ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରେ ଥିବା ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ନେପାଳରେ ଏବେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ରାଜନୈତିକ ଭୂକମ୍ପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଯେଉଁ ଦେଶ ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ପୁରୁଖା ନେତା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଏବେ ଯୁବପିଢ଼ିର ବିଜୟ ଧ୍ୱଜା ଉଡ଼ିଛି। ୩୫ ବର୍ଷୀୟ ଯୁବ ର୍ୟାପର୍ ତଥା ଇଞ୍ଜିନିୟର ବାଲେନ୍ଦ୍ର ଶାହା (ବାଲେନ୍ ଶାହା) ଏବେ ନେପାଳର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ବାଲେନ୍ଙ୍କ ପାର୍ଟି ‘ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାର୍ଟି’ (RSP) ନେପାଳ ସଂସଦର ୧୬୫ଟି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆସନରୁ ୧୨୫ଟି ଆସନରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଏକ ଐତିହାସିକ ଜନମତ ହାସଲ କରିଛି। ଏହା କେବଳ ଏକ ନିର୍ବାଚନୀ ବିଜୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ‘ଜେନ୍-ଜି’ (Gen Z) ରାଜନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା।
ବାଲେନ୍ ଶାହା: ର୍ୟାପର୍ରୁ ‘ବୁଲଡୋଜର ବାଲେନ୍’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ବାଲେନ୍ ଶାହାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା କୌଣସି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର କାହାଣୀଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ। ୧୯୯୦ରେ ଜନ୍ମିତ ବାଲେନ୍ ପେଶାରେ ଜଣେ ସିଭିଲ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ ନେପାଳର ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ର୍ୟାପର୍। ୨୦୨୨ରେ ଯେତେବେଳେ ସେ କାଠମାଣ୍ଡୁର ମେୟର ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ କେହି ଭାବି ନ ଥିଲେ ଯେ ମାତ୍ର ୪ ବର୍ଷ ଭିତରେ ସେ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗାଦିରେ ବସିବେ।
ମେୟର ଭାବେ ସେ କାଠମାଣ୍ଡୁରେ ବେଆଇନ ଜବରଦଖଲ ଉଚ୍ଛେଦ କରି ‘ବୁଲଡୋଜର ବାଲେନ୍’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେଠାକାର ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଆଣିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ତାଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଇଥିଲା। ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା ବିଶ୍ୱାସ ହେଲା ଯେ, ଯଦି ସେ ଗୋଟିଏ ସହରକୁ ବଦଳାଇ ପାରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇ ପାରିବେ।
ନେପାଳ ବନାମ ବାଂଲାଦେଶ: ଯୁବ ଶକ୍ତିର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ରୂପ
ନେପାଳର ଏହି ବିପ୍ଳବକୁ ବାଂଲାଦେଶର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତି ସହ ତୁଳନା କରାଯାଉଛି। ବାଂଲାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ ଶେଖ ହସିନାଙ୍କ ଶାସନର ଅନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପୁଣିଥରେ ପୁରୁଣା ଦଳ ‘ବିଏନପି’ କ୍ଷମତାକୁ ଫେରିଲା। କିନ୍ତୁ ନେପାଳ ଏକ ଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ନେପାଳର ଯୁବପିଢ଼ି କେବଳ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏକ ନୂଆ ଦଳ ଗଢ଼ି ପୁରୁଖା ନେତାଙ୍କୁ କ୍ଷମତାରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। କେପି ଶର୍ମା ଓଲି ଏବଂ ପୁଷ୍ପକମଲ ଦହଲ ପ୍ରଚଣ୍ଡଙ୍କ ଭଳି ନେତାଙ୍କୁ ଦେଶର ଜନତା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଦେଲେ।
ଭାରତ ପାଇଁ ‘ନେପାଳ ଫାଷ୍ଟ’ ନୀତି କେତେ ବିପଜ୍ଜନକ?
ଭାରତ ପାଇଁ ନେପାଳର ଏହି ନୂଆ ସରକାର ଉଭୟ ସୁଯୋଗ ଏବଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ନେଇ ଆସିଛି। ବାଲେନ୍ ଶାହାଙ୍କର ଭାରତ ସହ ପୁରୁଣା ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ସେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁରୁ ନିଜର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ‘ଜାତୀୟତାବାଦୀ’। ସେ ‘ନେପାଳ ଫାଷ୍ଟ’ ନୀତିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି।
ଅତୀତରେ ବାଲେନ୍ ଶାହା ଭାରତକୁ ନେଇ କିଛି କଡ଼ା ଟିପ୍ପଣୀ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ‘ଗ୍ରେଟର ନେପାଳ’ର ମାନଚିତ୍ର ଲଗାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତର କିଛି ଅଂଶ (ବିହାର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ) ନେପାଳର ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ‘ଆଦିପୁରୁଷ’କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ନେପାଳରେ ବ୍ୟାନ ଲଗାଇଥିଲେ। ସେ ମୁଖର ଭାବେ କୁହନ୍ତି ଯେ ନେପାଳ ନା ଭାରତର ଶୁଣିବ, ନା ଚୀନ୍ର; ନେପାଳ କେବଳ ନେପାଳର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା କରିବ।
ଚୀନ୍ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶଙ୍କା
ନେପାଳର ପୂର୍ବ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ଚୀନ୍ ଆଡ଼କୁ ଅଧିକ ଢଳି ରହିଥିବାବେଳେ ବାଲେନ୍ ଶାହାଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ କିଭଳି ରହିବ, ତାହା ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ। ସେ ଚୀନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମାଲୋଚନା କରିବାରେ ପଛେଇ ନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ନେପାଳ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଆପଣାଇବ ନା କୌଣସି ଏକ ପକ୍ଷକୁ ଗ୍ରାହ୍ୟ କରିବ, ତାହା ଭାରତ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଭାରତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ବାଲେନ୍ଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ମିଳିସାରିଛି, କିନ୍ତୁ ସୀମା ବିବାଦ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତିକ୍ତତାକୁ ସୁଧାରିବା ବାଲେନ୍ଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ହେବ।
ଏସିଆରେ ଏକ ନୂଆ ରାଜନୈତିକ ମଡେଲ୍
ବାଲେନ୍ ଶାହାଙ୍କ ବିଜୟ କେବଳ ନେପାଳର ବିଜୟ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୀତି ବିରୋଧରେ ସାଧାରଣ ଯୁବଶକ୍ତିର ବିଜୟ। ନେପାଳରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ସମଗ୍ର ଏସିଆର ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା। ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ପରିବାରବାଦକୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଯୁବପିଢ଼ି ଯଦି ଏକଜୁଟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସତ୍ତା ମଧ୍ୟ ନଇଁବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ନେପାଳର ଏହି ନୂତନ ସରକାର ଦେଶକୁ କେତେଦୂର ପ୍ରଗତି ପଥରେ ନେଉଛି ଏବଂ ଭାରତ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ କିଭଳି ଭାବେ ମଜବୁତ କରୁଛି, ତାହା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/gas-cylinder-prisoner-the-pain-of-queueing/
ଗ୍ୟାସ ସିଲିଣ୍ଡର ବନ୍ଧୀ- ‘ଧାଡ଼ି’ର ଯନ୍ତ୍ରଣା || Gas cylinder prisoner – the pain of ‘queueing’
