ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଭୋଟର ତାଲିକା ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା କୌଣସି ନୂଆ କଥା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଏହି ତଥ୍ୟ ନୂଆରୁ ଗମ୍ଭୀର ତର୍କବିତର୍କ ଆରମ୍ଭ କରାଇଛି। ଏଥିରେ ପ୍ରମୁଖ ଅଭିନେତା ହେଉଛି- ଏସଆଇଆର, ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଘନ ପୁନଃରୀକ୍ଷଣ- ଯାହା ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଭୋଟର ତାଲିକାର ବିଶେଷ ସଂଶୋଧନ। ତେଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି- ବଙ୍ଗଳାରେ ଏସଆଇଆର କାହିଁକି ଏତେ ଆବଶ୍ୟକ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ଲୁଚିଛି ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିର ଜନସାଂଖ୍ୟିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଭୋଟର ତାଲିକାର ସଂଖ୍ୟାଗତ ଅସମାନତା, ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯୋଗର ଅନୁସରଣ।
ଏକ ଗବେଷଣା ପତ୍ରର ଚମକପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବିଷ୍କାର
ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏସ ପି ଜୈନ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟଟ ଅଫ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଓ ଆଇଆଇଲମ-ବିଶାଖାପାଟଣାର ଦୁଇ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଗବେଷଣା ପତ୍ର ସମଗ୍ର ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶକୁ ସତର୍କ କରାଇଛି।
ଶୀର୍ଷକ- “ଜନସଂଖ୍ୟାଗତ ପୁନର୍ଗଠନରେ ବୈଧ ଭୋଟର ଗଣନା: ଓଭର ଇନଫ୍ଲେସନ ଅଫ୍ ଭୋଟର ଲିଷ୍ଟ ଇନ୍ ୱେଷ୍ଟ ବେଙ୍ଗଲ୍”।
ଅଧ୍ୟୟନ ଆକଳନ କରେ:
• ୧୩.୬୯% ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଅଧିକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛନ୍ତି
• ପ୍ରାୟ ୧.୦୪ କୋଟି ‘ଅତିରିକ୍ତ’ ଭୋଟର
• ୨୦ ବର୍ଷରେ (୨୦୦୪-୨୦୨୪) ୩.୦୧ କୋଟି ନୂତନ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟର
• ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରୁ ୧୭.୮୬ ଲକ୍ଷ ନିଟ୍ ମାଇଗ୍ରେସନ୍ (ଆଉଟ ମାଇଗ୍ରେସନ୍)
ଗବେଷକମାନେ ୨୦୨୪ରେ ଭୋଟ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ବୟସ୍କଙ୍କ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରତିଶତ ୯୨.୮% ଆକଳନ କରିଛନ୍ତି , ଏକ ଅସାଧାରଣ ଉଚ୍ଚ ହାର।
ଏହି ଗଣନା ଆଧାରରେ ବଙ୍ଗଳାର ‘ବୈଧ/ଆବଶ୍ୟକ’ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ
👉 ୬.୫୭ କୋଟି
କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ସରକାରୀ ତାଲିକା (୨୦୨୪) ଦେଖାଏ
👉 ୭.୬୧ କୋଟି
ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ଭୋଟର ଅତ୍ୟଧିକ।
ଏହି ଆକଳନକୁ ଆଧାର କରି ରାଜ୍ୟର ରାଜନୀତିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଦୃଢ଼ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦାବି: “ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଟର ୧,୮ କୋଟି ହୋଇପାରେ”
ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଆଇଏଏସ ଅଧିକାରୀ ଓ ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ଜୱାହର ସରକାର, ଯିଏ ନିଜେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ, ଅଧିକ ଗୁରୁତର ଏକ ଆକଳନ ରଖିଛନ୍ତି
“ବଙ୍ଗଳାରେ ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଟର ୧.୮ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।”
ତାଙ୍କ ଯୁକ୍ତି:
• ୨୦ ବର୍ଷରେ ରାଜ୍ୟର ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହାରକୁ ଧରିଲେ, ମୋଟ ଭୋଟର ୬ କୋଟି ତଳେ ରହିବା ଉଚିତ।
• ବର୍ତ୍ତମାନର ୭.୬୨ କୋଟି ସଂଖ୍ୟା ଅତିଶଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଏହା ଭୋଟର ତାଲିକା ବାସ୍ତବତା ବନାମ ଅତ୍ୟଧିକତା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାରେ ଲାଗିଛି।
ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଟର କେମିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଦୁଇ ଧରଣର ତ୍ରୁଟିକୁ ଠାବ କରନ୍ତି:
୧. (ଅନୁଚିତ ଭୋଟର ଯୋଡ଼ାଯିବା)
• ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି
• ଡୁପ୍ଲିକେଟ ଭୋଟର
• ଅନାଗରିକଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି
• ତାଲିକା ସଫା କରାଯାଇନଥିବା
୨. (ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟର ବାଦ ହେବା)
• ବାସ୍ତବିକ ନାଗରିକଙ୍କ ନାମ ହଟାଯିବା
• ଏଡ୍ରେସ୍ ମିସ୍ମ୍ୟାଚ୍
• ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ତ୍ରୁଟି
• ଏସଆଇଆର ସମୟରେ ଯାଞ୍ଚର ଅତ୍ୟଧିକ କଠିନତା
ରାଜନୀତିକ ଟଣାଓଟରା ସବୁଠୁ ଅଧିକ ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ତ୍ରୁଟିକୁ ନେଇ।
ରାଜନୈତିକ ଦଳମାନଙ୍କ ବିରୋଧାଭାସୀ ଅଭିଯୋଗ
ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ କ’ଣ କୁହୁଛି?
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ବାରମ୍ବାର ସତର୍କ କରିଛନ୍ତି-
“ଏସଆଇଆରରେ ଯଦି ପ୍ରକୃତ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ ହେବ, ତାହାର ପରିଣାମ ଭୟାବହ ହେବ।”
ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସର ଦାବି:
• ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଯାଞ୍ଚ ‘ଅତ୍ୟଧିକ କଠିନ’
• ଗରିବ, ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକ ଓ ଗ୍ରାମଞ୍ଚଳ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ କରାଯାଉଛି
• “ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବାଦ” ହେଲେ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ହାନି
ବିଜେପି କ’ଣ କୁହୁଛି?
ବିଜେପି ନେତାମାନଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଭିଯୋଗ-
“କମ ସେ କମ ୧ କୋଟି ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏସଆଇଆର ହେଲେ ସେମାନେ ବାଦ ଯିବେ ଏବଂ ତେବେ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସର ‘ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ମାଣ୍ଡେଟ୍’ ଉଜୁଡ଼ିଯିବ।”
ବିଜେପିର ମତ:
• କଠୋର ଏସଆଇଆର ଆବଶ୍ୟକ
• ରାଜ୍ୟର ଚଳିତ ଭୋଟର ତାଲିକା ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ
• “ଅନୁଚିତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି” ରାଜନୈତିକ ପ୍ରୟୋଜନ ଲାଭ ପୂରଣ କରୁଛି
ସିପିଏମ୍ର ମତ
ସିପିଏମ ତାର ଯାଦବପୁର ସମୀକ୍ଷା ସର୍ଭେରେ ଆକଳନ କରିଛି
👉 ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ନକଲି ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଥାଇପାରନ୍ତି।
ସେମାନଙ୍କ ଦାବି-“ନିର୍ବାଚନୀ ତାଲିକା ଦଳପୋଷିତ ଓ ସ୍ୱକ୍ଷମ ଭାବରେ ସଫା କରାଯାଇନାହିଁ।”
କଂଗ୍ରେସ କ’ଣ କୁହୁଛି?
ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଓ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ପ୍ରସେନଜିତ ବୋଷ ଏହି ଗବେଷଣା ପତ୍ରକୁ ଆପତ୍ତି କରି କୁହିଛନ୍ତି: “ଆଧାର ଧାରଣା ଭୁଲ। ରିଆଲ୍ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ସିଚୁଏସନ୍କୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଇନାହିଁ।”
ତା’ର ଅର୍ଥ- ସଂକଳିତ ତଥ୍ୟ ଓ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାରକୁ ଆଧାର କରି ଯାହା ଆକଳନ, ସେଥିରେ ଅଧିକ ସାବଧାନତା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏସଆଇଆର କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ?
/indian-express-bangla/media/media_files/2025/03/08/8zDoOzNQpfB7iElFIeMF.jpg)
୧. ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକା ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ହାନି କରେ
ଯଦି ଆକଳନ ସଠିକ୍, ତେବେ ୧–୧.୮ କୋଟି ନକଲି ଭୋଟର ରାଜ୍ୟର-
• ନିର୍ବାଚନୀ ଫଳାଫଳ
• ସଂସଦୀୟ ସଠିକ ମାଣ୍ଡେଟ୍
• ରାଜନୀତିକ ସମତା
ସବୁକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥାଏ।
୨. ଅଣନାଗରିକ ଭୋଟ ଦେଇପାରନ୍ତି — ଏହା ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତା
ଅବସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଲମ୍ବା-ସମୟ ପଳାୟନ, ଓ ସୀମାନ୍ତ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ସେନ୍ସିଟିଭ୍ ଚରିତ୍ରରୁ ତାଲିକା ସଠିକ୍ ନ ଥିଲେ ଅଣନାଗରିକଙ୍କ ଭୋଟ ପଡ଼ିପାରେ।
୩. ମୃତ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ତାଲିକାରେ ଥିବା ଦୁର୍ନୀତିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ
ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଭୁଲ ନୁହେଁ, ବରଂ- ଭୋଟରେ ଜାଲିଆତି ପାଇଁ ପାଇଁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ।
୪. ନିର୍ବାଚନୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଅନୁପାତ ଭୁଲ ହୋଇଯାଏ
ଯେଉଁଠାରେ ଜନସଂଖ୍ୟା କମ, ସେଠାରେ ତାଲିକାରେ ଭୋଟର ଅଧିକ ଥିଲେ
• ଜନସଂଖ୍ୟା–ଭୋଟର ଅନୁପାତ ବିକୃତ
• ନିର୍ବାଚନୀ ସୀମା ଆକଳନ ଭ୍ରାନ୍ତ
• ରାଜ୍ୟର ଶକ୍ତି ସମୀକ୍ଷା ଖରାପ
୫. ମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ଏସଆଇଆର ଅବଶ୍ୟକ
ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକ ଶୁଭମୟ ମୈତ୍ର କହିଛନ୍ତି
“ଜଣେ ନାଗରିକ ଭୋଟ ଦେବାକୁ ମନା କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଅଣନାଗରିକ ଭୋଟର ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ଏସଆଇଆର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।”
ତେବେ ଚାଲେଞ୍ଜ କେଉଁଠି?
୧. ଏସଆଇଆର ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି
ଯେଉଁଠାରେ ଏସଆଇଆର ହେବା ଉଚିତ
• ନିଷ୍ପକ୍ଷ
• ତଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରିକ
• ପ୍ରଶାସନୀୟ
ସେଠାରୁ ଏହା
• ତୃଣମୂଳ ପାଖରେ “ଭୋଟ କଟା କାର୍ଯ୍ୟ”
• ବିଜେପି ପାଖରେ “ନକଲି ଭୋଟ ହଟା ଅଭିଯାନ” ହୋଇପଡ଼ିଛି।
୨. ବିପୁଳ ମାଇଗ୍ରେସନ୍ ମଡେଲ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଧରିବା ମୁସ୍କିଲ
ବଙ୍ଗଳାରେ
• ଅନ୍ତର୍ରାଜ୍ୟ ମାଇଗ୍ରେସନ୍
• ବିଦେଶ ଗମନ
• ଶିଳ୍ପ ଅଞ୍ଚଳର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଜନସଂଖ୍ୟା
ଏ ସବୁକୁ ମଡେଲ୍ରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଧରିବା ଅସୁବିଧା।
୩. ପ୍ରତି ଘରେ ଘରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ସମୟସାପେକ୍ଷ
୭.୬ କୋଟି ଭୋଟରର ଯାଞ୍ଚ କରିବା
• ଅତିବିଶାଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା
• ଯାଞ୍ଚ ଭୁଲର ସମ୍ଭାବନା
• ରାଜନୈତିକ ଚାପ୍ ଆଦି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ କାହିଁକି ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
୧. ଭୋଟର ତାଲିକା ହେଉଛି ନିର୍ବାଚନର ପ୍ରଥମ ମୂଳଦୁଆ
ତାଲିକା ଭୁଲ ଥିଲେ
• EVM, VVPAT କିଛି କାମକୁ ଆସିବ ନାହିଁ
• ସଠିକ୍ ନିର୍ବାଚନ ହେବ ନାହିଁ
• ସରକାରର ସଠିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସନ୍ଦେହଜନକ
୨. ଭୁଲ ତାଲିକା ରାଜନୀତିକ ପରିଣାମକୁ ବିକୃତ କରେ
କେତେକ ଶୋଧନର ଅନୁମାନ:
• ଅତିରିକ୍ତ ୧ କୋଟି ଭୋଟ
• ୪୨ ଲୋକସଭା ସିଟରୁ ୧୦-୧୨ ସିଟ ପ୍ରଭାବିତ
• ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ଗତିପରିଣାମ ରୂପାନ୍ତର
୩. ଅଣନାଗରିକଙ୍କ ଭୋଟ ଦେବା ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ୟା
ବିଶେଷକରି
• ସୀମାନ୍ତ ଜିଲ୍ଲା
• ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଅଞ୍ଚଳ
ଏଠାରେ ଭୋଟର ତାଲିକା ତ୍ରୁଟି ଅଧିକ ହେବାର ଆଶଙ୍କା।
ଏସଆଇଆର କିପରି ହେବା ଉଚିତ—ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶ
୧. ତଥ୍ୟ-ଚାଳିତ ଭୋଟିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା
• ଆଧାର ସଂଯୋଗ (କିନ୍ତୁ SC ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଛି)
• ମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଜିକରଣ ସହିତ ଆପେକ୍ଷିକ ସମନ୍ୱୟ
• ପ୍ରବାସ ତଥ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ
• DBT ଡାଟାବେସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଠିକଣା ଯାଞ୍ଚ
୨. ଦଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତି
SIRର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ-
• ସର୍ବଦଳୀୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କମିଟି
• ସମଗ୍ର EC ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ଦଳରେ ସମର୍ଥନ ଆବଶ୍ୟକ
• ପଦ୍ଧତିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା
୩.. ପ୍ରତି ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ନମୁନା ଅଡିଟ୍
ଯଦି ୫-୧୦% ଅନିୟମିତ ବୁଥ୍ରେ—
• ଘର ଘର ଯାଞ୍ଚ
• ତାଲିକା-ବାସ୍ତବତା ମେଳ ଖାଉନାହିଁ
ତା’ହେଲେ ଏକ ସଂଶୋଧିତ ମଡେଲ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ।
୪. ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ଆବେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା
• ଫାଷ୍ଟ-ଟ୍ରାକ୍ ସମୀକ୍ଷା
• ଅନଲାଇନ୍ + ଅଫଲାଇନ୍ ଦାଖଲ
• ପଞ୍ଚାୟତ-ସ୍ତରୀୟ ଯାଞ୍ଚ ସେଲ୍
ରାଜନୀତି ଭିତରେ ଏକ ସାଧାରଣ ସତ୍ୟ: “କେହି ତ୍ରୁଟି ଚାହେଁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତ୍ରୁଟି କାହାକୁ ସହାୟ କରେ?”
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସରଳ ଉତ୍ତର ନାହିଁ।
ତାଲିକାର ତ୍ରୁଟି—
• ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ତ୍ରୁଟି (extra voters) ହେଲେ →
• TMC ରୂପେ ଅଭିଯୋଗ ଥାଏ: BJP ର ତାଲିକା ସଫାଇ ଅତ୍ୟାଚାର
• ବାଦ ତ୍ରୁଟି (genuine voter deletion) ହେଲେ →
• BJP ର ଅଭିଯୋଗ: TMC ନକଲି ଭୋଟ ରକ୍ଷା କରୁଛି
ସେହିପାଇଁ ଏସଆଇଆର ର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ—
👉 ଦଳପୋଷିତ ଦୃଷ୍ଟି ହଟେଇ, ଗଣତନ୍ତ୍ରୀୟ ଭୋଟ ତାଲିକା ପୁନର୍ଗଠନ।
ଉପସମାହାର: ବଙ୍ଗଳାର ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଏସଆଇଆର ଅବଶ୍ୟକ—କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଓ ସଠିକ ପ୍ରଣାଳୀ ସହ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଏସଆଇଆର ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା ମାତ୍ର ନୁହେଁ,
ଏହା ନିର୍ବାଚନୀ ସ୍ୱଚ୍ଛତା,
ସରକାରୀ legitimacy,
ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ରର integrity ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
କିନ୍ତୁ ଏହା—
• ଭୟ ସୃଷ୍ଟି ବିନା
• ଭୋଟରଙ୍କ ଅଧିକାର ନଷ୍ଟ କରିବା ବିନା
• ପ୍ରମାଣ-ଆଧାରିତ ଯାଞ୍ଚ ସହ
• ଦଳମାନଙ୍କ ସମ୍ମତି ସହ
ହେବା ଉଚିତ।
ସାରକଥା—
ଏସଆଇଆରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ‘କାହାର ଭୋଟ କମାଇବା’, ବରଂ ‘ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା’।
also read https://purvapaksa.com/madrasa-cant-but-sitting-with-ammonium-nitrate/
