ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ରଣାଙ୍ଗନରେ ଏବେ ଏକ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି, ଯାହାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ନାହିଁ। ଦୁଇଟି ଦେଶ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟରର ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସୀମା ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହିଁ, ସେମାନେ ଆଜି ପରସ୍ପରର ରକ୍ତର ପିପାସୁ। ଏହି ଦୁଇ ଦେଶ ହେଉଛନ୍ତି ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ। ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ଏହି ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କେବଳ ମିସାଇଲ୍ କିମ୍ବା ଡ୍ରୋନ୍ ମାଡ଼ରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀର ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା, ଧାର୍ମିକ କଟ୍ଟରପନ୍ଥୀ ଏବଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ମନୋଭାବର ଏକ ଜଟିଳ କକ୍ଟେଲ୍।
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଦୁଇ ଦେଶ ଆଜି ପରସ୍ପରକୁ ପୃଥିବୀ ମାନଚିତ୍ରରୁ ପୋଛିଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଦିନେ ସେମାନେ ଏକାଠି ବସି ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ଇରାନର ଶାହଙ୍କ ସମୟରେ ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଏତେ ଗଭୀର ଥିଲା ଯେ, ଏହାକୁ ‘ପାରସ୍ୟ-ୟହୁଦୀ ଭାଇଚାରା’ କୁହାଯାଉଥିଲା। ତେବେ ଏହି ସୁନେଲି ସମ୍ପର୍କରେ କେମିତି ବିଷ ଭରିଗଲା? କେମିତି ଏକ ବନ୍ଧୁ ଦେଶ ‘ଛୋଟ ଶୟତାନ’ରେ ପରିଣତ ହେଲା? ଏହାର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ସେହି କଳା ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ବିଭାଜନ: ବିଷବୃକ୍ଷର ମୂଳଦୁଆ
୧୯୧୪ରୁ ୧୯୧୮ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ୟୁରୋପର ଭାଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ଭୂଗୋଳ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଏହି ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟୋମାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର (Ottoman Empire) ଅଧୀନରେ ଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟୋମାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ, ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶ – ବ୍ରିଟେନ ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସ – ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିନେବା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।
ସାଇ-ପିକଟ୍ ଚୁକ୍ତି (The Sykes-Picot Agreement):
୧୯୧୬ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ମାର୍କ ସାଇ ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସର ଜର୍ଜ ପିକଟ୍ ଗୁପ୍ତରେ ଏକ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଆରବ ଜଗତକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରାଗଲା। ସିରିଆ ଏବଂ ଲେବାନନ୍ ଫ୍ରାନ୍ସର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଗଲା, ଏବଂ ଇରାକ ତଥା ଜର୍ଡାନ ବ୍ରିଟେନର ଅଧୀନକୁ ଆସିଲା। ଫିଲିସ୍ତିନ (Palestine) ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଅଧୀନରେ ରଖିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ଏହି ବିଭାଜନ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତର ସଂଘର୍ଷ ପାଇଁ ବାଟ ଫିଟାଇଲା।
ବାଲଫୋର୍ ଘୋଷଣାନାମା ଏବଂ ୟହୁଦୀ ଆକାଂକ୍ଷା:
ସେହି ସମୟରେ ୟୁରୋପରେ ୟହୁଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ଗଠନ ନେଇ ‘ଜିଓନିଷ୍ଟ ମୁଭମେଣ୍ଟ’ (Zionist Movement) ଜୋର ଧରିଥିଲା। ୧୯୧୭ରେ ବ୍ରିଟିଶ ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ଆର୍ଥର ବାଲଫୋର୍ ଏକ ଚିଠି ଲେଖି ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ବ୍ରିଟେନ ଫିଲିସ୍ତିନରେ ୟହୁଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ‘ଜାତୀୟ ବାସସ୍ଥାନ’ (National Home) ଗଠନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହା ଥିଲା ଇସ୍ରାଏଲ ଗଠନ ଦିଗରେ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଘୋଷଣା ଆରବ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତ ଧକ୍କା ଥିଲା, କାରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମାନ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଇସ୍ରାଏଲ୍ର ଜନ୍ମ ଏବଂ ଇରାନ ସହ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
୧୯୪୮ ମସିହା ମେ ୧୪ ତାରିଖରେ ଇସ୍ରାଏଲ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କଲା। ଏହି ଜନ୍ମ ଶାନ୍ତିରେ ହୋଇନଥିଲା। ଇସ୍ରାଏଲ ଗଠନ ହେବା ମାତ୍ରେ ପଡ଼ୋଶୀ ଆରବ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏହା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଇରାନ ସେହି ସମୟରେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘରେ ଇସ୍ରାଏଲ ଗଠନ ବିରୋଧରେ ଭୋଟ୍ ଦେଇଥିଲା। ଇରାନର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ, ଫିଲିସ୍ତିନକୁ ବିଭାଜିତ ନ କରି ଏକ ସଙ୍ଘୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର (Federal State) ଗଠନ କରାଯାଉ।
କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିବାକୁ ବେଶୀ ସମୟ ଲାଗିଲା ନାହିଁ। ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଇରାନ ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁସଲିମ୍ ଦେଶ ଭାବେ (ତୁର୍କୀ ପରେ) ଇସ୍ରାଏଲ୍କୁ ‘ଡି-ଫାକ୍ଟୋ’ (De-facto) ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କଲା। ଏହା ପଛରେ ଥିଲା ତୈଳ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାର ରଣନୀତି।
୧୯୫୩ର ବିଦ୍ରୋହ ଏବଂ ଶାହଙ୍କ କ୍ଷମତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା:
ଇରାନ ଇତିହାସରେ ୧୯୫୩ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ। ଇରାନର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମହମ୍ମଦ ମୋସାଦେକ୍ଙ୍କୁ ଆମେରିକାର ସିଆଇଏ (CIA) ଏବଂ ବ୍ରିଟେନର ଏମଆଇ-୬ (MI6) ସହାୟତାରେ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ କରାଗଲା। ମୋସାଦେକ୍ ଇରାନର ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜାତୀୟକରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯାହା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହି ନଥିଲେ। ମୋସାଦେକ୍ଙ୍କ ପରେ ମହମ୍ମଦ ରେଜା ପହଲଭୀ (ଶାହ) ଇରାନର ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ହାସଲ କଲେ।
ଶାହଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ ହେଲା। ଦୁଇଟି ଯାକ ଦେଶ ପଡ଼ୋଶୀ ଆରବ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ବଢୁଥିବା ସୋଭିଏତ୍ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ନାସେରବାଦୀ (Nasserism) ମନୋଭାବକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ। ଇରାନ ଇସ୍ରାଏଲ୍କୁ ତେଲ ଯୋଗାଉଥିଲା ଏବଂ ବଦଳରେ ଇସ୍ରାଏଲ ଇରାନକୁ କୃଷି, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ଗୁପ୍ତଚର ତାଲିମ (SAVAK) କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏପରିକି ଇରାନରୁ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତୈଳ ପାଇପ୍ଲାଇନ୍ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା।
୧୯୭୯ର ଇସଲାମିକ୍ ବିପ୍ଳବ: ବନ୍ଧୁତା ଶତ୍ରୁତାରେ ରୂପାନ୍ତର
୧୯୭୯ ମସିହା ଇରାନ ପାଇଁ ଏକ ଏମିତି ବର୍ଷ ଥିଲା, ଯାହା ସାରା ବିଶ୍ୱର ସମୀକରଣକୁ ବିଗାଡ଼ି ଦେଇଥିଲା। ଶାହଙ୍କ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚଳଣି ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ଇରାନର ସାଧାରଣ ଜନତା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ନେତାମାନେ ଏକଜୁଟ ହେଲେ। ଆୟାତୁଲ୍ଲା ରୁହୋଲ୍ଲା ଖୋମେନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ଇସଲାମିକ୍ ବିପ୍ଳବ’ ସଫଳ ହେଲା। ଶାହ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଲେ ଏବଂ ଇରାନ ଏକ ଇସଲାମିକ୍ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଘୋଷିତ ହେଲା।
ଖୋମେନି କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ଇସ୍ରାଏଲ ସହ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କଲେ। ସେ ଇସ୍ରାଏଲ୍କୁ ‘ଜିଓନିଷ୍ଟ ଏଣ୍ଟିଟି’ (Zionist Entity) ବୋଲି ଆକ୍ଷେପ କଲେ। ଇରାନର ନୂଆ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ:
- ଆମେରିକା ହେଲା “ବଡ଼ ଶୟତାନ” (Great Satan)।
- ଇସ୍ରାଏଲ ହେଲା “ଛୋଟ ଶୟତାନ” (Little Satan)।
ଇରାନର ତେହେରାନରେ ଥିବା ଇସ୍ରାଏଲ ଦୂତାବାସକୁ ବନ୍ଦ କରି ତାହାକୁ ଫିଲିସ୍ତିନ ମୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (PLO) କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଗଲା। ଇରାନ ଏକଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା ଯେ, ମୁସଲିମ୍ ଜଗତର ନେତୃତ୍ୱ ନେବାକୁ ହେଲେ ଇସ୍ରାଏଲକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଅନିର୍ବାର୍ଯ୍ୟ।
‘ପ୍ରକ୍ସି ୱାର୍’ ବା ପ୍ରଚ୍ଛଦ ଯୁଦ୍ଧର ଯୁଗ
୧୯୮୦ ଦଶକରୁ ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ନ ହୋଇ ଏକ ‘ପ୍ରକ୍ସି ୱାର୍’ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଇରାନ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ ଚାରିପଟେ ସଶସ୍ତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ସମର୍ଥନ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲା।
ହିଜବୁଲ୍ଲା ଏବଂ ହାମାସ:
ଲେବାନନ୍ରେ ଇରାନ ସହାୟତାରେ ‘ହିଜବୁଲ୍ଲା’ ଗଠିତ ହେଲା, ଯିଏ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଇସ୍ରାଏଲ ସହ ଲଢ଼େଇ କରିଆସୁଛି। ସେହିପରି ଗାଜା ପଟ୍ଟିରେ ‘ହାମାସ’କୁ ମଧ୍ୟ ଇରାନ ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ସାମରିକ ସାହାଯ୍ୟ ଯୋଗାଇ ଦେଲା। ଇରାନର ରଣନୀତି ଥିଲା ଇସ୍ରାଏଲକୁ ନିଜ ସୀମା ଭିତରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରଖିବା।
ଅନ୍ୟପଟେ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ ରହିନଥିଲା। ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ପଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲର ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥା ‘ମୋସାଦ’ (Mossad) ଅନେକ ବଡ଼ ଅପରେସନ କରିଛି। ଇରାନର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ଷ୍ଟକ୍ସନେଟ୍’ (Stuxnet) ଭଳି ସାଇବର ଆକ୍ରମଣ ଜରିଆରେ ଇରାନର ପରମାଣୁ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଚଳ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇସ୍ରାଏଲ ସବୁ କିଛି କରିଛି।
ପରମାଣୁ ବିବାଦ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ସଙ୍କଟ
ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆଜି ଇସ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ‘ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସଙ୍କଟ’ (Existential Threat)। ଇସ୍ରାଏଲ ମନେକରେ ଯେ, ଯଦି ଇରାନ ପାଖରେ ପରମାଣୁ ବୋମା ଆସିଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଇସ୍ରାଏଲକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ। ତେଣୁ ଇସ୍ରାଏଲ ବାରମ୍ବାର ବିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟକୁ ଇରାନ ଉପରେ କଠୋର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇବାକୁ ଚାପ ପକାଇ ଆସୁଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସିରିଆ ଏବଂ ଇରାକରେ ଇରାନର ବଢୁଥିବା ସାମରିକ ଉପସ୍ଥିତି ଇସ୍ରାଏଲର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି। ଇରାନ ଚାହୁଁଛି ତେହେରାନରୁ ଭୂମଧ୍ୟସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ‘ଶିଆ କରିଡର’ (Shia Corridor) ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ। ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ ବାରମ୍ବାର ସିରିଆରେ ଥିବା ଇରାନର ସାମରିକ ଆଡ୍ଡା ଉପରେ ବୋମାମାଡ଼ କରୁଛି।
ଭବିଷ୍ୟତର ଅନିଶ୍ଚିତତା
ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନର ଏହି ଲଢ଼େଇ କେବଳ ଦୁଇଟି ଦେଶର ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଇସ୍ରାଏଲ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କୌଣସି ବି ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତ ଅନ୍ୟପଟେ ଇରାନ ନିଜର ଇସଲାମିକ୍ ବିପ୍ଳବର ଆଦର୍ଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାକୁ କଦାପି ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଉନାହିଁ।
ଇତିହାସର ଚକ ବୁଲିଛି। ଦିନେ ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଆଜି ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ କେଉଁଠି, ତାହା କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏତିକି ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଯଦି ଏହି ‘ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ’ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ମହାସମରରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବ ନାହିଁ, ବରଂ ସାରା ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ମାନବ ସଭ୍ୟତାକୁ ଏକ ଗଭୀର ସଙ୍କଟକୁ ଠେଲିଦେବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-truth-about-world-war-iii-the-future-of-america-china-israel-and-india/
