ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏବେ ଏପରି କିଛି ବଡ଼ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଉଛି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ବୁଲେଇ ଦେଉଛି। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବିରାଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛନ୍ତି।
ମୋଦୀ ସରକାର ଏବେ କେବଳ ସରକାରୀ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କାରଖାନା ଉପରେ ନିର୍ଭର ନ ରହି, ଦେଶର ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କୁ ସାମରିକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉପକରଣ ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି। କାହିଁକି ହଠାତ୍ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା ଏବଂ କେଉଁ କେଉଁ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବେ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କରିବେ? ଆସନ୍ତୁ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୀତିକୁ ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଭାବରେ ବୁଝିବା।
ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗୋପନୀୟତା କାରଣରୁ କେବଳ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ମାନେ ହିଁ ମିସାଇଲ୍ ତିଆରି କରିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ଯୁଦ୍ଧ ଯଥା— ରୁଷ-ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ପରିସ୍ଥିତି ଏହା ପ୍ରମାଣ କରିଦେଇଛି ଯେ ଆଜିର ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଗୁଣବତ୍ତା ନୁହେଁ, ବରଂ ‘ସ୍କେଲ୍’ ଏବଂ ‘କୁଆଣ୍ଟମ୍’ ଅର୍ଥାତ୍ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପାଦନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
ସରକାର ଏବେ କନଭେନସନାଲ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପାଦନ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଖୋଲିଦେଇଛନ୍ତି। ଅବଶ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଗ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି— ଯେପରିକି ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଓ୍ୱାର୍ଡଯୁକ୍ତ ‘ଅଗ୍ନି’ ସିରିଜ୍, ସବମେରିନ୍ ଲଞ୍ଚଡ୍ ‘କେ’ ସିରିଜ୍, ରୁଷ ସହିତ ସରକାରୀ ବୁଝାମଣାରେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ‘ବ୍ରହ୍ମୋସ’ ଏବଂ ଏମ.ଆର.ଏସ୍.ଏ.ଏମ୍ ସିଷ୍ଟମ୍। ଏଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟତୀତ ବାକି ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ମିସାଇଲ୍ ଏବେ ଭାରତୀୟ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀମାନେ ତିଆରି କରିବେ।
ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ସବୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ:
- ଆକାଶ ଏବଂ ଆକାଶ ଏନ.ଜି: ଏହା ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ସର୍ଫେସ୍-ଟୁ-ଏୟାର୍’ ମିସାଇଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍, ଯାହା ଶତ୍ରୁର ବିମାନ ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରକୁ ଆକାଶରେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ।
- ଭି.ଏସ୍.ଏଚ୍.ଆର୍.ଓ.ଏ.ଡି.ଏସ୍: ଏହା ସୋଲ୍ଡର-ମାଉଣ୍ଟେଡ୍ ଅର୍ଥାତ୍ କାନ୍ଧରେ ରଖି ୫-୬ କିମି ଦୂରତା ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁର ହେଲିକପ୍ଟର କିମ୍ବା ଜେଟ୍କୁ ଖସାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଛୋଟ ଏୟାର୍ ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍।
- ଅସ୍ତ୍ର: ଏହା ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ‘ଏୟାର୍-ଟୁ-ଏୟାର୍’ ମିସାଇଲ୍, ଯାହା ୨୦୦ କିମିରୁ ଅଧିକ ଦୂରରୁ ଶତ୍ରୁ ବିମାନକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରିପାରେ।
- ରୁଦ୍ରମ : ଏହା ଆଣ୍ଟି-ରେଡିଏସନ୍ ମିସାଇଲ୍, ଯାହା ଶତ୍ରୁର ରାଡାର୍ ନେଟୱାର୍କକୁ ଖୋଜି ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ।
- ନାଗ୍ ଏବଂ ଏ.ଟି.ଜି.ଏମ୍ : ଆଣ୍ଟି-ଟ୍ୟାଙ୍କ୍ ଗାଇଡେଡ୍ ମିସାଇଲ୍, ଯାହା ଶତ୍ରୁର ଯୁଦ୍ଧଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦେବ।
- ପ୍ରଳୟ ଏବଂ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ : ୧୦୦୦ ରୁ ୧୫୦୦ କିମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାରକ କ୍ଷମତା ଥିବା ଲଙ୍ଗ୍-ରେଞ୍ଜ୍ ଆଣ୍ଡ୍ ଆଟାକ୍ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ବାଲାଷ୍ଟିକ୍ ମିସାଇଲ୍।
ଆଦାନୀ ଡିଫେନ୍ସ, ଭାରତ ଫୋର୍ଜ, ଆଇକମ୍, ସୋଲାର୍ ଡିଫେନ୍ସ ଏବଂ ଟାଟା ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଭାରତୀୟ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀମାନେ ଏବଂ ଶହ ଶହ ଡ୍ରୋନ୍ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଏବେ ଏହି ଉତ୍ପାଦନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମିଲ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପୂର୍ବର କାର୍ଯ୍ୟପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ, DRDO କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଡିଜାଇନ୍ କଲା ପରେ ତାହା ସରକାରୀ କାରଖାନାକୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଗୋଟିଏ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ଡ୍ରୋନ୍ କିଛି ଦିନ ଭିତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ସରକାରୀ କଳ ଏକାକୀ ଏହି ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଭାରତରେ କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଡ୍ରୋନ୍ ମିଳୁ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଭାରତରେ ୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ଡ୍ରୋନ୍ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଅଛି, ଯାହାକି ଶତ୍ରୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ କାମେକାଜି (Kamikaze) ଡ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ରିକୋନସେନ୍ସ ଡ୍ରୋନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସରକାରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ କହୁଛନ୍ତି— “ସରକାର କେବଳ ଅର୍ଡର ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ କରି ଦେଖାଇବୁ!” ଏହି ଗତି (Speed) ଏବଂ ସ୍କେଲ୍ କେବଳ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ହିଁ ଦେଇପାରିବ।
ଏହା ସହିତ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଭାରତର ପଞ୍ଚମ ପ୍ରଜାତୀୟ ଷ୍ଟେଲ୍ଥ ଫାଇଟର୍ ଜେଟ୍ ‘ଆମକା’ ପାଇଁ ଇଞ୍ଜିନ୍ ନିର୍ମାଣ ନିମନ୍ତେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏଜିନ ନିର୍ମାତା ରୋଲ୍ସ ରଏସ୍ ଏବଂ ରିଲାଏନ୍ସ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭାଗିଦାରୀ ହୋଇଛି।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି, ରୋଲ୍ସ ରଏସ୍ ଏବଂ ବ୍ରିଟେନ-ଭାରତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ଅଧୀନରେ ୧୦୦ ପ୍ରତିଶତ ‘ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍ ଅଫ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି’ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଭାରତରେ ହିଁ ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ହେବ। ଏହି ଇଞ୍ଜିନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ୧୧୨୦ ରୁ ୧୪୫୦ କିଲୋନ୍ୟୁଟନ୍ ଥ୍ରଷ୍ଟ୍ ପ୍ରଦାନ କରିବ, ଯାହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ଇଞ୍ଜିନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।
ତେଣୁ, ଆଜିର ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଭାରତ ଏବେ ଆଉ କାହାରି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଆସେ, ସେତେବେଳେ ତିନୋଟି ଜିନିଷ ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ— ସ୍କେଲ୍, ସ୍ପିଡ୍ ଏବଂ ସାମରିକ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା। ଭାରତୀୟ ସରକାର ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସାମିଲ କରି ଏହି ତିନୋଟି ଯାକ ଦିଗରେ ଦେଶକୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
