ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ସନାତନ ମହାକୁଡ଼ ଏକ ଏଭଳି ନାମ, ଯାହାଙ୍କୁ ନେଇ ସବୁବେଳେ କୌତୁହଳ ଓ ଚର୍ଚ୍ଚା ଲାଗି ରହିଥାଏ। ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନର ଉଷ୍ମତା ମଧ୍ୟରେ ବିଜେଡିରୁ ନିଲମ୍ବିତ ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଧାୟକ ଆଜି ଯେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି, ତାହା ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିର ପଶାପାଲିକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେଇଛି। ବିଧାନସଭାରେ ଭୋଟ୍ ଦେବା ପରେ ସନାତନଙ୍କ “ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଭୋଟ୍ ଦେଇଛି” ବୋଲି ବୟାନ ଏବେ ଉଭୟ ଶାସକ ଓ ବିରୋଧୀ ଶିବିରରେ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ‘ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ’ ପଛରେ କେଉଁ ରହସ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଛି, ତାହାକୁ ନେଇ ଏବେ ଜୋରଦାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ନିଲମ୍ବନ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ‘ହ୍ୱିପ୍’ର ଜାଲ
ସନାତନ ମହାକୁଡ଼ଙ୍କ ଆଜିର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପଛରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ବୈଧାନିକ ସ୍ଥିତି। ବିଜେଡିରୁ ନିଲମ୍ବିତ ହେବା ପରେ ବିଧାନସଭାରେ ତାଙ୍କର ଆସନ ବଦଳାଇ ଦିଆଯାଇଛି। ସନାତନଙ୍କ ମତରେ, ଯେହେତୁ ସେ ଦଳରୁ ନିଲମ୍ବିତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବସିବା ସ୍ଥାନ ଦଳୀୟ ବିଧାୟକଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦଳୀୟ ‘ହ୍ୱିପ୍’ (Whip) କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆଇନଗତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଜଣେ ନିଲମ୍ବିତ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଦଳୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ କି ନାହିଁ, ତାହା ଏକ ବିବାଦୀୟ ବିଷୟ। ସନାତନ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କୁ କେହି ଭୋଟ୍ ଦେବାକୁ କହିନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ସେ କାହା ଚାପରେ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତା ହିଁ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଜଣେ ‘କିଙ୍ଗ୍ମେକର୍’ କିମ୍ବା ‘ଗେମ୍ ଚେଞ୍ଜର୍’ ଭାବେ ଉଭା କରିଛି।
ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥର ପରିଭାଷା କ’ଣ?
ସନାତନ ଯେତେବେଳେ କୁହନ୍ତି “ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଭୋଟ୍ ଦେଇଛି”, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଙ୍କି ମାରେ। ୧. କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ: ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜ୍ୟର ଦାବିକୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ କିଭଳି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବେ, ତାହାକୁ ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି କି? ୨. ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କ: ସନାତନଙ୍କ ଭୋଟ୍ କେଉଁ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଯାଇଛି, ତାହା ଗୁପ୍ତ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ରଣନୀତି ଏଥିରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି। ୩. ଅସନ୍ତୋଷର ସ୍ୱର: ନିଲମ୍ବନ ପରେ ବିଜେଡି ଶିବିର ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଅଭିମାନ ରହିଛି, ତାହାର ପ୍ରତିଫଳନ ଏହି ଭୋଟ୍ ଜରିଆରେ ସେ ଦେଇଥାଇପାରନ୍ତି।
/odishatv/media/media_files/2026/03/16/suspended-bjd-mla-sanatan-mahakud-casts-vote-2026-03-16-11-21-22.jpeg)
ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ‘କ୍ରସ୍ ଭୋଟିଂ’ର ଆଶଙ୍କା
ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଚଳିତ ଥର ସନାତନ ମହାକୁଡ଼ଙ୍କ ଭଳି ନେତାଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ‘ରିସର୍ଟ ରାଜନୀତି’ ବା ‘ହୋର୍ସ ଟ୍ରେଡିଂ’ର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଅନିଶ୍ଚିତତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସନାତନଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତା, ଯାହାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସଂଗଠନ ଓ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ରହିଛି, ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଭୋଟ୍ର ମୂଲ୍ୟ କେବଳ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିତରେ ନାହିଁ, ବରଂ ଏକ ନୈତିକ ଜୟ-ପରାଜୟର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି।
ବିଧାନସଭା ଗୃହରେ ବସିବା ସ୍ଥାନ ବଦଳିବା ପରେ ସନାତନ ନିଜକୁ ଏକ ପ୍ରକାରର ‘ରାଜନୈତିକ ମୁକ୍ତ ବିହଙ୍ଗ’ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି, “ନିଲମ୍ବିତ ବିଧାୟକଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ।” ଏହି କଥାଟି ବିଧାନସଭାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଦଳୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଗଳାବାଟକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।
ସନାତନଙ୍କ ଆଗାମୀ ରଣନୀତି: କେଉଁ ଦିଗକୁ ମୋଡ଼ ନେବ?
ସନାତନ ମହାକୁଡ଼ଙ୍କ ଏହି ଭୋଟ୍ କେବଳ ଆଜି ପାଇଁ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ୨୦୨୪ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏବଂ ଆଗାମୀ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଏକ ସଙ୍କେତ। ନିଜକୁ ବିଜେଡିରୁ ପୃଥକ କରି ସେ କୌଣସି ନୂଆ ମେଣ୍ଟ ବା ସ୍ୱାଧୀନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କି? ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥର ବାହାନାରେ ସେ କେନ୍ଦ୍ରରେ କ୍ଷମତାସୀନ ଦଳ ସହିତ ନିଜର ସମୀକରଣ ସଜାଡ଼ୁଛନ୍ତି କି? ଏହା ଉପରେ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର।
ଉପସଂହାର: ସନାତନ ମହାକୁଡ଼ଙ୍କ “କାହା କଥାରେ ମୁଁ ଭୋଟ୍ ଦେଇନାହିଁ” ବକ୍ତବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। କିନ୍ତୁ ରାଜନୀତିରେ ‘ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତା’ ଏବଂ ‘ସ୍ୱାର୍ଥ’ ମଧ୍ୟରେ ରେଖା ବହୁତ ପତଳା। ସନାତନଙ୍କ ଏହି ଭୋଟ୍ ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା କରିବ କି ନାହିଁ ତାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥା, କିନ୍ତୁ ଏହା ବିଜେଡି ଭିତରେ ଥିବା ଆନ୍ତରିକ ଅସନ୍ତୋଷ ଏବଂ ନିଲମ୍ବିତ ନେତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛି। ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏହି ଉତ୍ସବରେ ସନାତନଙ୍କ ଭୂମିକା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିପାରେ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/rajya-sabha-elections-5-candidates-contesting-from-odisha/
