ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ ନୁହେଁ, ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ହେବା ଉଚିତ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ହୋଇଥିବା ନିର୍ବାଚନରେ ନେହେରୁଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ପଟେଲଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭୋଟ ମିଳିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ନେହେରୁ ପଟେଲଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାରୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥିଲେ। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଏବଂ ସାର୍ବଜନିକ ଆଲୋଚନାରେ ଏହା ଏକ ଜୋରଦାର ବିତର୍କର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି। ଅନେକ ପୋଷ୍ଟ ଏବଂ ଲେଖାରେ ଦାବି କରାଯାଏ ଯେ ନେହେରୁ ‘କ୍ଷମତାର ଲୋଭ’ରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ହାସଲ କରିଥିଲେ। କେହି କେହି ଏହା ମଧ୍ୟ କାହନ୍ତି ଯେ ଇଂରେଜମାନେ ନେହେରୁଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା।
ଏକ ଯୁକ୍ତି ଏହା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ଯେ ନେହେରୁ ଜଣେ ରସିକ ଏବଂ ଭାବନାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ। ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଭଲ ଶାସକ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପଟେଲ ଜଣେ ଦୃଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଭାରତର ଅଂଶ କରିଥିଲେ। ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ ଯଦି ପଟେଲ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଦେଶର ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତା ଏବଂ କାଶ୍ମୀର ପରି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଭଲ ଭାବେ ସମାଧାନ କରାଯାଇପାରିଥାନ୍ତା। କେହି କେହି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନେହେରୁଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେବାର ଅଭିଯୋଗ ଲଗାନ୍ତି, ଯାହା ଦେଶର କ୍ଷତି କରିଥିଲା। ରାଜନୈତିକ ବିତର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଷୟ ପ୍ରାୟତଃ ଉଠୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦଳ ନିଜ ନିଜ ବିଚାରଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଘଟଣାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନେହେରୁ କିପରି ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ?
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ୧୯୫୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୫ରୁ ୧୯୫୨ ଫେବୃଆରୀ ୨୧ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ନେହେରୁ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ। ସେତେବେଳେ ପଟେଲଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦେଶ ତ ୧୯୪୭ ଅଗଷ୍ଟରେ ହିଁ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ରୁ ପ୍ରଥମ ନିର୍ବାଚନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ଶାସନ କାହା ହାତରେ ଥିଲା? ନେହେରୁ କିପରି ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କରିଥିଲା?
ବାସ୍ତବରେ, ୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ର ମଧ୍ୟରାତ୍ରି (ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭)ରେ ସଂବିଧାନ ସଭା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ (ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସଦୃଶ ପଦ) ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଶପଥ ପାଠ କରାଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରେ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦର ଦାବିଦାର ହୋଇପାରିଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ୧୯୪୬ର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତା’ ପରେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପଟେଲ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇପାରି ନଥାନ୍ତେ।
କାହିଁକି ନେହେରୁଙ୍କୁ ମିଳିଲା କ୍ଷମତା?
୧୯୪୬ରେ ଭାରତରେ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଥିଲା। ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଶରେ ଚରମ ସୀମାରେ ଥିଲା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିଲା। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରିଦେବେ। ତେଣୁ ଭାରତୀୟ ନେତାମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଶାସନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ସେହି ସମୟରେ ୨୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୬ରେ ବ୍ରିଟେନର ଲେବର ପାର୍ଟିର ନେତା ତଥା ସେଠାକାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ଲେମେଣ୍ଟ ଆଟଲୀ ଭାରତୀୟ ନେତାମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ କ୍ୟାବିନେଟ ମିଶନ ପ୍ଲାନ ପଠାଇଥିଲେ। ତିନି ସାଂସଦ ସାର ଷ୍ଟେଫର୍ଡ କ୍ରିପ୍ସ, ଏବି ଆଲେକ୍ସାଣ୍ଡର, ପେଥିକ ଲରେନ୍ସଙ୍କ ଦଳ ଭାରତରେ ସଂବିଧାନ ସଭା ଏବଂ ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏକପଟେ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍ ପାକିସ୍ତାନ ଗଠନର ଦାବି ଜୋର ସୋରରେ ଉଠାଉଥିଲା। ଅନ୍ୟପଟେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାରର ରୂପରେଖ କ’ଣ ହେବ? କିଏ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବେ? ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା
ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାରର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ତୁରନ୍ତ ନୂଆ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ। ଏହା ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ କଂଗ୍ରେସର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହିଁ ପରେ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦର ଦାବିଦାର ହେବେ। ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ମୌଲାନା ଆବୁଲ କାଲାମ ଆଜାଦ। ସେ ୧୯୪୦ରୁ ହିଁ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକରେ ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ୧୯୪୬ରେ ମଧ୍ୟ ସେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କୁ ଏହା ନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।
ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ କଂଗ୍ରେସ କମିଟି (ଏଆଇସିସି)ର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମତଦାନ କରାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏହାକୁ ଯଥାଶୀଘ୍ର ଶେଷ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ତେଣୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଯେ କେବଳ ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟି (ପିସିସି)ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷମାନଙ୍କ ମତଦାନ ଦ୍ୱାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଚୟନ କରାଯିବ। ସେତେବେଳେ ଉପଲବ୍ଧ ଦଲିଲ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୫ଟି ପିସିସି ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ନାମ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିଥିଲେ। ଦୁଇଟି ଜେବି କୃପଲାନୀଙ୍କ ନାମ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିଥିଲେ। ଜଣେ ନିଜର ମତ ପ୍ରକାଶ କରି ନଥିଲେ। ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ପିସିସି ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇ ନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରଥମେ କୃପଲାନୀଙ୍କୁ ନିଜ ନାମ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ନେହେରୁଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯିବାକୁ କହିଥିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ କହିବା ଉପରେ ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ମଧ୍ୟ ନେହେରୁଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।
କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହେବେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
୧୯୪୬ରେ ନିର୍ବାଚିତ ହେବାକୁ ଥିବା ନୂଆ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହିଁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଯଦି ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସମ୍ଭବତଃ ଚିତ୍ର ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତା। ଯଦିଓ ପଟେଲଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିସିସି ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଦ୍ୱାରକା ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେ ପଟେଲଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କରିବା ପାଇଁ ଭୋଟ ଦେଇଥିଲୁ, ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
କିନ୍ତୁ ଭାଇସରୟ ଲର୍ଡ ୱେଭେଲ ୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬ରେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କୁ ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ। ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୬ରେ ନେହେରୁ ୧୧ ଜଣ ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହ ନିଜ ପଦର ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ନେହେରୁଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପଦ ମିଳିଥିଲା, ତାହାକୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କୁହାଯାଇ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରାଧ୍ୟକ୍ଷ ବୋଲି ଗଣାଯାଇଥିଲା। ୪ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୭ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସଂସଦରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ବିଧେୟକ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୮ ଜୁଲାଇରେ ଏହା ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅଧିନିୟମ ୧୯୪୭ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ସଂବିଧାନ ସଭା ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ରେ ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନଙ୍କୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥିଲା। ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪େହରୁ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଶପଥ ପାଠ କରାଇଥିଲେ।
ALSO READ https://purvapaksa.com/ashwini-vaishnaw-vs-jairam-ramesh/
