ସକାଳୁ ସକାଳୁ ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ଖୋଲିଲେ ଆଜିକାଲି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଥିରେ କେବେ ରାଜନୀତି, କେବେ ସିନେମା, କେବେ ଯାତ୍ରା, କେବେ କିଛି ନୂଆ ଘୋଷଣା। ସେଇ ପ୍ରବାହରେ ଯଦି ହଠାତ୍ ଗୋଟେ ଶବ୍ଦ ଚମକ ଦିଏ— ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦକୋଷରେ ନାହିଁ, ଯାହା ଆମ ଶ୍ରୁତିରେ ଅପରିଚିତ— ତେବେ ସେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏକ ଭାଷାତ୍ମକ ଘଟଣା। ‘ଏଡ଼ା’ ସେହିପରି ଗୋଟିଏ ଘଟଣା। ନୂଆ ଯାତ୍ରା ନାଟକର ନାମ— ଏଡ଼ା। ପୁଣି ଖୋଜିଲେ ଦେଖାଗଲା, ଏହି ନାମରେ ଗୋଟିଏ ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା। ଇଂରାଜୀରେ ତାହାର ଅର୍ଥ ଦିଆଯାଇଛି— obstinate। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ: ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ‘obstinate’ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ କି? ନାହିଁ ତେବେ ‘ଏଡ଼ା’ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଯନି ଅଛି ଏହି ଆମଦାନିର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଏହି ସମ୍ପାଦକୀୟରେ ଆମେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବୁ ନୁହେଁ; ଭାଷାର ଆତ୍ମସମ୍ମାନ, ବଜାରର ପ୍ରଭାବ, ଆଧୁନିକ ମାଧ୍ୟମର ଚାପ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଭବିଷ୍ୟତ ନେଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରିବୁ।
ଯଦି ‘ଏଡ଼ା’ର ଅର୍ଥ obstinate— ଅର୍ଥାତ୍ ଏକବୁଝା, ଜିଦିଆ, ଅବାଧ୍ୟ, ଅମାନିଆ, ଏକଜିଦିଆ, ଦୁରାଗ୍ରହୀ,ଏକବାଗିଆ, ଜିଦ୍ଖୋର, ଅବାଧ୍ୟ, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ , ଅନମନୀୟ
— ତେବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଏହା ପାଇଁ ଶବ୍ଦର ଅଭାବ ନାହିଁ।
ଆମ ଭାଷାରେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ବହୁତ ଦେଶଜ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଶବ୍ଦ ରହିଛି—
ଏକବୁଝା, ଏକବାଗିଆ, ଅଖାଡ଼ୁଆ, ଅଝଟିଆ, ଅଟଜଟିଆ, ଅମାନିଆ, ଅବାଧ୍ୟ, ଏକଗୁଇଁଆଁ, ଝଙ୍କି, ତେଣ୍ଟୁଆ, ଥେଣ୍ଟା, ଯିଧା…
ଏହା ଛଡ଼ା ଆଧୁନିକ ଓ ସଂସ୍କୃତ ମୂଳର ଶବ୍ଦ—
ଏକଜିଦିଆ, ଜିଦଖୋର, ଜିଗରିଆ— ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି।
ଅର୍ଥାତ୍, ଅଭାବ ନାହିଁ। ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ସାମର୍ଥ୍ୟ ରହିଛି। ଶବ୍ଦସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର।
ତେବେ ‘ଏଡ଼ା’ କାହିଁକି?
ଭାଷାବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଦେଖାଏ, ମରାଠୀରେ ‘ୟେଡ଼ା’ (Yeḍā) ଶବ୍ଦଟି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ— ଅର୍ଥ ପାଗଳ, ଅବୁଝା, ଜିଦିଆ। ଏହାର ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ— ‘ୟେଡ଼ୀ’। ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ବହୁଳ ବ୍ୟବହୃତ— “ତୁ ୟେଡ଼ା ହୈ କ୍ୟା?”
କନ୍ନଡ଼ର ‘ଏଡ୍ଡୁ’ (EḌḌU) ରୁ ପୁରୁଣା ମରାଠୀର ‘ଓ୍ବେଡ଼’ (Veḍa) ଓ ସେଠାରୁ ‘ୟେଡ଼ା’ର ରୂପାନ୍ତର। ଏହା ଏକ ଭାଷାଗତ ଯାତ୍ରା।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ— ଏହି ଯାତ୍ରାର ଶେଷ ଗନ୍ତବ୍ୟ କି ଓଡ଼ିଆ?
ଯଦି ‘ୟେଡ଼ା’କୁ ଓଡ଼ିଆରେ ‘ଏଡ଼ା’ କରାଯାଇଛି, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଧ୍ୱନିର ପରିବର୍ତ୍ତନ। କିନ୍ତୁ ଏହା କି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଅନୁମୋଦିତ ଅଭିନବତା, ନା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ଯାତ୍ରାଶିଳ୍ପର ବଜାରମୁଖୀ ପ୍ରୟୋଗ?
ଭାଷା କେବେ ଅଟକି ରହେନାହିଁ। ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ଶବ୍ଦକୋଷର ୬୦% ଅଧିକ ଶବ୍ଦ ବୈଦେଶିକ ମୂଳର। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ସଂସ୍କୃତ, ପରସୀ, ଆରବୀ, ଇଂରାଜୀ, ହିନ୍ଦୀରୁ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ‘କମ୍ପ୍ୟୁଟର’, ‘ଟିଭି’, ‘ଫ୍ରୀଜ’, ‘ସିନେମା’— ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ନୂଆ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଆସିଛି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଶବ୍ଦ ନ ଥିଲା। ତେଣୁ ଗ୍ରହଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ‘ଏଡ଼ା’ ଭଳି ଶବ୍ଦ— ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ବିକଳ୍ପ ଥାଉଁ ଥାଉଁ— ତାହା ଆମଦାନି କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଭାଷା ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିବ— ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ। କିନ୍ତୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଗ୍ରହଣ କଲେ ସେହି ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ଶବ୍ଦସମ୍ପଦ ପ୍ରୟୋଗରୁ ବାହାରିଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହେ। ଆଧୁନିକ ଯାତ୍ରା ଓ ସିନେମା ଶିଳ୍ପର ଲକ୍ଷ୍ୟ— ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ। ଶିରୋନାମ ଅସାଧାରଣ ହେଲେ ଦର୍ଶକ ଆକର୍ଷିତ ହେବେ— ଏହା ଧାରଣା।
‘ଏକବୁଝା’ ଶବ୍ଦଟି ସାଧାରଣ। ‘ଅମାନିଆ’ ଚେନା। କିନ୍ତୁ ‘ଏଡ଼ା’— ଏକ ନୂଆ ଧ୍ୱନି, ଅପରିଚିତ, ଚମତ୍କାରୀ।
ଏହି ଚମକ ହେଉଛି ବଜାରର ମାୟା। ପ୍ରଶ୍ନ— ଆମେ ଶବ୍ଦକୁ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ କି ଆକର୍ଷଣ ପାଇଁ?‘ୟେଡ଼ା’ ଯଦି ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଚଳିତ, ତେବେ ତାହାର ଓଡ଼ିଆକରଣ— ‘ଏଡ଼ା’— ହିନ୍ଦୀ ପ୍ରଭାବର ଫଳ ହୋଇପାରେ। ଏହା କି ସ୍ୱାଭାବିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ? ନା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ହିନ୍ଦୀକରଣ? ଏବେ ରାଜ୍ୟର କିଛି ସାଟେଲାଇଟ ଚ୍ୟାନେଲ ଦୁର୍ନୀତି ପରିବର୍ତ୍ତେ ଘୋଟାଲା ଭଳି ଅନେକ ହିନ୍ଦି ଶବ୍ଦ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦିଗରେ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଐତିହ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ଏହା ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା। ଏହାର ଶବ୍ଦସମ୍ପଦ ସମୃଦ୍ଧ।ଏପରି ଭାଷା ଯଦି ଅନାବଶ୍ୟକ ଆମଦାନିରେ ନିଜ ଶବ୍ଦକୁ ଅବହେଳା କରେ, ତେବେ ଏହା ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ଅଭାବର ସଙ୍କେତ। ଭାଷାର ଗୌରବ କେବଳ ଐତିହ୍ୟରେ ନୁହେଁ; ଚାଲୁ ପ୍ରୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ରହେ। ନୂଆ ବସ୍ତୁ, ନୂଆ ଧାରଣା, ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତି— ଏହା ପାଇଁ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦଶଟି ଶବ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆମଦାନି କଲେ ତାହା ସମୃଦ୍ଧି ନୁହେଁ— ଅବହେଳା।
ଯଦି ‘ଏଡ଼ା’ ଆସିବ, ତେବେ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଧ୍ୱନିରେ ଖାପ ଖାଇବା ଉଚିତ, ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ, ଓ ପ୍ରୟୋଗ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ହେବା ଉଚିତ।ଆମେ ଯଦି ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସେଥିରେ ସଚେତନତା ଦରକାର। ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଭାଷାକୁ ଅବମୂଲ୍ୟନ କରି ନୁହେଁ।
ଶେଷରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଏକଟି—
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଦଶଟି ଶବ୍ଦ ଥାଉଁ ଥାଉଁ, ଆମେ ଏକାଦଶ ଶବ୍ଦ ଧାର କରିବୁ କି?
ନା ନିଜ ଶବ୍ଦକୁ ନୂଆ ପ୍ରାଣ ଦେବୁ?
ଭାଷାର ଭବିଷ୍ୟତ ଆମ ଚୟନରେ ନିର୍ଭର କରେ।
also read https://purvapaksa.com/youtubeerror/
