ଓଡ଼ିଶାର ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପରିବେଶରେ ଛାତ୍ର ସଂସଦ ଓ ତାହାର ନିର୍ବାଚନ ନେଇ ଆଲୋଚନା ପୁଣି ସରଗରମ। ୨୦୦୦ ପରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (ବିଜେଡି) ସରକାର ଗଠନ ହେବା ସହିତ ରାଜ୍ୟରେ କଲେଜ ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ଦଶକ ଧରି ଏହି ବିଷୟ ରାଜନୀତି ଏବଂ ଛାତ୍ରସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ, ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ୨୦୨୪ରେ ବିଜେପି ରାଜ୍ୟ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲା; କଲେଜଗୁଡ଼ିକରେ ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ ପୁନର୍ବାହଲ କରାଯିବ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି, ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏନେଇ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ନୀତି, କାର୍ଯ୍ୟପଦ୍ଧତି କିମ୍ବା ଘୋଷଣା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଛାତ୍ରମାନେ, କଲେଜ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାନୀତି ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି—ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କେଉଁଠି ଅଟକି ଗଲା? ଏବଂ ଛାତ୍ର ସଂସଦ କି ଆଉଥରେ କ’ଣ ଫେରିପାରିବ?
ଛାତ୍ର ସଂସଦ: ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ପରମ୍ପରାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ
ଏକ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାଂଶ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ସଂସଦ ଥିଲା- କଲେଜ ପରିବେଶରେ ତୃତୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ତିଆରି କରିବା, ନେତୃତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି, ଭିତ୍ତିଭୂମି ରାଜନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଛାତ୍ରଙ୍କର ସ୍ୱରକୁ ପ୍ରଶାସନ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଓ ଶିକ୍ଷକ- ଏହି ଛାତ୍ରସଂସଦ ମାଧ୍ୟମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୨୦୦୦ ପରେ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଅଚାନକ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଗଲା। ତାହାର କାରଣରେ କୁହାଯାଇଥିଲା- କଲେଜ ପରିଷରରେ ହିଂସା, ରାଗ, ଉତ୍ତେଜନା, ଦଳୀୟ ରାଜନୀତିର ପ୍ରବେଶ।
ସରକାର ମତ—ନିର୍ବାଚନ ବନ୍ଦ ହେବାରେ କଲେଜ ଶିକ୍ଷା ପରିବେଶ ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିଘ୍ନ ହୋଇପାରିବ।
କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରହିଛି। ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ଅଭିମତ- ଛାତ୍ରଙ୍କ ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଦ ରହିପାରିବ? ଏବଂ ଏହା କରି ଏକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଯୁବ ପିଢ଼ୀର ନେତୃତ୍ୱ ଅବସରକୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଯାଉନାହିଁ କି?
ବିଜେପିର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି: ସ୍ପଷ୍ଟ, ମଜବୁତ, ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତିଗତି ସଂକଟଗ୍ରସ୍ତ
୨୦୨୪ରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନା କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ବିଜେପି ନିଜ ଘୋଷଣାପତ୍ରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲେଖିଥିଲା-
“ରାଜ୍ୟରେ ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ ପୁନର୍ବାହଲ କରାଯିବ। ଯୁବମାନଙ୍କୁ ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ଅବସର ଦିଆଯିବ।”
ଏହା କେବଳ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ, ବିରୋଧୀ ଦଳରେ ଥିବାବେଳେ ବିଜେପି ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲା- “ବିଜେଡି ଲୋକତାନ୍ତ୍ରକୁ ଦମନ କରିଛି। ଆମେ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ସହିତି ଛାତ୍ରଙ୍କ ସଂସଦ ପୁନର୍ବାହଲ ହେବ।”
କିନ୍ତୁ ଦୁଇବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟର ୧୫୦୦ରୁ ଅଧିକ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ନିର୍ବାଚନ ନେଇ ବିଜେପି ସରକାର କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନୀରବତା: କାହିଁକି?
ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ ବିଷୟରେ କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇନାହିଁ। କୌଣସି ନୀତିଗତ ଚର୍ଚ୍ଚା ନାହିଁ, ଅଧିକୃତ ବକ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ପରାମର୍ଶ ସଭା ହୋଇନାହିଁ।
ଏବେ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ-
1. ପ୍ରଶାସନିକ ଭୟ?
ପୂର୍ବତନ ସରକାର ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ହିଂସା, କ୍ୟାମ୍ପସ ରାଗ, ଦଳୀୟ ଦଖଲ- ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି ସରକାର ଫୁଲ ପ୍ରମାଣିକ ନୀତି ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୂପ ରହିଛି କି?
2. ପ୍ରଶାସନିକ ଅସଜଡ଼ା?
କଲେଜଗୁଡ଼ିକରେ ୨ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ୟାପକ ଅସଂଗଠିତ ଅବସ୍ଥା, ଶିକ୍ଷକ ଓ କର୍ମଚାରୀ ଅଭାବ—ଏଥିରେ ନିର୍ବାଚନ କରିବା ଅସୁବିଧା?
3. ରାଜନୀତିକ ଲାଭ–କ୍ଷତିର ଗଣିତ?
ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ ଏକ ଦଳୀୟ ସମୀକରଣ ଭିତରେ ବଡ଼ ପରିଣାମ ଆଣିପାରେ। ଏଥିରୁ ଆଗାମୀ ନିର୍ବାଚନୀ ପରିସ୍ଥିତି ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଛି କି?
4. ଆଇନୀ ବନ୍ଧନ?
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଲିଙ୍ଗଡୋ କମିଟି ଗାଇଡଲାଇନ ଅନୁସାରେ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଫ୍ରେମ୍ୱର୍କ ଆବଶ୍ୟକ। ରାଜ୍ୟ ସେହି ମାନକ ଆଧାରରେ କୌଣସି ନୂଆ ନିୟମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିନାହାଁନ୍ତି।
ଛାତ୍ର ସମାଜର ମନୋଭାବ: ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅପେକ୍ଷା
ଅନେକ କଲେଜ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ- “ରାଜନୀତିକ ଅଧିକାର ମିଳୁନାହିଁ। ଆମେ ନିଜ ନେତା ବାଛି ପାରୁନାହୁଁ। କଲେଜ ପ୍ରଶାସନ ଯାହା କହେ ତାହା ହେଉଛି।”
ଅନେକ ଛାତ୍ର କହୁଛନ୍ତି- “ନିର୍ବାଚନର ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ଏହାକୁ ସୁଖଦ ଭାବରେ ସୁଧାର କରିପାରନ୍ତି। ବନ୍ଦ କରିଦେବା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଅନୁଚିତ ପଥ।”
ଛାତ୍ର ନେତା ହେବାର ଆକାଂକ୍ଷା, କଲେଜ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ନିଜ ଦାବି ଉଠାଇବାର ଅଧିକାର—ଏହା ଯୁବ ସମାଜର ମନୋବୃତ୍ତିର ଅଂଶ। ସେଥିପାଇଁ ଦୁଇ ବର୍ଷର ନୀରବତା, ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ରୋଡମାପ ନ ଥିବା—କ୍ୟାମ୍ପସରେ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ବଢ଼ାଇଛି।
କଲେଜ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ
ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ମାନିଛନ୍ତି—
• ନିର୍ବାଚନ ଆଣିବା ଉଚିତ।
• କିନ୍ତୁ କଲେଜଗୁଡିକ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହନ୍ତି।
• ଦଳୀୟ ଉତ୍ତେଜନା ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଭଳି ବଢ଼ିବ କି ନାହିଁ—ଏହାର ଭୟ ଅଛି।
• ପୋଲିସ, ପ୍ରଶାସନ, ବୈଧ ନିୟମ—ସବୁକିଛିକୁ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଉଚିତ।
ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କଲେଜର ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରିନ୍ସିପାଲ କହିଥିଲେ-“ନିର୍ବାଚନ ବନ୍ଦ କରିବା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନୁହେଁ। ଛାତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱରହୀନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ୟା ଆହୁରି ଗଭୀର ହୋଇପାରେ। ନିର୍ବାଚନକୁ ନୂଆ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯିବା ଜରୁରି।”
ଲିଙ୍ଗଡୋ କମିଟି ନିୟମ: ଏବେକି ପୁନଃ ରିଭିଜନ ଆବଶ୍ୟକ?
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିୟୁକ୍ତ ଲିଙ୍ଗଡୋ କମିଟି ୨୦୦୬ ଛାତ୍ର ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଏକ ମାନକ ନିୟମ ଦେଇଥିଲା।
ଏହାର ମୂଳ ପ୍ରାଣ—
• ୧୭-୨୫ ବର୍ଷ ବୟସର ଛାତ୍ରମାନେ ଯୋଗ୍ୟ
• ୭୫% ଉପସ୍ଥାନ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ
• କୌଣସି ଅପରାଧିକ ରେକର୍ଡ ନ ଥିବା
• ବ୍ୟୟ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ
• ପକ୍ଷ–ବିପକ୍ଷ ଋଣ–ଦେଣା ପ୍ରତିରୋଧ
• ହିଂସା, ଧମକ, ଅବୈଧ ମାଧ୍ୟମ ବନ୍ଦ
କିନ୍ତୁ ୨୦୨୫ର ପରିବେଶ ୨୦୦୬ର ପରିବେଶ ନୁହେଁ। ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ପ୍ରଭାବ, ଯୁବ ରାଜନୀତିର ନୂଆ ରୂପ, କ୍ୟାମ୍ପସ ଡାଇନାମିକ୍ସ—ଏଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନୂଆ ନୀତି ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହା ନେଇ କୌଣସି କମିଟି ଗଠନ କରାଯାଇନାହିଁ—ଏହା ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ।
ରାଜନୀତିକ ପରିବେଶର ପ୍ରଭାବ
ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ କେବଳ ଶିକ୍ଷା ନୀତି ନୁହେଁ; ଏହା ରାଜନୀତିକ ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଓଡ଼ିଶାର ତିନିଟି ବଡ଼ ଦଳ- ବିଜେପି, ବିଜେଡି, କଂଗ୍ରେସ-ଯୁବଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଦଳରେ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ। କ୍ୟାମ୍ପସ ନିର୍ବାଚନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭବିଷ୍ୟତ ନେତା ତିଆରି କରିବାର ଭୂମି। ତେଣୁ ଏହି ନିର୍ବାଚନ ରାଜନୀତିର ମଧ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ବିକଳ୍ପ ପଥ ଅଛି କି?
ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ସୁପାରିଶ—
1. ମଡେଲ୍ କଲେଜରେ ପାଇଲଟ୍ ନିର୍ବାଚନ। ପ୍ରଥମେ ୨୦-୨୫ କଲେଜରେ ପାଇଲଟ୍ ନିର୍ବାଚନ କରି ସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରିବା।
2. ସୁରକ୍ଷା–ପ୍ରଶାସନୀୟ ସେଟଅପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି। ପୋଲିସ, ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ, କଲେଜ ପ୍ରବନ୍ଧନ—ତିନୋଟି ସଂସ୍ଥାକୁ ସମନ୍ୱୟ କରିବା।
3. ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ କୋଡ୍-ଅଫ୍ କଣ୍ଡକ୍ଟ। ଭୁଲ୍ ସମ୍ବାଦ, ଅପବ୍ୟବହାର, ଆକ୍ରୋଶ—ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ସୂଚିତ ନୀତି।
4. ଛାତ୍ର–ଶିକ୍ଷକ ପରାମର୍ଶ କମିଟି। ଦୁଇ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସଂଲାପ ଏବଂ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମ।
5. ନିର୍ବାଚନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦାୟିତ୍ୱ ମାପକ। ଛାତ୍ର ନେତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ସ୍ଥିର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିର ଭାର, ପରିବର୍ତ୍ତନର ଅପେକ୍ଷା
ଓଡ଼ିଶାର ଯୁବ ପିଢ଼ୀ ଏବେ ଦେଖୁଛି- ରାଜ୍ୟରେ ବଦଳ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଯୁବମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ନେଇ କେତେ ସତେ ସଙ୍କଳ୍ପୀତ ଶାସନ? ବିଜେପି ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି କି? ନାକି ଏହି ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶାସନର ଫାଇଲ ଗଭୀରେ ଅଟକି ପଡ଼ିଛି?
ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ କେବଳ ରାଜନୀତିକ ନୁହେଁ- ଏହା ଯୁବ ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଥମ ପାଠ।
ନିର୍ବାଚନ ଥିଲେ ଅନୁଶାସନ ଆଣିବା ଆବଶ୍ୟକ, ନିର୍ବାଚନ ନ ଥିଲେ ଏକ ପିଢ଼ିକୁ ଅଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିବେଶରେ ରଖିବା- ଏହା ଅନ୍ୟାୟ।
ଓଡ଼ିଶା ଆଜି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି- “ଛାତ୍ର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନ ଫେରୁଛି କି?”
ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ- ପ୍ରଥମେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ ଓ ସରକାରଙ୍କ।
କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି- ଏବେ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଖ୍ୟାନକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/innovative-movement-against-the-state-chief-information-commissioner-on-20th/
