ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ରଚନାକାରମାନେ କେବେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି କି, ସାମ୍ବିଧାନିକ ମର୍ଯାଦାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ରାଜ୍ୟପାଳ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଇଛାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିବା ବିଧାନସଭାର ଗୃହୀତ ବିଲ୍କୁ ମାସକୁ ମାସ, ବର୍ଷକୁ ବର୍ଷ ଧରି “ଫାଇଲ ତଳେ ଦବାଇ” ରଖିପାରିବେ କି?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନେଇ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ବ୍ୟାପକ ସମ୍ବିଧାନ ବେଞ୍ଚ—ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ବି.ଆର. ଗଭାଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ—ବୁଧବାର ଜୋରଦାର ମତ ଦେଇଛି।
ନିଷ୍ପତ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ: ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ବିବେଚନାକୁ କୋର୍ଟଦ୍ୱାରା କଠୋର ସମୟସୀମା ରଖାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ, ଏହା ସମ୍ବିଧାନର ଗଠନକୁ ଲଙ୍ଘନ କରିବ।
କିନ୍ତୁ ଏହା ସହ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚେତାବନୀ: ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିଷ୍କ୍ରିୟତା- ଗଭୀର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅନୁଚିତ। ଏପରି ବିଳମ୍ବ କୋର୍ଟକୁ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରି “ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ସମୟସୀମା” ମଧ୍ୟରେ କାମ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିପାରେ।
ଏହି ମତ ଗତ ମେ ମାସରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ଅସାଧାରଣ ଧାରା ୧୪୩(୧) ସନ୍ଦର୍ଭ—ଅର୍ଥାତ୍ କୋର୍ଟରୁ “ଏଡଭାଇଜରି ଓପିନିଅନ୍”—ର ଉତ୍ତରରେ ଆସିଛି।
ଏହାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ତାମିଲନାଡୁ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ପାଖକୁ ମଞ୍ଜୁର ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ବିଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍କ୍ରିୟତାର ପାହାଡ଼ ହୋଇପଡ଼ିବା, ଏବଂ ଏହି ବିଷୟରେ ଏପ୍ରିଲ ୮ ତାରିଖରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ।
ନୀତିଗତ ବିବେଚନାର ସୀମା: ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ୩ଟି ବିକଳ୍ପ, “ସ୍ଥଗିତ ବିକଳ୍ପ” ନୁହେଁ
ଖଣ୍ଡପୀଠ ଆଇନର ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସରଳ ଭାବରେ ପରିବ୍ୟକ୍ତ କରିଛି: ବିଧାନସଭା ଏକ ବିଲ୍ ପାସ୍ କରି ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ତିନିଟି ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାବରେ ଅନୁମତିପ୍ରାପ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ଅଛି—
1. ସମ୍ମତି ଦେବା
2. ବିଲ୍କୁ ବିଧାନସଭାକୁ ଫେରାଇବା
3. ବିଲ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇବା
ଏହି ତିନିଟି ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟତୀତ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ କୌଣସି ଅଧିକ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷମତା ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ସଂବିଧାନ କୌଣସି ଦଳିଲ ଦେଇନାହିଁ। ସେପରି ସଫା ଭାବରେ କୋର୍ଟ କହିଛି—
“ବିଲ୍କୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ଅଟକାଇବା—ବିଧାନସଭା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିନାଶ କରିବା ସମାନ।”
ଏହି ଲାଇନଟି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକ ରାଜ୍ୟପାଳ–ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସନ୍ଦର୍ଭରେ, ଭାରତୀୟ ସଂଘୀୟତା ପାଇଁ ଏକ ମହାର୍ଗ ଚେତାବନୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
କୋର୍ଟ ଯଥାର୍ଥ ସମୟସୀମା ଦେଇପାରେ—କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ପତ୍ତିର “ଯୋଗ୍ୟତା” ଉପରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନୁହେଁ
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିଜର ସୀମା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି- ରାଜ୍ୟପାଳ କେଉଁ ବିକଳ୍ପ ବାଛିବେ, ସେଥିରେ କୋର୍ଟ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିବ ନାହିଁ।
କିନ୍ତୁ ଯଦି ରାଜ୍ୟପାଳ ମାସ ମାସ ଧରି କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ନିଷ୍କ୍ରିୟତାର ସେହି ଅବୈଧ ଆକାର କୋର୍ଟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବ।
ଏଠାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଲୋକନ—
କୋର୍ଟ କେବଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ “ଚାଲୁ କରିବା” ପାଇଁ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିପାରିବ; ନିଷ୍ପତ୍ତି କ’ଣ ହେବ ତାହା ନୁହେଁ।
ଅର୍ଥାତ୍, କୋର୍ଟ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିପାରିବ-
“ଦୟାକରି ବିଲ୍ରେ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ- ଯେକୌଣସି ଏକ ବିକଳ୍ପ ବାଛନ୍ତୁ-କିନ୍ତୁ କରନ୍ତୁ।”
କୋର୍ଟ ଏହାକୁ “ନ୍ୟୁନତମ ଆବଶ୍ୟକ ନ୍ୟାୟିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ” ଭାବେ ବିବେଚନା କରିଛି।
“ଡିମ୍ଡି କନସେଣ୍ଟ” — ବିଚାରପାଳିକା ରାଜ୍ୟପାଳ କାର୍ଯ୍ୟର ନିକଟରେ ଯିବ ନାହିଁ
ତାମିଲନାଡୁ ମାମଲାରେ ଦୁଇ ଜଣିଆ ବେଞ୍ଚ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ- ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟପାଳ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଥିରୁ ଧାରଣା କରାଯାଇପାରେ ଯେ ବିଲ୍ “ଡିମ୍ଡି ସମ୍ମତ”।
ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ବେଞ୍ଚ ସେଥିକୁ ସଫା ସଫା କାଟିଦେଲା—
**“ଡିମ୍ଡି ସମ୍ମତି ବୋଲି କୌଣସି ଧାରଣା ସମ୍ବିଧାନରେ ନାହିଁ।”
“ଏହା ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନ୍ୟାୟାଳୟ ନିଜେ ନେଇନେବା ସମାନ।”**
ଏହା ମତାମତ କେବଳ ଧାରଣାକୁ ନୁହେଁ, ବିଚାରପାଳିକା ଅତି-ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରିବାର ମୂଳ ନୀତିକୁ ମଜବୁତ କରେ।
ନିଷ୍କ୍ରିୟତା = ସଂଘୀୟ ବିପଦ”
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର କଠୋର ଟିପ୍ପଣୀ
ଏହି ରାୟର ସବୁଠାରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ରାଜନୀତିକ ଭାବେ ସବୁଠାରୁ ଭାରସୀ ଅଂଶ ହେଉଛି ଏହି କଥା—
“ବିଲଗୁଡ଼ିକୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଳମ୍ବ କରିବା ସଂଘୀୟତାକୁ ଲଙ୍ଘନ କରିବ।”
ଏହା କେବଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଟୀକା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ପୋଲିଟିକାଲି ଲୋଡେଡ୍ ସନ୍ଦେଶ—
ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ବିପକ୍ଷ ଦଳର ସରକାର ଅଛି, ସେଠି ରାଜ୍ୟପାଳମାନଙ୍କୁ “ଅନୁଚିତ ବହାନାରେ” ବିଲ୍ ଅଟକାଇ ରଖିବାର ଅଭିଯୋଗ ପ୍ରାୟ ସାମାନ୍ୟ ଘଟଣା।
ତାମିଲନାଡୁ, ପଞ୍ଜାବ, କେରଳ, ତେଲଙ୍ଗାନା—ସବୁଠାରେ ଏହା ନୂଆ ନୁହେଁ।
ଏହା ଭାରତର ଅବର୍ତ୍ତୀତ ସଂଘୀୟ ସଂଘର୍ଷ—କେନ୍ଦ୍ର vs ରାଜ୍ୟ—ପାଇଁ ଏକ ବୈଧ କନ୍ଧରରେ ତୀବ୍ର ସନ୍ଦେଶ।
କୋର୍ଟ ନିଜ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ—ସର୍ବସମ୍ମତ ରାୟ, “ଏକ ସ୍ୱରରେ କହିଲା” ବୋଲି ସିଜେଆଇ
ରାୟ ପଠାଯାଇବା ପରେ ସଜେଆଇ ଗଭାଇଙ୍କ ଟୋନ୍ ଅପରିମିତ ଲାଗିଲା- ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ବେଞ୍ଚ ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରକାଶ ଭଳି ଏକ ସ୍ୱରରେ ଏହି ରାୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଏହା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଦୃଶ୍ୟ—ଯେଉଁଠାରେ ସମାନ ରାଜନୀତିକ ଭାରବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ମାମଲାରେ କୋର୍ଟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭିନ୍ନତା ବାଛିନ୍ତି, ସମ୍ମତି ନୁହେଁ।
ଘୋଷଣା ପରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା—ବିରଳ ଦୃଶ୍ୟ
ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କିଛି ମାମଲାରେ ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଲାଗେ ଯେ ତୁଷାର ମେହେଟ୍ଟା ଓ କପିଲ ସିବଲ—ଦୁଇଜଣ ବିପରୀତ ପକ୍ଷର ପ୍ରତିନିଧି—ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଏକ ରାୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ମେହେଟ୍ଟା ଏହି ରାୟକୁ “ଆଲୋକମୟ” ବୋଲି କହିଲେ, ସିବଲ ଏହାକୁ “ସତର୍କ ହେଉଥିବା ସତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ” ବୋଲି ମତ ଦେଲେ। ଏହା ଜଣାଇଦେଇଛି-
ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଶ୍ନ—ଦଳୀୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସମ୍ବିଧାନର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରଶ୍ନ।
ବିଶ୍ଲେଷଣ: ରାଜ୍ୟପାଳ କି ଗଣତନ୍ତ୍ରର “ନିରାପତ୍ତା ଭାଲ୍ବ”—ନା “ଅଦୃଶ୍ୟ ଭିଟୋ” ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି?
ଏହି ରାୟ ଆଜିର ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉଠାଇଦେଇଛି—
1) ରାଜ୍ୟପାଳ—ନିଷ୍ପକ୍ଷ ପଦବୀ ନା କେନ୍ଦ୍ରର ବିସ୍ତାର?
ଅନେକ ରାଜ୍ୟରୁ ଅଭିଯୋଗ ଥାଏ ଯେ ବିପକ୍ଷ ସରକାର ଥିଲେ ରାଜ୍ୟପାଳମାନେ “ବିଲ୍ ଅଟକାଇ” ରାଜନୀତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବଘ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି ରାୟ ସେଇ ଅଭିଯୋଗକୁ ସରାସରି ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଧାରଣାର ମୂଳକୁ ଆଘାତ କରିଛି।
2) ବିଧାନସଭାର ଅଧିକାର କି ସଂବିଧାନ ନିକଟରେ ପଛକୁ ପଡ଼ୁଛି?
ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ହୃଦୟ—ବିଧାନସଭା। ଯଦି ସେଠାରେ ପାସ୍ ହୋଇଥିବା ଆଇନକୁ ରାଜ୍ୟପାଳ “ଅନନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ” ଅଟକାଇ ରଖିପାରନ୍ତା, ତେବେ ଲୋକଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଧିକାରକୁ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଭିଟୋ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଅନୁଭୂତ ହୋଇପାରିଥାଏ।
ଏହି ରାୟ ସେଥିପାଇଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସଂବିଧାନିକ ସୀମା କରିଦେଇଛି: — ରାଜ୍ୟପାଳ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରନ୍ତି — କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ ନେଇ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ବନ୍ଦକ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭବିଷ୍ୟତ ପ୍ରଭାବ: ଏବେ ରାଜ୍ୟ–କେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ?
ଏହି ରାୟ ଅନେକ ଚାଲୁ ମାମଲାରେ ଦେଖାଯାଇବ—
• ତାମିଲନାଡୁର ୧୦+ ବିଲ୍
• ପଞ୍ଜାବ ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟ ଆଇନ
• କେରଳର ଗଭର୍ଣ୍ଣର–ସରକାର ସଂଘର୍ଷ
• ଦିଲ୍ଲୀର ବିବାଦୀୟ ଲୋକାୟୁକ୍ତ ବିଲ୍
ଯେଉଁଠି ରାଜ୍ୟପାଳ ଅନେକ ମାସ ବିଲମ୍ବ କରିବେ—
ସରକାର ସିଧାସଳଖ କୋର୍ଟକୁ ଯାଇ “ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ସମୟସୀମା” ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦବାଇପାରିବ।
ଏହା ଫେଡେରାଲିଜମ୍ ପାଇଁ ଗେମ୍–ଚେଞ୍ଜର।
ସମାପ୍ତି: ସଂବିଧାନ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦସ୍ତାବେଜ—ଏବଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ତାହାର ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା
ଏହି ରାୟ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ କମାଇ ଦେଲା କି? ନା। ଏହା କ୍ଷମତାର ଚାଳନ ଉପରେ ସୀମା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଲା।
ଏହା ବିପକ୍ଷ–ଶାସିତ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା କି?
ନା। ଏହା ସମ୍ବିଧାନର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷା କଲା—
ଗଣତନ୍ତ୍ର, ସଂଘୀୟତା, ଏବଂ ବିବେଚନାର ସୀମିତ ଉପଯୋଗ।
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କଲା—
ରାଜ୍ୟପାଳ ସମୟସୀମାରେ ବାନ୍ଧା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟତାରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଭାରତର ତଥାକଥିତ “ସଂଘୀୟ ନାହାବ୍ୟାଧି”—କେନ୍ଦ୍ର ବନାମ ରାଜ୍ୟ—ର ମଝିରେ, ଏହି ରାୟ ଏକ ବଡ଼ ଔଷଧ। ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ବାର୍ତ୍ତା- ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଅଟକାଇ ରଖିବା ପାଇଁ କେହିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ।
AlsoRead;https://purvapaksa.com/witness-the-movement-from-jp-to-karpuri/
Witness the movement from JP to Karpuri || ଜେପିରୁ କର୍ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳନର ସାକ୍ଷୀ
