ବିଭାଜନର ସ୍ମୃତି ଅଯଥା ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ନାମରେ ଅଲଗା ପାକିସ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟିର ୭୯ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ତାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛି। ପାକିସ୍ତାନର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅନୁମୋଦନ ପରେ ସରଦାର ପଟେଲ କହିଥିଲେ ଯେ ଆମେ ଶରୀରରୁ ବିଷ ଅଲଗା କରି ଦେଇଛୁ। କିନ୍ତୁ ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ ପରେ ଗତି କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଏହି ଭରସା ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ତେବେ ବିଭାଜନକୁ ଅନୁମୋଦନ ଦେଇ ଭାରତ କ’ଣ ହାସଲ କଲା? ବିଭାଜନର ପେଂଚ ସମାଧାନ କରିବାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରୟାସ ବିବାଦରେ ରହିଛି। ସମର୍ଥନ ଓ ବିରୋଧୀ ଶିବିରର ନିଜସ୍ୱ ଯୁକ୍ତି ଅଛି। ପ୍ରସଙ୍ଗ ସର୍ବଦା ବିତର୍କରେ ରହିଛି ଯେ ଏହାକୁ ଟାଳି ଦିଆଯାଇ ପାରିଥାନ୍ତା କି? ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ବିଭାଜନ ମାମଲା ସମାଧାନ ପାଇଁ ୩୦ ଜୁନ ୧୯୪୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଭାଇସରାୟ ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ଜୁନ ୩, ୧୯୪୭ରେ ହିଁ କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗର ଅନୁମୋଦନ ସହ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତରଣ ଯୋଜନା ପାଇଁ ମଞ୍ଜୁରୀ ହାସଲ କରି ନେଇଥିଲେ। ଏହି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ପଦକ୍ଷେପ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଖରାପ କରିଥିଲା। ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱାର୍ଥ ଥିଲା। ମୁସଲିମ ଲିଗ ଅଟକିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥିଲା। ନେହୁରୁ-ପଟେଲ କ’ଣ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ପାରିଥାନ୍ତେ? ସେମାନେ କାହିଁକି ତରତର ଥିଲେ? ଏବଂ ସଂଘର୍ଷର ମହାନାୟକ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ କାହିଁକି ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କଲେ ନାହିଁ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ଖୋଜା ଯାଉଛି।
କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କେନ୍ଦ୍ରର ବିଜେପି ସରକାର ୧୪ ଅଗଷ୍ଟକୁ ବିଭାଜନ ବିଭୀଷିକା ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ସଚେତନ ରହିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ଅତୀତର ଭୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏବେ ଏହି ଦିଗରେ ଆଉ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ଏନସିଆରଟି ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଦେଶର ବିଭାଜନ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେବା ପାଇଁ ମଡ୍ୟୁଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଆଗେଇଛି। ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିବାଦ ଆହୁରି ଉତ୍ତେଜିତ ହେବ। ବିଭାଜନ ଓ ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ଏକ ନଜର ପକାନ୍ତୁ।
ସେହି ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବୈଠକ
୩ ଜୁନ ୧୯୪୭, ଦେଶର ବିଭାଜନକୁ ଭାରତୀୟ ନେତାମାନଙ୍କର ଔପଚାରିକ ମଞ୍ଜୁରୀର ଦିନ। ବୈଠକରେ ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କ ସହ ସରଦାର ପଟେଲ, ପଣ୍ଡିତ ନେହୁରୁ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୃପଲାନୀ, ମୋହମ୍ମଦ ଅଲୀ ଜିନ୍ନା, ଲିୟାକତ ଅଲୀ ଖାନ ଓ ସରଦାର ବଲଦେବ ସିଂହ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବିଭାଜନ, ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନର ସାର୍ବଜନୀନ ଘୋଷଣା ଏହି ବୈଠକ ମାଧ୍ୟମରେ ହେବାକୁ ଥିଲା। ବୈଠକରେ ପୁନଶ୍ଚ ବିତର୍କ ଆରମ୍ଭ ନ ହେଉ, ଏଥିପାଇଁ ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଦୃଢ଼ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ରଖିଥିଲେ।
ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏହି ନେତାମାନଙ୍କ ସହ ବୈଠକ କରି ସାରିଥିଲେ। ପରଦିନ ଘୋଷଣା ହେବାକୁ ଥିବା ମଞ୍ଜୁରୀ ମଧ୍ୟ ନେଇ ସାରିଥିଲେ। ଜିନ୍ନା ତଥାପି ଟାଳଟୁଳ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ତିମ ମଞ୍ଜୁରୀ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁସଲିମ ଲିଗର ଜାତୀୟ ପରିଷଦ ଆଗରେ ରଖିବାର ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଜିନ୍ନାଙ୍କୁ ‘ଖଣ୍ଡିତ’ ପାକିସ୍ତାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଦ୍ୱିଧା ଥିଲା। ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ପ୍ରାୟ ଧମକ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ରାତିକର ସମୟ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ ବୈଠକରେ ମୋର ଘୋଷଣା ଉପରେ ଆପଣ କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ ସମ୍ମତି ଦେବେ।
କେଉଁ କଥାରେ ଚିନ୍ତା
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ୩ ଜୁନର ବୈଠକରେ ନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆଲୋଚନା ଉପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା । ଦେଶର ଭାଗ୍ୟର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇ ସାରିଥିଲା। ଏବେ ଚିନ୍ତା ଥିଲା ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା। ଭାଇସରାୟ ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ବିରୋଧ କଲେ, ପରିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯିବ। ମାଉଣ୍ଟବେଟନ କହିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ଅତୀତକୁ ଭୁଲାଯାଇ ପାରେ ତେବେ ଉତ୍ତମ ଭବିଷ୍ୟତର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ସମ୍ଭବ। ଏଥିପାଇଁ ତଳିଆ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ-ପ୍ରତ୍ୟାଭିଯୋଗରୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ହିଂସାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରେ।
ଲିୟାକତ ଅଲୀ ଖାନ କହିଥିଲେ ଯେ ତଳିଆ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଯାଇ ପାରେ, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଯେଉଁମାନେ ଅହିଂସାର କଥା କହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭାର ଭାଷଣ ହିଂସାକୁ ଉସକାଉଛି। ସରଦାର ପଟେଲ ଓ କୃପଲାନୀ ଏହାର କଡ଼ା ପ୍ରତିବାଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ପୂର୍ବ ଦିନ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତର ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାରତର ଏକତା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, କାମ କରିଥିଲେ ଓ କାମନା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନୋଭାବକୁ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି। ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭାର ଭାଷଣ ବିଷୟରେ ମୁଁ କଥା ହୋଇଥିଲି। ସେଦିନ ତାଙ୍କର ମୌନ ଦିବସ ଥିଲା। ସେ ଲେଖିକରି ଏକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୋଟ ଦେଇଥିଲେ। ଆଶା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝି ସହଯୋଗ କରିବେ। ସେ ସର୍ବଦା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସେ କଂଗ୍ରେସର ୪୨ ପଇସାର ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
ନିଷ୍ପତ୍ତି ଘଡ଼ିରେ ଗାନ୍ଧୀ ଏକା
ସେହି ଦିନମାନଙ୍କରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭାରେ ଦୋହରାଉଥିଲେ, “ସାରା ଦେଶରେ ନିଆଁ ଜଳି ଉଠିଲେ ବି, ଆମେ ଏକ ଇଞ୍ଚ ଜମିରେ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନ ହେବାକୁ ଦେବୁ ନାହିଁ।” କଂଗ୍ରେସ କାର୍ଯ୍ୟକାରିଣୀ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନର ମଞ୍ଜୁରୀ ପରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଭୀର ବେଦନାରେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏପରି ଏକ ସକାଳେ ଜଣେ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, “ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଏହି ଘଡ଼ିରେ ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ।” ତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଥିଲା, “ମୋ ଚିତ୍ରକୁ ହାର ପିନ୍ଧାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସୁକ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପରାମର୍ଶ ମାନିବାକୁ କେହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାହିଁ।”
ଦିଲ୍ଲୀର ହରିଜନ ବସ୍ତିରେ ରହୁଥିବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ପାଖ ଚଟାଣରେ ଶୋଇଥିବା ମନୁ ଏକ ରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଏକା ବାଉଳିଚାଉଳି ହୋଇ ଏହା କହୁଥିବା ଶୁଣିଥିଲେ ଯେ, “ଆଜି ମୋ ସହ କେହି ନାହାନ୍ତି। ପଟେଲ ଓ ନେହୁରୁ ମଧ୍ୟ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଭୁଲ ଏବଂ ଯଦି ବିଭାଜନ ଉପରେ ବୁଝାମଣା ହୁଏ ତେବେ ଶାନ୍ତି ରହିବ। ଏହି ଲୋକମାନେ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ବୟସ ସହ ମୋର ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ କମିଯାଉଛି। ହଁ, ହୁଏତ ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ କହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ହିଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭାସୁଛି।”
ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ଥିଲେ ସତର୍କ
ଏହି ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀ ନିଜକୁ ଏକା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ହେଁ, ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବର ଅନୁଭବ ଥିଲା। ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କୁ ଲାଗୁଥିଲା, “ଜିନ୍ନା ଭାରତର ଏକତାର ଆଶା ଉପରେ ପାଣି ଢାଳି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଗାନ୍ଧୀ ବିଭାଜନ ଯୋଜନା ଉପରେ ପାଣି ନ ଢାଳି ଦିଅନ୍ତୁ।” କଂଗ୍ରେସର କୌଣସି ପଦାଧିକାରୀ ନ ଥିବାରୁ ଗାନ୍ଧୀ ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ନେତାମାନଙ୍କ ବୈଠକରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ମନା କରି ଦେଇଥିଲେ। ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ତାଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭେଟିବାକୁ ରାଜି କରାଇଥିଲେ।
୨ ଜୁନ ୧୯୪୭ ସୋମବାର ଥିଲା। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ମୌନ ଦିବସ। ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ତାଙ୍କୁ ବିଭାଜନ ଓ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତରଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନାର ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ପକେଟରୁ ପୁରୁଣା ଲିଫାଫା ବାହାର କରି ତା’ର ଖାଲି ଅଂଶରେ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, “ମୋତେ ଦୁଖ ଯେ ମୁଁ କହିପାରୁ ନାହିଁ। ସୋମବାରର ବ୍ରତ ଦୁଇଟି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାଙ୍ଗିବାର ଆଶା ମୁଁ ରଖିଥିଲି। କୌଣସି ଉଚ୍ଚ ପଦାଧିକାରୀଙ୍କ ସହ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ହେଉ କିମ୍ବା କୌଣସି ରୋଗୀର ଯତ୍ନ ନେବା ହେଉ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜାଣେ ଯେ ଆପଣ ଚାହୁଁ ନାହାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ମୋର ମୌନ ଭାଙ୍ଗୁ। ମୋତେ ଦୁଇ-ଏକ କଥା ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ନୁହେଁ। ଆମେ ଦୁହେଁ ପୁନର୍ବାର ଭେଟିଲେ ତେବେ କହିବି।”
ନେହୁରୁଙ୍କର ସ୍ୱର ଉଦାସ, ଜିନ୍ନା ଖୁସିରେ ମତୁଆଲା
୩ ଜୁନ ୧୯୪୭ର ବୈଠକର ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ସୂଚନା ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କ ରେଡ଼ିଓ ଭାଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସାର୍ବଜନୀନ ହୋଇଥିଲା। ସେଦିନ ରେଡ଼ିଓରେ ପଣ୍ଡିତ ନେହୁରୁ, ମୋହମ୍ମଦ ଅଲୀ ଜିନ୍ନା ଓ ସରଦାର ବଲଦେବ ସିଂହ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ। ନେହୁରୁ ତାଙ୍କ ଭାଷଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, “ମୋତେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ” କହି। ସେହି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଗୃହହୀନ ହୋଇଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପ୍ରତି ନିଜର ଗଭୀର ସମବେଦନା ପ୍ରକାଶ କରି ନେହୁରୁ ଉଦାସ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ କଷ୍ଟରେ ସାହାଯ୍ୟର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ। ଏପରି ଦୁର୍ଘଟଣା ପୁନଶ୍ଚ ନ ଘଟୁ ବୋଲି ଭରସା ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନିରାଶାଜନକ ସ୍ୱର ତାଙ୍କ ଚେହେରା ଓ ହୃଦୟର ଅବସ୍ଥା ବୟାନ କରୁଥିଲା, “ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ମୋର କୌଣସି ପ୍ରସନ୍ନତା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୋର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ଏହା ହିଁ ସଠିକ ପଥ। ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ଏକତାବଦ୍ଧ ଭାରତ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲୁ। ତା’ର କିଛି ଅଂଶ ଯଦି ଅଲଗା ହେବ ତେବେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟାକ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ହେବ। ତଥାପି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଯେ ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ସଠିକ।”
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଜିନ୍ନା ଉତ୍ସାହରେ ଭରପୂର ଥିଲେ। ସେ ଖୁସି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ ରେଡ଼ିଓର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଯଦିଓ ଏହି ଅବସରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେହି ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାରେ କହି ପାରି ନଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ପାକିସ୍ତାନର ଜାତୀୟ ଭାଷା ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ସମ୍ବୋଧନ ଇଂରାଜୀରେ ଥିଲା। ଜିତର ଖୁସି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏହା କହିବା ଭୁଲି ନଥିଲେ ଯେ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହୁଁ। ସେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ସାହାଯ୍ୟ, ଅସୁବିଧା ଓ ତ୍ୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ।
ଗାନ୍ଧୀ କହିଥିଲେ ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଅନି!
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ନିରାଶାଜନକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଥିଲା, “ଈଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସେମାନଙ୍କୁ ସଦବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।” କିନ୍ତୁ ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ତଥାପି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଡ଼େ ଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଥିଲା ଯେ ଗାନ୍ଧୀ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭାରେ ବିଭାଜନ ଯୋଜନାର ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ତୁରନ୍ତ ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କ ଦୂତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ୪ ଜୁନରେ ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ଓ ଗାନ୍ଧୀ ପୁନର୍ବାର ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇଥିଲେ। ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ସହ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭାବନାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। କହିଥିଲେ, “ଏହାକୁ ମାଉଣ୍ଟବେଟନ ଯୋଜନା ଭୁଲ କୁହାଯାଉଛି। ଏହାକୁ ତ ଗାନ୍ଧୀ ଯୋଜନା କୁହା ହେବା ଉଚିତ।”
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ଦୃଷ୍ଟି ଆଡ଼େ ଦେଖି ମାଉଣ୍ଟବେଟନ କହିଥିଲେ, “ଆପଣ ହିଁ ତ କହିଥିଲେ ଯେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାନ୍ତର ଜନତା ଭୋଟ ଦେଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବେ କାହା ସହ ରହିବେ? ଏହା ଆପଣଙ୍କର କଥା ନୁହେଁ କି?” କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ବିଭାଜନ ଚାହିଁଥିଲି ବୋଲି ଗାନ୍ଧୀ ପଚାରିଥିଲେ। ମାଉଣ୍ଟବେଟନ କହିଥିଲେ, “ଯଦି କୌଣସି ଚମତ୍କାର ଘଟେ ଯେ ବିଧାନସଭାଗୁଡ଼ିକ ଏକତାର ପକ୍ଷରେ ଭୋଟ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ବିଭାଜନ ଅଟକି ଯିବ।”
ତା’ପରେ ମାଉଣ୍ଟବେଟନଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ବାକ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କହିବାକୁ ବାକି ରଖି ନଥିଲା, “ଯଦି ସେମାନେ ଏଥିପାଇଁ ସହମତ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ତ ଏହା ଚାହିଁବେ ନାହିଁ ଯେ ଅସ୍ତ୍ର ବଳରେ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ବିରୋଧ କରୁ।” ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭାର ସମୟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଉଠିଲେ। ହରିଜନ ବସ୍ତି ଆଡ଼େ। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣିବା ଆଶାରେ ଥିଲେ। ଅନେକ ଥର ସେ କହିଥିଲେ, “ଦେଶର ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ହେବା ଆଗରୁ ମୋର ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ହେବ।” ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନୀରବତା ମଧ୍ୟରେ ଲୋକେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲେ, “ଭାଇସରାୟଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବାରୁ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ। ନିଜକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ମନକୁ ପଚାରନ୍ତୁ । ତେବେ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ଯାହା ଘଟିଛି, ତା’ର କାରଣ କ’ଣ?”
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ, ନେହୁରୁ-ପଟେଲଙ୍କ ପ୍ରତିବାଦ
୧୪ ଓ ୧୫ ଜୁନ ୧୯୪୭ରେ ଅଖିଲ ଭାରତୀୟ କଂଗ୍ରେସ କମିଟି ମଧ୍ୟ ବିଭାଜନ ଯୋଜନାକୁ ମଞ୍ଜୁରୀ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ବୈଠକରେ ବିଶେଷ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଡକ୍ଟର ରାମ ମନୋହର ଲୋହିଆ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ‘ଭାରତ ବିଭାଜନର ଅପରାଧୀ’ରେ ସେ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଠକର ବିବରଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି।
ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, “ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏକ ହାଲୁକା ଅଭିଯୋଗରେ କହିଥିଲେ ଯେ ନେହୁରୁ ଓ ସରଦାର ପଟେଲ ତାଙ୍କୁ ଏହାର ସୂଚନା ଦେଇ ନଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି ପାରିବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତେଜନାରେ ପଣ୍ଡିତ ନେହୁରୁ ପ୍ରତିବାଦ କରିଥିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲେ। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୁନର୍ବାର ଦୋହରାଇବା ଉପରେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ବିଭାଜନ ଯୋଜନାର ସୂଚନା ନଥିଲା, ପଣ୍ଡିତ ନେହୁରୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କଥାକୁ କିଛି ବଦଳାଇ କହିଥିଲେ। କହିଥିଲେ, ନୋଆଖାଲି ଏତେ ଦୂର ଯେ ସେ ସେହି ଯୋଜନା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହି ନ ପାରିଥାନ୍ତେ। ବିଭାଜନ ବିଷୟରେ ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ (ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ) ଲେଖିଥିଲେ।”
ଏହି ବୈଠକରେ “ନେହୁରୁ ଓ ସରଦାର ପଟେଲ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ରୋଷ ଦେଖାଉଥିଲେ।” ଲୋହିଆଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, “ସେମାନଙ୍କ ସହ ମୋର ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଦବିବାଦ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଯେଉଁ କଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଲାଗିଥିଲା ଓ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ଯଦିଓ ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ କିଛି ଭଲ ଭାବେ ବୁଝିପାରୁଛି, ତାହା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର। କିଛି ମାନସିକ ବିକାର ଥିଲା। ଏହା ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସେମାନେ କିଛି ଲୋଭୀ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଗାନ୍ଧୀ ଏଥିରେ ବାଧକ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ।”
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ସେହି ପ୍ରସ୍ତାବ, ବ୍ରିଟିଶ ଅଲଗା ହୋଇଯାଆନ୍ତୁ!
ନିଜ ପୁସ୍ତକରେ ଲୋହିଆ ଏହି ବୈଠକରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରସ୍ତାବର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, “ନେହୁରୁ ଓ ସରଦାର ପଟେଲଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଉଣ୍ଡି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା କହିଥିଲେ। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ କଂଗ୍ରେସ ନିଜ ନେତାମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ପୂରଣ କରୁ। ତେଣୁ ସେ କଂଗ୍ରେସକୁ କହିବେ ଯେ ବିଭାଜନର ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ କଂଗ୍ରେସକୁ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ହେବ। ତାହା ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଓ ଭାଇସରାୟଙ୍କୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଯିବାକୁ କହିବା ଉଚିତ। କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗ ବିଭାଜନର ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।
ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗ ଏକାଠି ବସି କୌଣସି ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିନା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।” ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବର ସୀମାନ୍ତ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ଡକ୍ଟର ଖାନ ଏକାକୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଚିତ୍କାର କରି ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବ୍ୟବହାରିକ ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କାହାର ବିରୋଧର ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ନଥିଲା, କାରଣ ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପରେ ବିଚାର ହିଁ କରାଯାଇ ନଥିଲା।
ଲୋହିଆ କହନ୍ତି, “ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଭାବିଥିଲି ଓ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାନେ ଯେ ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚାଲ ଥିଲା। ମୁଁ ଡକ୍ଟର ଖାନ ସାହେବଙ୍କ ପ୍ରତିବାଦ କରି କହିଥିଲି ଯେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବର ଅବ୍ୟବହାରିକତାରେ ହିଁ ତା’ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନିହିତ ଅଛି। ଯଦି ମିସ୍ଟର ଜିନ୍ନା ଓ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ସହଯୋଗ ବିନା ଦେଶର ବିଭାଜନ କିପରି ହେବ ସେ ବିଷୟରେ ଏକମତ ହୋଇ ନ ପାରନ୍ତି, ତେବେ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନର କୌଣସି ପ୍ରକାର କ୍ଷତି ହେବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଯୁକ୍ତି ଉପରେ କିଏ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିଲା? ପ୍ରସ୍ତାବ ନିଜେ ନିପୁଣ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ପରେ ଯେ ସେମାନେ ଦେଶର ଅଖଣ୍ଡତାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଣିବେ, ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବର କୌଣସି ଅର୍ଥ ରହି ନଥିଲା।”
Also Readhttps://purvapaksa.com/why-did-krishna-not-open-his-third-eye/
Why did Krishna not open his third eye? ।। ନିଜ ତୃତୀୟ ନେତ୍ର କାହିଁକି ଖୋଲୁନଥିଲେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ?
