ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ମନ୍ଦିର, ଉତ୍ସବ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନୁ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୂମିର ସଂସ୍କୃତି କେବଳ ପଥର ମନ୍ଦିରରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଜୀବନ ଜୀବିକା, ଲୋକକଥା, ଆସ୍ଥା ଓ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ମନୁଷ୍ୟର ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଉଠିଛି। ଏମିତି ଗୋଟିଏ ଅପୂର୍ବ କାହାଣୀ ମିଳେ ଚିଲିକାହ୍ରଦ ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ଗାଁରେ—ଯେଉଁଠି ମାଛ ଧରିବା ଜୀବିକା, କିନ୍ତୁ ମାଛ ଖାଇବା ପାପ।
ଶୁଣିବାକୁ ଅବାକ୍ ଲାଗିପାରେ । ଚିଲିକା ପାର ଗାଁ ମାନେ ମାଛଧରା ଜୀବନ, ଜାଲ, ଡଙ୍ଗା, ପାଣି ସହିତ ଦିନକାଟିବା—ଏହି ଛବି ମନେ ପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ ଏଠି ମାଛ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ; ସେ ଦେବତା, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ଗାଁର ରକ୍ଷକ। ଏହି ଆସ୍ଥା ଗୋଟିଏ ଦିନର ଉତ୍ସାହ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧାରଣ କରିଆସୁଥିବା ଜୀବନ ଦର୍ଶନ।
ଲୋକକଥାରେ ଗାଁର ଇତିହାସ
ଗାଁର ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି କାହାଣୀ କହନ୍ତି, ସେଥିରେ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଓ ଲୋକକଥା ଏକାଠି ମିଶିଯାଇଥାଏ। ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ, ଚିଲିକା ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାତ୍ୟା ଓ ବନ୍ୟା ଆସିଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ଓ ଝିଲ୍ଲାର ପାଣି ଏକାକାର ହୋଇ ଗାଁ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲା। କଚ୍ଚା ଘର, ମାଟିର ରାସ୍ତା, ଜୀବନ ଓ ଜୀବିକା—ସବୁକିଛି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ସେହି ରାତି ଥିଲା ମୃତ୍ୟୁ ସହ ଲଢ଼ାଇର ରାତି। ଲୋକେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ, ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଏବଂ ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ ଘଟିଥିଲା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା—ଚିଲିକାର ମାଛମାନେ ଝୁଣ୍ଡ ଝୁଣ୍ଡ ହୋଇ ଗାଁ ଦିଗକୁ ଆସିଲେ। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପଥ, ତଟବନ୍ଧ ଓ ନାଳା ନିକଟରେ ସେମାନେ ଏମିତି ଜମା ହେଲେ ଯେ ପାଣିର ତୀବ୍ର ବେଗ ଅନେକ ଜାଗାରେ ମୋଡ଼ିଗଲା। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଆକସ୍ମିକତା ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଗାଁଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଥିଲା ଦେବତାଙ୍କର ସଙ୍କେତ। ପରଦିନ ସକାଳେ ଯେତେବେଳେ ପାଣି ହଟିଲା, ଗାଁ ବଞ୍ଚିଥିଲା। ଅନେକ ଘର ଭାଙ୍ଗିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଗଲା। ସେହି ସକାଳ ଗାଁର ଇତିହାସକୁ ବଦଳାଇଦେଲା।
ଶପଥ : ଜୀବିକାରୁ ଆସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ସେହି ଦିନ ଗାଁର ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକ ସାମୂହିକ ଶପଥ ନେଲେ—
“ଯିଏ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଇଛି, ତାକୁ କେବେ ବି ଭୋଜନ କରିବୁ ନାହିଁ।”
ଏହି ଶପଥ କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ଆସିନଥିଲା। ଏହା ଆସିଥିଲା ଅନୁଭୂତିରୁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରୁ ଓ କୃତଜ୍ଞତାରୁ। ସେହି ଦିନଠୁ ମାଛ ହେଲା ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ—ଆସ୍ଥା। ମାଛ ଧରା ଜାରି ରହିଲା, କାରଣ ତାହା ଜୀବିକା। କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗାଁର ପାଣିରେ ଧରା ମାଛ ଖାଇବା ଉପରେ ନିଜେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆସିଗଲା।
ଏଠି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି—ଏହା ଆଇନ ନୁହେଁ, ସମାଜିକ ନୀତି। କେହି ଜୋର କରେନି, କିନ୍ତୁ କେହି ଭାଙ୍ଗେନି ମଧ୍ୟ। ଆସ୍ଥା ଯେତେବେଳେ ନୀତି ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ପାଳନ କରାଇବା ପାଇଁ ପୁଲିସ୍ ଦରକାର ହୁଏନି।
ପିଢ଼ି ପିଢ଼ିରେ ଆସ୍ଥାର ପାଠ
ଆଜି ବି ସେହି ଗାଁରେ ପିଲାମାନେ ଶିଖନ୍ତି—
“ଏମାନେ ସାଧାରଣ ଜୀବ ନୁହେଁ, ଏମାନେ ଆମ ରକ୍ଷକ।”
ଏହା ପୁସ୍ତକର ପାଠ ନୁହେଁ; ଏହା ଜୀବନର ପାଠ। ମାଛ ଦେଖିଲେ ପିଲାମାନେ ତାକୁ ଧରି ଖେଳେନି, ଆଘାତ କରେନି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଭୟରୁ ନୁହେଁ, ସମ୍ମାନରୁ ଆସିଥିବା ଆଚରଣ।
ମୋବାଇଲ୍ ଆସିଛି, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଆସିଛି, ରାସ୍ତା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆସିଛି। ପିଲାମାନେ ସହର ଯାଉଛନ୍ତି, କାମ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଗାଁକୁ ଫେରନ୍ତି, ଏହି ଆସ୍ଥା ସେମାନଙ୍କ ସହ ଫେରେ। ଏହା ହେଉଛି ସଂସ୍କାର—ଯାହା ସମୟ ସହିତ ବଦଳେନି।
ବିକାଶ ବନାମ ସଂସ୍କାର : ଗାଁର ନିରବ ପ୍ରଶ୍ନ
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ବିକାଶ ନାମରେ ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଚାପ ବଢ଼ୁଛି, ସେତେବେଳେ ଏମିତି ଗାଁ ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିରବ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛି—ବିକାଶ କାହା ପାଇଁ? କେବଳ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ପାଇଁ, ନା ଜୀବନର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ?
ଚିଲିକା ପାର ଏହି ଗାଁ ମାଛକୁ ଦେବତା କରି ଦେଖାଉଛି ଯେ ପ୍ରକୃତି ସହ ମନୁଷ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ଶୋଷଣର ନୁହେଁ, ମିଳିମିଶି ରହିବାର। ଏହି ଦର୍ଶନ ଆଜିର ପରିବେଶ ସଂକଟ ସମୟରେ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ।
କେବଳ ଗାଁର କାହାଣୀ ନୁହେଁ
ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗାଁର କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଆତ୍ମାର ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ମାନେ କେବଳ ପୂଜା ନୁହେଁ, ଦୈନନ୍ଦିନ ଆଚରଣ। ଯେଉଁଠି ସଂସ୍କାର ମାନେ କେବଳ ଉପଦେଶ ନୁହେଁ, ଜୀବନ ପ୍ରଣାଳୀ।
ଓଡ଼ିଶା ମାନେ କେବଳ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ।
ଓଡ଼ିଶା ମାନେ କେବଳ ଐତିହ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଓଡ଼ିଶା ମାନେ—ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ମାନ,
ଯାହା ଗୋଟିଏ ଗାଁକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖେ,
ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସଭ୍ୟତାକୁ ଚିହ୍ନାଇ ଦିଏ।
ଏହି ଗାଁ ଆମକୁ ଶିଖାଏ—
ସବୁକିଛି ଖାଇବାକୁ ନୁହେଁ,
କିଛିକୁ ସମ୍ମାନ କରି ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାକୁ।
also read https://purvapaksa.com/demand-for-meat-and-alcohol-free-puri/
