ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ଓ ଅର୍ଥନୀତିର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ୨୦୨୫ ମସିହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶିତ ‘କେୟାର ରାଙ୍କିଂ’ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଯେଉଁଠି ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜରାଟ, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଭଳି ରାଜ୍ୟମାନେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ କିଛି ଉତ୍ସାହଜନକ ଖବର ନାହିଁ। ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ଓ ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶର ମାନଦଣ୍ଡରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ଆଜିର ‘ପଲଟିକାଲ ଭାଗବତ’ରେ ଆମର ବିଶ୍ଳେଷଣ ହେଉଛି— ୨୦୨୫ରେ ଓଡ଼ିଶା: ସଫଳତାର ଚମକ ପଛରେ ବିଫଳତାର କଳା ବାଦଲ।
କେୟାର ରାଙ୍କିଂ: ହିରୋ କିଏ?
୨୦୨୫ ମସିହାରେ ଘରୋଇ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା କେୟାର ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶିତ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୫ଟି ରାଜ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି:
୧. ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ଦେଶର ଜିଡିପିରେ ୨୦% ଅବଦାନ ସହ ସର୍ବବୃହତ ଅର୍ଥନୀତି।
୨. ଗୁଜରାଟ: ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଶିଳ୍ପ-ଅନୁକୂଳ ମଡେଲ୍ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
୩. କର୍ଣ୍ଣାଟକ: ଆଇଟି ଓ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଣୀ।
୪. ତେଲେଙ୍ଗାନା: ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ବିକାଶରେ ଚମତ୍କାର ପ୍ରଦର୍ଶନ।
୫. ତାମିଲନାଡୁ: ସନ୍ତୁଳିତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶର ସମନ୍ୱୟ।
ଏହି ରାଙ୍କିଂ ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଶାସନ ଏବଂ ପରିବେଶ ଭଳି ୭ଟି ପ୍ରମୁଖ ପାରାମିଟର ଓ ପ୍ରାୟ ୫୦ଟି ଉପ-ପାରାମିଟରକୁ ଆଧାର କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥିତି: କେଉଁଠି ଆଗରେ, କେଉଁଠି ପଛରେ?
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏକ ବିରୋଧାଭାସୀ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ଯଦିଓ ଆମେ ବଜେଟ୍ ପରିଚାଳନାରେ ଦେଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମେ ବହୁତ ପଛରେ ଅଛୁ।
ବଜେଟ୍ ପରିଚାଳନାରେ ନମ୍ବର ୱାନ୍
ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଗର୍ବର ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ ବଜେଟ୍ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଶା ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଗୁଜରାଟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ଥିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ନିଜର ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରଖିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶରେ ବିଫଳତା
ବଜେଟ୍ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରକୃତ ଚେହେରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି:
ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଞ୍ଚଟି ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କିଛି ମାପଦଣ୍ଡରେ ଉତ୍କର୍ଷ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ପଛରେ ଅଛନ୍ତି। ନିରନ୍ତର ବିକାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଏସଡିଜି) ହାସଲ କରିବାରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ କେରଳ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି। ସୁଶାସନରେ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଆଗରେ ଅଛି। ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଦକ୍ଷତାରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ବିହାର ଭଲ ସ୍କୋର କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷି ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ପଞ୍ଜାବ ଏବଂ ବିହାର ଭଲ ସ୍କୋର କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ୯ମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି।
ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଆଗରେ ଅଛି। ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଞ୍ଚଟି ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ମଡେଲରେ ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି।
ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅର୍ଥନୀତି ଭାବରେ ରହିଛି, ଦେଶର ଜିଡିପିରେ ୨୦% ରୁ ଅଧିକ ଯୋଗଦାନ ରଖିଛି।
ମୁମ୍ବାଇ କେବଳ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ରାଜଧାନୀ ନୁହେଁ ବରଂ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ। ଓଡ଼ିଶା ୫ମ ସ୍ଥାନରେ।
ସାମାଜିକ ବିକାଶ: ସାମାଜିକ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେରଳ ୧ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ୨ୟ ସ୍ଥାନରେ ଓ ମାହାରାଷ୍ଟ୍ର ୩ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶା ୧୧ତମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି।
ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ: ପଞ୍ଜବ ୧ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ ହରିଆନା ୨ୟ ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନା ୩ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶା ୧୬ତମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି।
ଶାସନ ପରିଚାଳନା (Governance): ସବୁଠାରୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ବିଷୟ ହେଉଛି, ଶାସନ ପରିଚାଳନାରେ ଓଡ଼ିଶା ୧୭ତମ ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ଥାତ୍ ସବୁଠାରୁ ତଳେ ରହିଛି।
ଶାସନ ପରିଚାଳନାରେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ୧ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ୨ୟ ସ୍ଥାନରେ ଓ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ୩ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି।
୩. ଶାସନ ପରିଚାଳନା (Governance) ରେ ଓଡ଼ିଶା କାହିଁକି ଫ୍ଲପ୍?
ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଏକ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ପାଇଁ ଶାସନ ପରିଚାଳନା ହେଉଛି ମେରୁଦଣ୍ଡ। ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ୧୭ତମ ସ୍ଥାନ ସୂଚାଉଛି ଯେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ରହିଛି। ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେବାରେ ଓଡ଼ିଶା ବହୁତ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
୪. ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା: ଗୁଜରାଟ ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ମଡେଲ୍
• ଗୁଜରାଟ ମଡେଲ୍: ଏଠାରେ ଶିଳ୍ପ-ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ, ବନ୍ଦର ନେଟୱାର୍କ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ ଯୋଗୁଁ ନିବେଶକଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପସନ୍ଦ। ଓଡ଼ିଶାରେ ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ତରର ଶୃଙ୍ଖଳିତ ବିକାଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।
• ତେଲେଙ୍ଗାନା ଓ ତାମିଲନାଡୁ: ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଇଟି ଓ ଅଟୋମୋବାଇଲ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କରିପାରିଛନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ତେଲେଙ୍ଗାନା ଭିତ୍ତିଭୂମି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାସଲ କରିଛି, ଯେଉଁଠି ଓଡ଼ିଶା ୧୬ତମ ସ୍ଥାନରେ ଅଟକି ରହିଛି।
• କେରଳ: ସାମାଜିକ ବିକାଶ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ କେରଳର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା।
୫. ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ବନାମ ବିକାଶ
ରିପୋର୍ଟରେ ଏକ କୌତୁହଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହାଯାଇଛି— ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ସବୁବେଳେ ବିକାଶର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ନୁହେଁ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଓ ସାଂସ୍ଥାଗତ ଢାଞ୍ଚା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶାସନ ପରିଚାଳନାରେ ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।
୨୦୨୫ର ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଚେତାବନୀ। କେବଳ ବଜେଟ୍ରେ ଉଦ୍ବୃତ୍ତ ରାଜସ୍ୱ ରଖିଲେ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କଲେ ବିକାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ବିକାଶର ଅର୍ଥ ହେଉଛି— ଉନ୍ନତ ରାସ୍ତା, ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା, ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଏକ ଦକ୍ଷ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଓଡ଼ିଶା ଯଦି ନିଜର ଭିତ୍ତିଭୂମି (୧୬ତମ ରାଙ୍କ୍) ଏବଂ ଶାସନ ପରିଚାଳନା (୧୭ତମ ରାଙ୍କ୍) ରେ ସୁଧାର ନଆଣେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଆହୁରି ପଛରେ ପଡ଼ିଯିବା। ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟ ଆସିଛି, ଓଡ଼ିଶା ‘ବଜେଟ୍ ପ୍ରଥମ’ରୁ ବାହାରି ‘ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶ ପ୍ରଥମ’ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
