ଧର୍ମ ନାମରେ ଦେଶର ବିଭାଜନ କରାଇଥିବା ଜିନ୍ନା ପଞ୍ଜାବକୁ ବିଭାଜିତ ହେବାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ। ଏଥିପାଇଁ ସେ ଶିଖମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ରଖିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦାବି ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ। ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ସେ ଏହି ବିଷୟରେ ପଟିଆଲାର ମହାରାଜା ଯାଦବିନ୍ଦର ସିଂହ ଏବଂ କିଛି ଶିଖ ନେତାଙ୍କ ସହ ବୈଠକ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିଖମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ଜିନ୍ନା ସେମାନଙ୍କ ଦାବିର ତାଲିକା ନ ପଢ଼ି ସେଥିରେ ହସ୍ତାକ୍ଷର କରିବାକୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଥିଲେ।
ଯେତେବେଳେ ଜିନ୍ନାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା ଯେ ସେ ବହୁତ ଉଦାର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଯଦି ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବାର ସମୟରେ ଆପଣ ନ ରହିଲେ ତେବେ କ’ଣ ହେବ? ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ନେଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଥିବା ଜିନ୍ନା ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, “ମୋ ବନ୍ଧୁ, ପାକିସ୍ତାନରେ ମୋର କଥା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବାଣୀ ପରି। କେହି ଏହାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ।” ତଥାପି, ମହାରାଜା ଏବଂ ଶିଖ ନେତାମାନେ ଜିନ୍ନାଙ୍କ ପ୍ରଲୋଭନରେ ନ ଆସି ଦେଶ ବିଭାଜନର ବିନାଶକାରୀ ପରିଣାମ ବିଷୟରେ ଜିନ୍ନାଙ୍କୁ ସତର୍କ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବିଷୟରେ ଜିନ୍ନା କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥିଲେ।
ମୁସଲମାନ ଓ ଶିଖଙ୍କ ସହଯୋଗର ସୂତ୍ର ଖୋଜା
ଦେଶର ବିଭାଜନ ପ୍ରାୟ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇସାରିଥିଲା। କେବଳ ଔପଚାରିକ ଅନୁମୋଦନ ବାକି ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଜିନ୍ନା ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସେ ଶିଖମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଆବଶ୍ୟକ ମନେ କରୁଥିଲେ। ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଥିଲା ଯେ ଜିନ୍ନା ପଟିଆଲାର ମହାରାଜା ଯାଦବିନ୍ଦର ସିଂହଙ୍କ ସହ ବୈଠକ କରି ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯେ ପଞ୍ଜାବକୁ ଏକଜୁଟ ରଖିବା ପାଇଁ ମୁସଲମାନ ଓ ଶିଖମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ସୂତ୍ରରେ ଏକମତ କରାଯାଇ ପାରିବ କି?
ଦିଲ୍ଲୀରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୧୯୪୭ ମେ ୧୫ ଓ ୧୬ରେ ବୈଠକ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବୈଠକର ଖବର ୧୮ ମେ’ର ପାକିସ୍ତାନ ଟାଇମ୍ସ ଓ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲେଖକ ଓ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରୋଫେସର ଇଶ୍ତିୟାକ ଅହମଦଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ମହାରାଜା ଜିନ୍ନାଙ୍କୁ ପାକିସ୍ତାନରେ ସଂଖ୍ୟାଳଘୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଭାରତ ସହ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମା ସମ୍ପର୍କରେ ମହାରାଜା ଶିଖ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ ଚେନାବ ନଦୀକୁ ସୀମାରେଖା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ,, ଯେତେବେଳେ ଜିନ୍ନା ଏହାକୁ ସତଲୁଜ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଦେଶ ବିଭାଜନ ହେଲେ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ଆବଶ୍ୟକ
ପ୍ରିନ୍ସିପାଲ ସେକ୍ରେଟାରୀ ସାର ଏରିକ ମିଭିଲ ୧୯୪୭ ମେ ୨୦ରେ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନଙ୍କୁ ଟେଲିଗ୍ରାମ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିନ୍ନା ଓ ମହାରାଜାଙ୍କ ବୈଠକ ଏବଂ ମହାରାଜାଙ୍କ ଦେଶ ବିଭାଜନର ବିରୋଧ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରୋଫେସର ଇଶ୍ତିୟାକ ଅହମଦଙ୍କ ପୁସ୍ତକ “୧୯୪୭ରେ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ: ଏକ ତ୍ରାସଦୀ ହଜାର କାହାଣୀ” ଅନୁଯାୟୀ, ସେହି ଟେଲିଗ୍ରାମରେ ମିଭିଲ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ ଦେଶ ବିଭାଜନର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶିଖମାନେ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନକୁ ଆବଶ୍ୟକ ମନେ କରୁଥିଲେ। ଏପରି କୌଣସି ବିଭାଜନ ଯାହା ଶିଖ ସମୁଦାୟର ସମ୍ପତ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଗୁରୁଦ୍ୱାର ଏବଂ ଅଧିକାରକୁ ବିଚାରକୁ ନେଉ ନଥାଏ ଏବଂ ଶିଖ ସମୁଦାୟର ବଡ଼ ଅଂଶ ପାଇଁ ଏକ ଜାତୀୟ ସ୍ଥାନ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁ ନଥାଏ, ତାହା ସେମାନଙ୍କ କଡ଼ା ବିରୋଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବ।
ଯଦି ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା, ଜାତୀୟ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟର ଅଂଶ, ପ୍ରାନ୍ତର ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ଏବଂ ବିଭାଜିତ ଏକକମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରିବାର ଆକାଂକ୍ଷା ଆଧାରରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଶିଖ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଉଭୟଙ୍କ ପ୍ରତି ମହାନ ଅନ୍ୟାୟ ହେବ।
ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସବୁକିଛି ଶିଖମାନଙ୍କୁ ଦେବାର ଜିନ୍ନାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ
ଜିନ୍ନା ଓ ମହାରାଜାଙ୍କ ଏହି ସମ୍ପର୍କିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୈଠକରେ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ, ଲିୟାକତ ଅଲି ଖାନ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ପ୍ରୋଫେସର ଇଶ୍ତିୟାକ ଅହମଦ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକରେ ୧୯୫୯ ଜୁଲାଇ ୧୯ରେ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନରେ “ଆଇ ରିମେମ୍ବର ଜିନ୍ନାସ ଅଫର ଅଫ ଏ ଶିଖ ଷ୍ଟେଟ” ଶୀର୍ଷକରେ ପ୍ରକାଶିତ ମହାରାଜାଙ୍କ ଲେଖାର ଅଂଶ ଉଦ୍ଧୃତ କରିଛନ୍ତି। ମହାରାଜା ଲେଖିଛନ୍ତି, “ଆମେ ଏକ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଗଲୁ। ଜିନ୍ନା ପୃଥିବୀରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ସବୁକିଛି ଶିଖଙ୍କୁ ଦେବେ ଏମିତି ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଯୋଜନାରେ ସହମତ ହୁଏ। ଏହାର ଦୁଇଟି ଦିଗ ଥିଲା। ଗୋଟିଏ ରାଜସ୍ଥାନର ଚିନ୍ତାଧାରା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ପଞ୍ଜାବ ସମ୍ପର୍କିତ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦକ୍ଷିଣର ଏକ ବା ଦୁଇଟି ଜିଲ୍ଲା ଛାଡ଼ି ଏକ ପୃଥକ ଶିଖ ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଥିଲା।
ମୁଁ ମାଷ୍ଟର ତାରା ସିଂହ, ଜ୍ଞାନୀ କର୍ତାର ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଖ ନେତାମାନଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲି। ମୋ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ସୂଚନା ଥିଲା। ମୁଁ ଜିନ୍ନାଙ୍କୁ କହିଥିଲି ଯେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଉଭୟ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ମନରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଅନେକ କଥା ମଧ୍ୟ କହିଥିଲି। ଲିୟାକତ ଅଲି ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲେ ଏବଂ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍ ତରଫରୁ ସେମାନେ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ। ମୋତେ ଶିଖ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟାଳୟ ପଟିଆଲାରେ ରଖିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟବହାରିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ମୋର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ବଦଳାଇ ପାରି ନଥିଲି। ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଆଲୋଚନାରେ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଶ୍ରୋତା ଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଆପଣ ଓ ଜିନ୍ନା ପୁନର୍ବାର କୌଣସି ସୁବିଧାଜନକ ତାରିଖରେ ମିଳିପାରନ୍ତି।
ଶିଖମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ ଜିନ୍ନା
ଏହି ସମ୍ପର୍କିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୈଠକର ସୂଚନା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଖ ଇତିହାସକାର କୃପାଲ ସିଂହଙ୍କ ପଟିଆଲାର ମହାରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହରଦିତ ସିଂହ ମଲିକଙ୍କଠାରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ସାକ୍ଷାତକାରରୁ ମିଳେ। ମଲିକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଜିନ୍ନା ମହାରାଜାଙ୍କ ସହ ଭେଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମହାରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ। ପରେ ଏହି ବୈଠକ ମଲିକଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ୪, ଭଗବାନ ଦାସ ରୋଡ଼ ବଙ୍ଗଳାରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅବସରରେ ମହାରାଜାଙ୍କ ସହ ମାଷ୍ଟର ତାରା ସିଂହ, ଜ୍ଞାନୀ କର୍ତାର ସିଂହ ଓ ମଲିକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରି ଜିନ୍ନା କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଶିଖମାନଙ୍କୁ ପାକିସ୍ତାନ ସହ ରଖିବାକୁ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ଶିଖମାନେ ଯାହା ଚାହାଁନ୍ତି, ତାହା ଦେବାକୁ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଯଦି ସେମାନେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ସମସ୍ତ ସର୍ତ୍ତ ଥିଲା ମଞ୍ଜୁର
ଶିଖ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ତରଫରୁ ପୁନର୍ବାର ଜିନ୍ନାଙ୍କୁ ପାକିସ୍ତାନରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା। ମଲିକ କହିଥିଲେ, “ମିଷ୍ଟର ଜିନ୍ନା, ଆପଣ ବହୁତ ଉଦାର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ଆମର ସ୍ଥିତି କ’ଣ ହେବ? ଆପଣଙ୍କର ଏକ ସରକାର ହେବ। ଏକ ସଂସଦ ହେବ। ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବାହିନୀ ହେବ। ଏସବୁରେ ଶିଖମାନଙ୍କର ଅଂଶ କ’ଣ ହେବ?” ଜିନ୍ନା ପାଲଟା ପ୍ରଶ୍ନ କରି ମିଶରର ଏକ ଘଟଣା ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, “ମିଷ୍ଟର ମଲିକ, ଆପଣ ମିଶରରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତି କି? ମୁଁ ଶିଖମାନଙ୍କ ସହ ସେହିପରି କରିବି, ଯାହା ଜଘଲୁଲ ପାଶା କାପ୍ଟ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକ)ମାନଙ୍କ ସହ କରିଥିଲେ।”
ମିଶରର କାହାଣୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ଜିନ୍ନା କହିଥିଲେ ଯେ କାପ୍ଟମାନେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମେ ପାଶାଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ, ସେମାନେ କିଛି ଦାବି ରଖିଥିଲେ। ପାଶା ସେମାନଙ୍କୁ ଫେରିଯାଇ ସମସ୍ତ ଦାବି ଏକ କାଗଜରେ ଲେଖି ଆଣିବାକୁ କହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କାପ୍ଟମାନେ ଫେରି ଆସିଥିଲେ, ପାଶା ସେମାନଙ୍କ ହାତରୁ କାଗଜ ନେଇ ନ ପଢ଼ି ଲେଖିଥିଲେ, “ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।” ଜିନ୍ନା ଏହା କହି କଥା ଶେଷ କରିଥିଲେ, “ମୁଁ ଶିଖମାନଙ୍କ ସହ ସେହିପରି କରିବି।”
ଜିନ୍ନା ନିଜକୁ ପାକିସ୍ତାନର ଈଶ୍ୱର ମନେ କରୁଥିଲେ
ମଲିକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଏହି କଥନ ଆମକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା। ଆମେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇସାରିଥିଲୁ ଯେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏହି ମୁସଲିମ ନେତା ଶିଖମାନଙ୍କୁ ସବୁକିଛି ଦେବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛନ୍ତି। ମଲିକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ କହିଥିଲେ, “ମିଷ୍ଟର ଜିନ୍ନା, ଆପଣ ବହୁତ ଉଦାର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ, ଈଶ୍ୱର ନ କରନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବାର ସମୟ ଆସିବ ଏବଂ ଆପଣ ନ ରହିବେ, ତେବେ କ’ଣ ହେବ?” ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ନେଇ ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, “ମୋ ବନ୍ଧୁ, ପାକିସ୍ତାନରେ ମୋର କଥା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବାଣୀ ପରି, କେହି ଏହାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ।” ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସତ୍ତ୍ୱେ ଶିଖମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଲୋଭନରେ ନ ଆସି ଦେଶ ବିଭାଜନର ବିରୋଧୀ ରହିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବଡ଼ ଅଂଶ ବିଭାଜନର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିଥିଲେ।
