ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ବାଚନ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଏହାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ସବୁବେଳେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଆସିଛି। ନିକଟରେ ସଂସଦରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ବହୁତ ହଟ୍ଟଗୋଳ ହେବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଇଭିଏମ ଓ ଏସଆଇଆର ମୁଖ୍ୟ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି।
ଇଭିଏମ ଏବଂ ‘ଭୋଟ୍ ଚୋରି’ ପ୍ରସଙ୍ଗ: ସରକାର ଓ ବିରୋଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା
ବୁଧବାର ଦିନ ଲୋକସଭାରେ ନିର୍ବାଚନ ସଂସ୍କାର ଉପରେ ଆଲୋଚନା ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ବାଦ-ବିବାଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା।
• ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ମନ୍ତବ୍ୟ: କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତାଙ୍କୁ କଟାକ୍ଷ କରି କହିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ଇଭିଏମ ଯୁକ୍ତି ଦାନା ଧରିପାରୁ ନାହିଁ, ତେବେ ଏବେ ‘ଭୋଟ୍ ଚୋରି’ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଯାଇଛି। ସେ ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପରାଜୟର କାରଣ ଇଭିଏମ କିମ୍ବା ଭୋଟର ତାଲିକା ନୁହେଁ, ବରଂ ନେତୃତ୍ୱର ଦୁର୍ବଳତା। ସେ କଂଗ୍ରେସ ଶାସନ ସମୟରେ ହେଉଥିବା ସମଗ୍ର ଭୋଟ୍ ବାକ୍ସ ଅପହରଣ ଘଟଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଠାଇ ଇଭିଏମ ପ୍ରଚଳନ ପରେ ଏହା ବନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ଦାବି କରିଥିଲେ।
• ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଲଟା ଜବାବ: ଏହାର ଜବାବରେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ କହିଥିଲେ ଯେ ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ଅମିତ ଶାହ ପ୍ରତିରକ୍ଷାମୂଳକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇନଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭୋଟର ତାଲିକା ଏବଂ ଇଭିଏମ ଗଠନ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ମାଗିଥିଲେ। ସେ ପୁନର୍ବାର ଦୋହରାଇଥିଲେ ଯେ ‘ଭୋଟ୍ ଚୋରି’ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଠୋସ୍ ପ୍ରମାଣ ଦିଆଯାଇଛି।
ଏହି ଆଲୋଚନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନରେ ଇଭିଏମ ର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏବଂ ଭୋଟର ତାଲିକାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଉଭୟ ଶାସକ ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇ ରହିଛି।
ଇଭିଏମର ଇତିହାସ: ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଦୁଆ
ଯେଉଁ ଇଭିଏମ ଆଜି ଏତେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ, ତାର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧିର। ଏହାର ବିକାଶ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ତ୍ରୁଟିମୁକ୍ତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
• ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (୧୯୭୭-୧୯୮୯):
o ୧୯୭୭: ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (EC) ପ୍ରଥମେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ମେସିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ବିଚାର କରିଥିଲେ।
o ୧୯୮୨: କେରଳର ପାରୁର ବିଧାନସଭା ଉପନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଇଭିଏମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ, ଆଇନରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ନ ଥିବାରୁ ଏହି ବ୍ୟବହାରକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଇଥିଲା।
o ୧୯୮୯: ଜନପ୍ରତିନିଧି ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ କରାଗଲା ଏବଂ ଇଭିଏମକୁ ଆଇନଗତ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଲା।
• ଦେଶବ୍ୟାପୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:
o ୧୯୯୮-୨୦୦୦: ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଇଭିଏମର ବଡ଼ ଧରଣର ପରୀକ୍ଷଣ କରାଗଲା, ଯାହା ଏହାର ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟତା ପ୍ରମାଣିତ କଲା।
o ୨୦୦୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ: ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ୧୦୦% ମତଦାନ ଇଭିଏମ ବ୍ୟବହାର କରି କରାଯାଇଥିଲା।
• ଭିଭିପାଟ ଯୋଡା ଯାଇଥିଲା:
o ୨୦୧୩: ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଇଭିଏମ ରେ ଭୋଟର୍ ଭେରିଫାଏବଲ୍ ପେପର୍ ଅଡିଟ୍ ଟ୍ରେଲ୍ (ଭିଭିପାଟ) ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଯୋଡାଗଲା। ଭିଭିପାଟ ଭୋଟରଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଭୋଟ୍ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ରେକର୍ଡ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ଏକ କାଗଜ ରସିଦ ପ୍ରଦାନ କରେ।
o ୨୦୧୯ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ: ଏହାକୁ ଦେଶବ୍ୟାପୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଗଲା।
ଆଜି ଭାରତୀୟ ଇଭିଏମ ତିନୋଟି ଉପାଦାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ: ବାଲଟ୍ ୟୁନିଟ୍, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ୟୁନିଟ୍ ଏବଂ ଭିଭିପାଟ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମେସିନ୍ ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ କିମ୍ବା ୱାୟାରଲେସ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହା କେବଳ ଦୁଇଟି ସରକାରୀ କମ୍ପାନୀ, ECIL ଏବଂ BEL, ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆସ୍ ରିଜୋଲ୍ୟୁସନ୍ସ (ଏସଆଇଆର) ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ କ୍ଷମତା
ଆଲୋଚନାରେ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଏସଆଇଆର। ଏଠାରେ ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ନିର୍ବାଚନ ସଂସ୍କାରକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିବାରୁ, ଏହା ଏସଆଇଆର ହୋଇଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ।
• ଏସଆଇଆରର ଇତିହାସ: ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଦେଶରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ଏସଆଇଆର ଗୁଡ଼ିକର ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ବୁଝାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଏହି ସର୍ଭେ କିମ୍ବା ସଂକଳ୍ପ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।
•
o ୧୯୫୨, ୧୯୫୭, ୧୯୬୧, ୧୯୬୫-୬୬, ୧୯୮୩-୮୪, ୧୯୮୭-୮୯, ୧୯୯୨-୯୫, ୨୦୦୨-୦୩, ୨୦୦୪ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ନେତାମାନେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।
• ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ: ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୨୪ ଏବଂ ୩୨୬ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ।
o ଧାରା ୩୨୪: ଏହି ଧାରା ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କୁ ଲୋକସଭା, ରାଜ୍ୟସଭା, ବିଧାନସଭା, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରଦାନ କରେ।
o ଧାରା ୩୨୬: ଏହା ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ (ଯଥା: ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ହେବା)।
ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ଯେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଦେଶରେ ନିର୍ବାଚନ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ସର୍ଭେ କରିବା ସେମାନଙ୍କର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦାୟିତ୍ୱର ଅଂଶବିଶେଷ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଏହା କରୁଛନ୍ତି।
ସଂସଦରେ ଇଭିଏମ ଏବଂ ଏସଆଇଆର ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଆଲୋଚନା ଏକ ସୁସ୍ଥ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୂଚକ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶାସକ ଦଳ ଇଭିଏମର ଇତିହାସ ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଏହାକୁ ଦେଶର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ଆଧାର ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦିତ କରୁଛି, ଅନ୍ୟ ପଟେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଭୋଟର ତାଲିକାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଇଭିଏମ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଦାବି କରି ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ନିର୍ବାଚନ ସଂସ୍କାରକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଏହି ବାଦ-ବିବାଦ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମାଧାନରେ ପହଞ୍ଚି ନାହାଁନ୍ତି।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/cbi-takes-si-exam-scam-mastermind-into-custody/
