ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଦିଲ୍ଲୀ। ଏଠାରେ କେବଳ ସରକାର ଗଠିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନର ଗୁପ୍ତ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଏ। ଏହି ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଦରବାର’ରେ କିଏ ଉପରକୁ ଉଠୁଛି, କିଏ ତଳକୁ ଯାଉଛି—ଏହା ଦେଖିବାକୁ ସବୁବେଳେ ରାଜନୈତିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ଆଗ୍ରହୀ ଥାନ୍ତି। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏବେ ଗୋଟିଏ ନାଁ ବେଶି ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି, ସେ ହେଲେ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ।
ଏକ ସମୟରେ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଅତି ନିକଟତମ ଭରସାର ମୁହଁ ଏବଂ ଅମିତ ଶାହଙ୍କ ରଣନୀତିକ ସହଯୋଗୀଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ, ଆଜି କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ ଘେରରେ? କାହିଁକି ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଦବଦବା ପୂର୍ବଭଳି ନାହିଁ ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି?
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ: ଏକ ଉଦୟର କାହାଣୀ
ଖୁସିର କଥା ଇଣ୍ଡିଆନ ଏକ୍ସପ୍ରେସ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଭାରତର ୧୦୦ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କ ତାଲିକାରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ସାଂସଦ ହୋଇ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିବା ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ୮ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ୨୨ତମ ସ୍ଥାନରେ, ପିଏମଓରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଅଧିକାରୀ ଶକ୍ତିକାନ୍ତ ଦାସ ୪୩ତମ ସ୍ଥାନରେ ଓ ପ୍ରମୋଦ କୁମାର ମିଶ୍ର ୭୮ମ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି।
ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିରେ (ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି) ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଉଦୟ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଘଟଣା ନୁହେଁ। ସେ ଗୋଟିଏ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଅଭୁତପୂର୍ବ ସାଂଗଠନିକ ଶକ୍ତି ବଳରେ ନିଜକୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରିଥିଲେ।
୨୦୧୪ ପରେ ମୋଦୀ ସରକାରର ଆରମ୍ଭ ସହିତ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ଅବସର ଖୋଲିଗଲା। ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଭଳି ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ଦାୟିତ୍ୱ ସେ ପାଇଥିଲେ।
‘ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା’ ଯୋଜନା ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତରେ ଏକ ମଜବୁତ ମୁହଁ କରିଦେଲା। ଏହା କେବଳ ଏକ ଯୋଜନା ନୁହେଁ, ବରଂ ସର୍ବ ଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ ତିଆରି କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହେଲା।
ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ନେତା ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଖେଳାଳି ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
‘ନମ୍ବର-୭’ରୁ ଶକ୍ତିର କ୍ଷୟ
୨୦୧୯ରେ ମୋଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ମୋଦୀ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ନବରତ୍ନ ତାଲିକାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ୭ମରେ ଥିଲା।
ସେ ସମୟରେ—
• ସେ ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଭାଗ ନେଉଥିଲେ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟର ନିର୍ବାଚନୀ ରଣନୀତିରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଉଥିଲେ
• ପାର୍ଟି ଏବଂ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ
କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪ ପରେ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ସ୍ଥିର ରହିଲା ନାହିଁ। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ମନ୍ତ୍ରାଳୟରୁ ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ବିବାଦରେ ଘେରି ରହୁଥିବା ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରାଳୟକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଗଲା।
ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶକ୍ତିର ମୂଳ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ଦୂରତାରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି।
ସଂଗଠନର ମାହିର, ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରଶ୍ନଚିହ୍ନ
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ସଂଗଠନ କୌଶଳ।
ସେ—
ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ହରିଆନା ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାରଥୀ ସାଜି ଦଳକୁ ମଜବୁତ କରିବା ସହିତ ଶାସନ କ୍ଷମତାରେ ବସାଇଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଏକ ନେତାଙ୍କର ସଫଳତା କେବଳ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶାସନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେବା ଦରକାର। ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରାଳୟରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନାରେ ଆସିଛି।
ପରୀକ୍ଷା ବିବାଦ
ନିଟ୍ ଏବଂ ୟୁଜିସି-ନେଟ୍ ଭଳି ପରୀକ୍ଷାରେ ହୋଇଥିବା ଅନିୟମିତତା ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିଛବିରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା।
ଏହି ଘଟଣା—
• ମୋଦୀ ସରକାରର ବିଶ୍ୱସନୀୟତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନରେ ରଖିଲା
• ଦେଶର ଯୁବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କଲା
• ବିଜେପି ସରକାରରେ ଥିୀବା ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା
ପ୍ରଶାସନିକ ସମନ୍ୱୟର ଅଭାବ
ପିଏମଓ ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖିବା ଯେକୌଣସି କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ଏଠିରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏକ ଧାରଣା ତିଆରି ହେଲା—ଯେ ସେ ପୂର୍ବବତ ଭାବରେ ସମନ୍ୱୟ ରଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
୨୦୧୪ ରୁ ୨୦୨୪—ଏହି ଏକ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ନିଜକୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ନେତା ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏବଂ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହଙ୍କ ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ‘ସଂକଟ ମୋଚକ’ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରାଜନୈତିକ ଗଳିରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଜୋର ଧରିଛି: କାହିଁକି ମୋଦୀଙ୍କ ସୁନଜରରୁ ହଟିଲେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର? କାହିଁକି ପିଏମଓର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବଳୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦବଦବା ପୂର୍ବଭଳି ଅନୁଭୂତ ହେଉନାହିଁ?
ଓଡ଼ିଶା: ବିଜୟ ପରେ ପରାଜୟର ଅନୁଭୂତି
ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପିର ଆକସ୍ମିକ ଉଦୟ ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା।
୨୪ ବର୍ଷର ଏକ ସ୍ଥିର ଶାସନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ସହଜ କାମ ନୁହେଁ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଭୂମିକା ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
କିନ୍ତୁ—
• ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ନ ମିଳିବା
• ନୂଆ ମୁହଁକୁ ଆଗକୁ ଆଣିବା
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ସଂକେତ ଦେଲା ଯେ ହାଇକମାଣ୍ଡ ଶକ୍ତିର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣକୁ ପସନ୍ଦ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହା ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଝଟକା ଥିଲା।
‘ଓଭର ଆମ୍ବିସନ’: ରାଜନୀତିର ଅନୁଚିତ ସନ୍ଦେଶ?
ରାଜନୀତିରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଆକାଂକ୍ଷା କେବେ କେବେ ବିପରୀତ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ।
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏକ ଧାରଣା ତିଆରି ହୋଇଛି—ସେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାୱାର୍ ସେଣ୍ଟର ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି।
ବିଜେପିର ଭଳି ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଦଳରେ—
• କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ସର୍ବୋପରି
• ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରଭାବ ସୀମିତ
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିରେ ଏହି ପ୍ରବଣତାକୁ ନେଇ ନେତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଦିଲ୍ଲୀ ଦରବାର: ଶକ୍ତିର ସତ୍ୟ
ଦିଲ୍ଲୀର ରାଜନୀତି ଅନେକ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଏଠାରେ—
• ପଦବୀ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭାବ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ
• ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ, ବିଶ୍ୱାସ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଏହା—
ସେ କ’ଣ ଏପରି ବିଶ୍ୱାସକୁ ଅବିକଳ ରଖିପାରିଛନ୍ତି?
ଆଗକୁ ରାସ୍ତା: ପୁନରୁଦ୍ଧାର କିମ୍ବା ପତନ?
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଗାମୀ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ।
ସେ କ’ଣ କରିପାରନ୍ତି?
1. ପ୍ରଶାସନରେ ସୁଧାର
2. ପିଏମଓ ସହ ସମନ୍ୱୟ ବଢ଼ାଇବା
3. ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଭାବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୁନର୍ଗଠନ
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିଣାମ
• ପୁନଃ ଉଦୟ
• କିମ୍ବା ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷମତା ରାଜନୀତିରୁ ଦୂରେଇ ଯିବା
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ କାହାଣୀ କେବଳ ଜଣେ ନେତାଙ୍କ କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ—
ଶକ୍ତି ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ।
ଏହା ପରିସ୍ଥିତି, କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱର ଭରସା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଆଜି ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, କାଲି ସେଠି ପୁଣି ଉତ୍ତର ମିଳିପାରେ।
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପରୀକ୍ଷା।
ସେ କ’ଣ ପୁଣିଥରେ ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଦରବାର’ରେ ନିଜ ଦବଦବା ସ୍ଥାପିତ କରିପାରିବେ?
ନା ଏହା ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଗତିପଥର ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ହେବ?
AlsoRead; https://purvapaksa.com/amidst-war-tensions-top-level-review-meeting-on-preparations/
