶ୍ୱର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ତେଲ ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ। ଯଦି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗେ, ତେବେ ତେଲ ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହେବ।
• ଭାରତର ଚିନ୍ତା: ଭାରତ ପାଇଁ ଇରାନ ଏକ ରଣନୈତିକ ବନ୍ଧୁ। ଚାବାହାର ବନ୍ଦର ଏବଂ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଇରାନରେ ଅରାଜକତା ଦେଖାଦେଲେ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିପନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ଭାରତ ବାରମ୍ବାର କୂଟନୈତିକ ସମାଧାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଆସୁଛି।
୫. ଉପସଂହାର: ବିନାଶରୁ ବର୍ତ୍ତିବାର ପଥ
ଇରାନ ଏବଂ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ଇରାନର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା ଏବଂ ଏହାର ସୁଦୃଢ଼ ସାମରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଇରାନକୁ ଏକ ‘ବ୍ୟର୍ଥ ରାଷ୍ଟ୍ର’ ବନାଇବା ପାଇଁ ଆମେରିକା କରୁଥିବା ପ୍ରୟାସ ବୋମା ପରି ଓଲଟା ମାଡ଼ କରିପାରେ। ଯଦି ଇରାନ ଭୁଶୁଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ସମଗ୍ର ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଏପରି ଏକ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ଯାହାକୁ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ପୂରଣ କରିବେ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଦାବି ହେଉଛି ଯେ, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଇତିହାସରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ବି ଶାନ୍ତି ଆଣିପାରେ ନାହିଁ। ଇରାନର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏକ ବହୁପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ହିଁ ଏହି ସଙ୍କଟର ଏକମାତ୍ର ସମାଧାନ। ନଚେତ୍, ଆମେ ଆଉ ଏକ ‘ମାନବିକ ସଙ୍କଟ’ର ମୂକସାକ୍ଷୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହାର ପରିଣାମ ଆଗାମୀ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭୋଗିବ।
also read : https://purvapaksa.com/rbi-tightens-rules-to-protect-customers-from-digital-banking-fraud/
