ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତି ଗତ କିଛିବର୍ଷ ଧରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଦଶାରେ ଅଛି। ବିଜେଡି ଓ ବିଜେପି-ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସାମାନ୍ୟ ରେଖା ଥିଲା, ତାହା ଆଜି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ, ୩ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ବିଜେଡି ନେତା ଓ ରାଜ୍ୟସଭାର ପୂର୍ବତନ ସାଂସଦ ଡ. ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେବା ଘଟଣା, ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ସମୀକରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ‘ଦଳ ବଦଳ’ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ନୂତନ ସୂଚନା, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିକ ନକ୍ସାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ।
ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା
ଡ. ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ ପେଶାରେ ଏକ ଚାର୍ଟାର୍ଡ ଆକାଉଣ୍ଟାଣ୍ଟ ଓ ପୂର୍ବତନ କମ୍ପ୍ଟ୍ରୋଲର ଅଣ୍ଡ ଅଡିଟର ଜେନେରାଲ (ସିଏଜି) ଅଫିସର। ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସଜନକ ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ନାମ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା।
୨୦୧୯ ମସିହାରେ ବିଜେଡି ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ପଠାଇଥିଲା-ଏକ ନିର୍ବାଚନ ନୁହେଁ ଏକ ‘ଟେକ୍ନୋକ୍ରାଟିକ ଇନକ୍ଲୁଜନ୍’ ଭାବରେ।
ବିତ୍ତ ପ୍ରଶାସନ ଓ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ବିଜେଡିର ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଥିଲା। ତଥାପି, ଶେଷ କିଛିମାସ ଧରି ତାଙ୍କର ଭିତରେ ଓ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଦୂରତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ଯୋଗ ଦେବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ
୩ ତାରିଖ ରେ ଡ. ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ ବିଜେପି ରାଜ୍ୟମୁଖ୍ୟାଳୟରେ ଅଧିକାରିକ ଭାବେ ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ବିଜେପିର ପକ୍ଷରୁ ଦଳ ସଭାପତି ମନମୋହନ ସାମଲ ଓ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ସେହି ଅବସରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ବିଜେଡି ଶିବିରରୁ ମିଶ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଛି । ଅନେକ ନେତା ଏହାକୁ ‘ଆତ୍ମରକ୍ଷାର ନିଷ୍ପତ୍ତି’ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କିଛି ନେତା ଏହାକୁ ‘ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ପଦକ୍ଷେପ’ ବୋଲି ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମୟୀ ମିଶ୍ରଙ୍କ କଟାକ୍ଷରେ ପୂର୍ବସୂଚନା
ବିଜେଡିରୁ ନିଲମ୍ବିତ ନେତ୍ରୀ ଶ୍ରୀମୟୀ ମିଶ୍ର, ଯିଏ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଦଳ ନୀତିରେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେ ଏହି ଘଟଣା ଉପରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଲେ।
ସେ କହିଲେ-
“ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଶକ୍ତି ନାନୀ, କୁଆଡ଼େ ଶକ୍ତି ଗୋଟାଉଛନ୍ତି ଦଳରେ ମିଶି ରାଜ୍ୟସଭା ଯିବା ପାଇଁ। ଆଉ ଏଣ୍ଟ୍ରି ହେଇଗଲେ ପୁଣି ହେବ ନୂଆ ସମୀକରଣ।”
ତାଙ୍କ ଏହି ବକ୍ତବ୍ୟ ବିଜେଡି ମହଲର ଚର୍ଚ୍ଚା-ଏହା କେବଳ ଅମରଙ୍କ ଦଳବଦଳ ଉପରେ ନୁହେଁ, ଦଳ ଭିତରେ ଶକ୍ତି ସମୀକରଣ ଓ ରାଜ୍ୟସଭା ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଚାଲିଥିବା ‘ଇନସାଇଡ ଗେମ୍’ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଇଙ୍ଗିତ କରିଛି।
ରାଜ୍ୟସଭା ସମୀକରଣ: ଅନୁମାନ ଓ ଆଶଙ୍କା
ଓଡ଼ିଶାରେ ଆସନ୍ତା କିଛିମାସ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟସଭାର ୪ଟି ସ୍ଥାନ ଖାଲି ହେବା। ବିଜେଡି ୨୪ବର୍ଷ ଧରି କ୍ଷମତାରେ ଥିଲା, ଏହି ରାଜ୍ୟସଭା ଆସନ ଦଳୀୟ ନେତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ଥଇଥାନ ବଣ୍ଟନର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଥିଲା।
ଡ. ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ “ଆଗାମୀ ଦିନରେ ରାଜ୍ୟସଭାରେ ପୁଣି ଯିବା ସମ୍ଭାବନା ଅତି କମ, ତେଣୁ ବିଜେପି ରାସ୍ତାକୁ ବାଛିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।”
ଏହା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ରାଜନୈତିକ ସୁରକ୍ଷା ମିଶନ୍, ଯାହାକୁ ଅନେକ ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ ରିପୋଜିସନିଂ’ ବୋଲି ବିବେଚନା କରୁଛନ୍ତି।
ବିଜେପି ପାଇଁ ଲାଭ କେଉଁଠି?
ଓଡ଼ିଶାରେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଶାସନକୁ ଭେଦିବା ପାଇଁ ଏବେ ‘ବିଶ୍ୱସନୀୟ ମୁହଁ’ ଖୋଜୁଛି ବିଜେପି।
ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ ଭଳି ଶିକ୍ଷିତ, ପ୍ରଶାସନିକ ଅନୁଭବ ଥିବା ଓ ସାଧାରଣ ଛବି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଜେପି ପାଇଁ ‘ସଫ୍ଟ ଫେସ୍’ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ତାଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ଦଳରେ କେବଳ ନେତୃତ୍ୱ ସ୍ତରରେ ନୁହେଁ, ରାଜ୍ୟସଭା ଓ ପଲିସି-ମେକିଂ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ବିଜେପିକୁ ସଶକ୍ତ କରିପାରେ।
ବିଜେଡିର ପାଇଁ ଆଘାତ?
ଯଦିଓ ବିଜେଡି ସରକାର କିମ୍ବା ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ଆଧିକାରିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ଏହା ଦଳ ଭିତରେ ଏକ ସାଙ୍ଗଠନିକ ସଂକେତ ଦେଉଛି। ଏହା ଏହି ମେସେଜ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ- ବିଜେଡିର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ଏବେ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସଫଳତା ନିର୍ଭର ଭିତ୍ତିରେ ରହିନାହିଁ।
ବିଜେଡିର ଅନେକ ‘ଟେକ୍ନୋକ୍ରାଟ ମୁହଁ’ ଯେଉଁମାନେ ନବୀନଙ୍କ ଛତ୍ରଛାୟାରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଅସ୍ଥିର ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।
ଜନମନର ଅଭିମତ
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଓ ରାଜନୀତିକ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକରେ ଜନମନର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦୁଇ ଧରଣର- ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ମନେ କରୁଛି ଯେ, ଅମରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ଯୁକ୍ତିସଂଗତ; ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷ ଏହାକୁ ‘ସୁବିଧାର ରାଜନୀତି’ ବୋଲି ବିବେଚନା କରୁଛି।
ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅବଶ୍ୟ ଉଠୁଛି-
“ଏତେ ଦିନ ଯେଉଁ ଦଳର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସାଂସଦ ହେଲେ, ସେହି ଦଳକୁ ଛାଡ଼ିବା ନୀତିକ ଠିକ୍ କି?”
ରାଜନୀତିରେ ଦଳବଦଳ ଓ ନୂତନ ଯୁଗ
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଦଳବଦଳ ନୂଆ କିଛି ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ମାମଲା ଏକ ‘ଇଲିଟ୍ ଟର୍ଣ୍ଣଓଭର’-ଯେଉଁଠି ଶିକ୍ଷା, ନୀତି ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଅନୁଭବ ଥିବା ନେତା ରାଜନୀତିକ ଭାବେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ଏହି ଟ୍ରେଣ୍ଡ ଦେଖାଉଛି ଯେ, ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି ଏବେ ଦଳର ସାଧୁତା ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମର୍ଥ୍ୟ, ଉପଲବ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷାର ନୀତି ଉପରେ ଚାଲିଛି।
ଆଗାମୀ ଦିନର ଚିତ୍ର
ବିଜେପି ଯଦି ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ ମଞ୍ଚରେ ଆଣିପାରେ, ତେବେ ସେ ଦଳ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ହୋଇପାରନ୍ତି।
ଅନ୍ୟପଟେ, ବିଜେଡି ଏହାକୁ ‘ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ’ ଭାବେ ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଦଳ ଭିତରେ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦିଆଯାଉଛି ଯେ, “ବିଜେଡି ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଅନୁଷ୍ଠାନ-ଗୋଟିଏ ମଣିଷ ଯାଉଛନ୍ତି, ଆଉ ଅନେକ ନୂଆ ମୁହଁ ଆସୁଛନ୍ତି।”
କିନ୍ତୁ ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ ବାର୍ତ୍ତା ଏହା ଯେ, ଯଦି ବିଜେଡିର ଶୀର୍ଷ ସ୍ତରର ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପୁରାପୁରି କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ରହେ, ତେବେ ଏଭଳି ଦଳ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆହୁରି ବଢ଼ିପାରେ।
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ନିତି ଓ ‘ସାଇଲେଣ୍ଟ ପଲିଟିକ୍ସ’
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ସଦା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥିର, ଶାନ୍ତ ଓ ‘ସାଇଲେଣ୍ଟ’ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦଳରେ ଅନେକ ମେଧାବୀ ମୁହଁ ଆସିଛନ୍ତି ଓ ଯାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଶେଷରେ ସବୁକିଛି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନବୀନଙ୍କ ହାତରେ ରହେ।
ଏହି ଶୈଳୀରେ ଯଦିଓ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ ସ୍ଥିର ରହିଛି, ତଥାପି ଅନେକ ନେତା ମନେ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଦଳ ଭିତରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରିବାର ଅବକାଶ ଅଧିକ ନାହିଁ।
ଡ. ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିଦାୟ ଏହି ଅନୁଭବର ଏକ ପରିଣାମ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ଗଣିତ
ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଯୋଗ ସହିତ ବିଜେପି ଏବେ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନେତୃତ୍ୱ ଷ୍ଟକ୍ ବଢ଼ାଇଲା।
ସେ ଯଦି ନୀତି ଓ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦଳ ପାଇଁ ଏକ ସଂସ୍ଥାଗତ ଶବ୍ଦ ହୋଇପାରନ୍ତି, ତେବେ ବିଜେପି ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ‘ପଲିସି-ବେସ୍ଡ ରାଜନୈତିକ ଦଳ’ ଭାବେ ଆଗକୁ ଆସିପାରେ।
ଏହି ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କେତ ନେବେ-ଯେଉଁମାନେ ବିଜେଡିରେ ଅସନ୍ତୋଷରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନୂଆ ମାର୍ଗ ଭାବିପାରନ୍ତି।
ବିଜେଡିର ଭିତରେ ସ୍ୱର
ଦଳ ଭିତରୁ ଆସୁଥିବା କିଛି ସ୍ୱର ଅନୁସାରେ, ଅମରଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁମାନିତ ଥିଲା।
ତାଙ୍କୁ ଗତ କିଛିମାସ ଧରି ବିଜେଡିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ ଅମର। ସେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଅନେକ ସମୟ ଅସନ୍ତୋଷ ସୂଚକ ଟୀକା କରିଥିଲେ, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ଭିତରର ନୀତିଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।
ଏହା ବିଜେଡି ପାଇଁ ଏକ ‘ସଂକେତ’-ଯେ ଦଳ ଭିତରେ ସମାଲୋଚନା ଶୁଣିବା ଓ ଆଲୋଚନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ରାଜ୍ୟସଭା ନିମନ୍ତେ ପୂର୍ବସ୍ୱର
ଅନୁମାନ ଅନୁସାରେ, ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ ବିଜେପି ଭିତରେ ଆଗାମୀ ରାଜ୍ୟସଭା ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ଯଦି ତାହା ଘଟେ, ତେବେ ଏହା ବିଜେପିର ପାଇଁ ଏକ ‘ଟେକ୍ନୋକ୍ରାଟିକ ପଲିଟିକାଲ ଗେନ୍’ ହେବ।
ଏହା ସହିତ ଦଳ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇପାରିବ-
“ଆମେ କେବଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ନୁହେଁ, ନୀତି ଓ ପ୍ରଶାସନର ମଧ୍ୟରେ ଆମ ଜାଗା ନିଶ୍ଚିତ କରୁଛୁ।”
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ସମୀକରଣ
ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଯୋଗ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିକ ଗଣିତ ଏବେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଉଛି —
୧. ବିଜେଡିର ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର।
୨. ବିଜେପିର ଉଦ୍ଧାର ଶୈଳୀ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶ୍ରେଣୀର ଆକର୍ଷଣ।
୩. କଂଗ୍ରେସର ଶୈଥିଲ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଦୁଇଦଳ ଦ୍ୱାରା ‘ସ୍ପେସ୍ ଫିଲ୍’ କରାଯାଉଛି।
ଏହି ସମୀକରଣରେ ଅମରଙ୍କ ଭୂମିକା ହେବ-‘ନୀତି ଓ ବିଶ୍ୱସନୀୟତାର ସେତୁ’।
ଡ. ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିଜେପିରେ ଯୋଗଦାନ ଏକ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ସନ୍ଦେଶ ଦେଉଛି।
ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ପଦ’ଠାରୁ ଅଧିକ ‘ପରିସ୍ଥିତି’ ଆଧାରିତ ରାଜନୀତି ଦେଖାଉଛି।
ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଦଳ ହେଉ ନାହିଁ-ଏହା ଏକ ରାଜନୀତିକ ଭାବଧାରାର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଯୋଜନା ଏକାଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ହେଉଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ଆଗାମୀ ରାଜନୀତି ଏହି ଘଟଣାକୁ ଆଧାର କରି ନୂଆ ଦିଗକୁ ଯାଇପାରେ।
ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଦଳବଦଳ-ହୋଇପାରେ ଗୋଟିଏ ନିଜସ୍ଵ ପଦକ୍ଷେପ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଗାମୀ ରାଜନୀତିରେ ବିଜେଡି ଓ ବିଜେପିର ଗଣିତ ପୁଣି ଗଣନା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଦେବ।
“ରାଜନୀତିରେ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ-ମୂଲ୍ୟ ହେଉଛି ସମୟ। ଏବଂ ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ ଏହି ସମୟକୁ ବୁଝି ନୂଆ ମଞ୍ଚ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି।”
