ବିହାର ନିର୍ବାଚନରେ ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ଏକ ନୂଆ ସମୀକରଣ—ଯେଉଁଠାରେ ମତଦାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଆସ୍ତେ–ଆସ୍ତେ ମହିଳାଙ୍କ ସକ୍ରିୟତା ଯୋଗୁ ପଛକୁ ଯିବାରେ ଲାଗିଛି। ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ମହିଳା ମତଦାତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ନିର୍ବାଚନୀ ଧାରାକୁ କେବଳ ସଂଖ୍ୟାଗତ ନୁହେଁ, ରାଜନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଇଛି।
ତିନି ପ୍ରତିଶତରୁ ଛଅକୁ ଯିବାର ଯାତ୍ରା
୧୯୬୨ ମସିହାରେ ବିହାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ଜଣ ଭୋଟର ମଧ୍ୟରୁ ମାତ୍ର ତିନିଜଣ ମହିଳା ମତଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ। ୨୦୨୦ରେ ଏହି ଚିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା। ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ଜଣରେ ଛଅଜଣ ମହିଳା ମତଦାତା ନିଜର ଭୋଟ୍ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ନିର୍ବାଚନ କମିସନ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୧୯୬୨ରୁ ୨୦୦୦ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ମତଦାନ ହାର ୩୦%ରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୫୯.୬% କୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ ମତଦାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ତାରତମ୍ୟ ଅନେକ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି।
୨୦୧୦: ମହିଳା ଶକ୍ତିର ଟର୍ଣ୍ଣିଂ ପଏଣ୍ଟ
୨୦୧୦ ମସିହା ହେଲା ଏକ ଟର୍ଣ୍ଣିଂ ପଏଣ୍ଟ। ସେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମହିଳା ମତଦାନ ହାର ୫୪% ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମତଦାନ ହାର ରହିଥିଲା ୫୧%। ଏହା କେବଳ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ; ଏହା ଥିଲା ସଚେତନତା, ସଂଗଠନ ଓ ନୀତିଗତ ପଦକ୍ଷେପର ସୁଫଳ।
ନୀତୀଶ କୁମାରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି: ପଞ୍ଚାୟତରେ ଅଧା ଆସନ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ
୨୦୦୬ରେ ନୀତୀଶ କୁମାର ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୫୦% ଆସନ ସଂରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ସେଥିବେଳେ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳା ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିବା ଏକ ଅସମ୍ଭବ ଘଟଣା ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ନୀତି ପରେ ଦଶବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିହାରରେ ଚାରି ହଜାରରୁ ଅଧିକ ମହିଳା ମୁଖିଆ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। ୨୦୧୫ରେ ବିହାରର ୧.୩୬ ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫୪% ମହିଳା ଥିଲେ, ଯାହାକି ଏକ ରେକର୍ଡ।
ଅର୍ଥନୈତିକ ସଂଲଗ୍ନତା: ଶ୍ରମ ଶକ୍ତିରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଭିଯାନ
୨୦୧୭–୧୮ରେ ବିହାରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶ୍ରମ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଥିଲା ମାତ୍ର ୪.୧%। କିନ୍ତୁ ୨୦୨୩–୨୪ରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୩୦.୫%କୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ଯାହାକି ସାତଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ମହିଳା ନିଜ ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ରାଜନୀତିକ ସଚେତନତାକୁ ବଳିୟାନ କରିଛି।
ନିର୍ବାଚନୀ ସମୀକରଣରେ ମହିଳା ମତ
ରାଜନୀତିକ ସମୀକ୍ଷକମାନେ କହୁଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ମହିଳା ଭୋଟରମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭୋଟ ଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଏନ୍ଡିଏ ଶିବିରକୁ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇଛି। ୨୦୧୦ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଧାରା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି ରହିଛି।
ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ସଂଖ୍ୟା ଆହୁରି ବଢ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ
ଯଦିଓ ମହିଳାମାନେ ମତଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ତଥାପି ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦୁର୍ବଳ।
୨୦୨୦ ମସିହାରେ ୨୭୧ ଜଣ ମହିଳା ପ୍ରାର୍ଥୀ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ୨୬ ଜଣ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସଫଳତା ହାର ମାତ୍ର ୭% ରହିଛି। ଚଳିତ ନିର୍ବାଚନରେ ୨,୩୫୭ ପୁରୁଷ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ କେବଳ ୨୫୮ ମହିଳା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜନୀତିକ ମୁଖ୍ୟ ଦଳମାନଙ୍କର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ସଂକେତ ଦେଉଛି।
ମତଦାନ ରେକର୍ଡ ଓ ଲିଙ୍ଗଗତ ତାରତମ୍ୟ
୨୦୦୦ରେ ବିହାରରେ ମତଦାନ ହାର ଥିଲା ୬୨.୫୭%, ଯାହାକି ସ୍ଵାଧୀନୋତ୍ତର ଇତିହାସର ସର୍ବାଧିକ। ତେବେ ମହିଳା ମତଦାନ ଥିଲା ୫୩.୨୮%, ପୁରୁଷ ୭୦.୭୧%- ତାରତମ୍ୟ ୧୮%। କିନ୍ତୁ ୨୦୦୫ରେ ଏହି ବ୍ୟବଧାନ ହ୍ରାସ ପାଇ ୨.୪%କୁ ଆସିଲା। ତା’ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିର୍ବାଚନରେ ମହିଳା ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। କିନ୍ତୁ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଐତିହାସିକ କରୁଥିବା କଥା କେବଳ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ପରିମାଣ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହାର ଦିଗ। ବିହାରର ନିର୍ବାଚନ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଚଳିତ ନିର୍ବାଚନରେ ମହିଳାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ସାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ୪୯,୮୯୪,୬୨୮ ଭୋଟ ମଧ୍ୟରୁ ୨୫,୧୬୪,୩୮୬ ମହିଳା ଭୋଟ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ହାର ୭୧.୬ ପ୍ରତିଶତ (ମୋଟ ୩୫,୧୪୫,୭୯୧ ପଞ୍ଜୀକୃତ ମହିଳା ଭୋଟରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୫,୧୬୪,୩୮୬) ଥିଲା।
ପୁରୁଷଙ୍କ ମତଦାନ ହାର ଥିଲା ୬୨.୮ ପ୍ରତିଶତ (୩୯,୩୭୯,୩୬୬ ପଞ୍ଜିକୃତ ପୁରୁଷ ଭୋଟରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୪,୭୩୦,୨୪୨)। ଏହା କେବଳ ଏକ ଅଧିକ ଅନୁପାତ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ବିପରୀତ – ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୪୩୦୦୦୦ ଭୋଟ ଅଧିକ ଥିଲେ। ଜାତି ସମୀକରଣ ଏବଂ ପିତୃକୈନ୍ଦ୍ରିକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପରିଭାଷିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ରାଜନୀତିରେ, ଲିଙ୍ଗ ଏବେ ନିଜକୁ ନିର୍ବାଚନୀ ଶକ୍ତିର ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ନୂତନ ଅକ୍ଷ ଭାବରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛି।
ନୀତୀଶଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ସହ ମହିଳା ଭୋଟରଙ୍କ ଯୋଗ
ରାଜନୀତିକ ଆଲୋଚନାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ମତ ହେଲା; “ମହିଳା ଯେତେ ଅଧିକ ଭୋଟ ଦିଅନ୍ତି, ନୀତୀଶ ସେତେ ଲାଭବାନ ହୁଅନ୍ତି।”
୨୦୦୫, ୨୦୧୦, ୨୦୧୫ ଓ ୨୦୨୦ ଚାରିଥରେ ମହିଳା ମତଦାନ ବଢ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତିଥର ନୀତୀଶ ଜିତିଥିଲେ। ସମୀକ୍ଷକମାନେ ମନେ କରନ୍ତି, ମହିଳା ଭୋଟରମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ଯୋଗ, ବିଶେଷତଃ “ସୁରକ୍ଷା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସମ୍ମାନ” ନାରା, ଏହି ଆସ୍ଥା ଗଠନର ମୂଳ ହେଲା।
ଚଳିତ ନିର୍ବାଚନ: ଏକ ନୂତନ ପରୀକ୍ଷା
୨୦୨୫ର ନିର୍ବାଚନରେ ମହିଳା ଭୋଟରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପୁଣିଥରେ ରେକର୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରବଣତା ଅବ୍ୟାହତ ରହେ, ତେବେ ନୀତୀଶ କୁମାର ପୁଣିଥରେ “ଭାଗ୍ୟବାନ” ହେବେ ବୋଲି ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତ। ତଥାପି, ମହିଳାମାନେ ଏବେ କେବଳ ଏକ ଭୋଟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନୁହେଁ — ସେମାନେ ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟର ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶ।
ଉପସଂହାର: ପୁରୁଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟର ସମାପ୍ତି ନିକଟ?
ବିହାରର ଗାଁଠୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବେ ମହିଳା ମତଦାତାମାନେ ନିଜ ସ୍ୱର ଉଠାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମାତ୍ର ପ୍ରତିନିଧି ନୁହେଁ, ଆଗାମୀ ରାଜନୀତିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ। ପୁରୁଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଯୁଗ ଯଦି ଶେଷ ହେଉଛି, ତେବେ ବିହାର ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିକୁ ଏକ ନୂଆ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛି — “ନିର୍ବାଚନୀ ଶକ୍ତି ଏବେ ନାରୀ ହାତରେ।”
AlsoRead;https://purvapaksa.com/?p=40604
