ଭାରତୀୟ ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆଗୁଆ ଜାମିନ (Anticipatory Bail) ଏକ ଅସାଧାରଣ ସୁବିଧା। ଏହା ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଗିରଫ ପୂର୍ବରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ—ଯାହା ମୂଳତଃ ଭୁଲ ଅଭିଯୋଗ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଶୋଧ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ନାଗରିକଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଭାବିଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା। କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁବିଧା କେବେ ଅଧିକାରର ଅପବ୍ୟବହାର ହେବାର ଆଶଙ୍କା ତିଆରି କରେ, ସେଥିରେ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ।
ସେହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନୂତନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ—“ଜଣେ ପଳାତକ ଅଭିଯୁକ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ପାଇବାକୁ ହକଦାର ନୁହେଁ”—ଦେଶର ସମସ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ହୋଇଉଠିଛି। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—କାହିଁକି ଏପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲା?
ମାମଲାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟର ଆଦେଶ ଓ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ହସ୍ତକ୍ଷେପ
ଏହି ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟ ଜଣେ ପଳାତକ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଖଣ୍ଡପୀଠ—ବିଚାରପତି ଜେ.ବି. ପାରଦିୱାଲା ଓ ବିଜୟ ବିଷ୍ଣୋଇ—ସେହି ଆଦେଶକୁ ଖାରଜ କରିଦେଲେ। କୋର୍ଟ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଚାରି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରାଏଲ୍ କୋର୍ଟରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରି ନିୟମିତ ଜାମିନ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ ଯେ ଆଗୁଆ ଜାମିନର ସୁବିଧା ପଳାତକ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ଅଭିଯୁକ୍ତ ତଦନ୍ତରେ ସହଯୋଗ କରିନଥିଲେ, ବିଚାରକୁ ବିଳମ୍ବ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଭିଡ଼ର ଅଂଶ ଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଆହତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଧମକ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ଆଦେଶ ଉପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିବା ସହ ଏକ ଦୃଢ଼ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଜାରି କଲେ।
ଆଗୁଆ ଜାମିନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?
ଆଗୁଆ ଜାମିନ ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂହିତା (CrPC)ର ଧାରା ୪୩୮ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—
• ଭୁଲ ଅଭିଯୋଗରୁ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା
• ଗିରଫ ମାଧ୍ୟମରେ ଅପମାନ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ରକ୍ଷା
• ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁରକ୍ଷା
କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନୁହେଁ ଯେ ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଆଇନରୁ ପଳାଇବେ, ତଦନ୍ତରେ ସହଯୋଗ କରିବେନାହିଁ, ଏବଂ ପରେ ଗିରଫ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖି କୋର୍ଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ମୂଳ ଭିନ୍ନତାକୁ ଉଜାଗର କରିଛନ୍ତି।
“ପଳାତକ” ଶବ୍ଦର ଆଇନ ଅର୍ଥ
କୋର୍ଟ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଯେଉଁ ଅଭିଯୁକ୍ତ ତଦନ୍ତରୁ ପଳାଇ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ୱାରେଣ୍ଟ ଜାରି ହୋଇଛି କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଟାଳିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କାରଣ ସରଳ—
ଆଇନକୁ ଅବହେଳା କରି ଆଇନର ସୁରକ୍ଷା ଚାହିବା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଆତ୍ମାକୁ ହାନି କରେ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହା କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏପରି ଜଣେ ପଳାତକଙ୍କୁ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ଦେବା “ଖରାପ ଉଦାହରଣ” ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଆଇନ ପାଳନକାରୀ ସହ-ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ଆଦେଶ ପଠାଏ।
ସହ-ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଖଲାସ—କି ପଳାତକ ପାଇଁ ଆଧାର?
ଏହି ମାମଲାରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ସହ-ଅଭିଯୁକ୍ତମାନେ ବିଚାରରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଖଲାସ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ପାଇବା ଉଚିତ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ଖାରଜ କଲେ। କୋର୍ଟ କହିଲେ—
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ତଦନ୍ତରେ ସହଯୋଗ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ବିଚାରକୁ ବିଳମ୍ବ କରିଥିଲେ, ସେ କେବଳ ସହ-ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଖଲାସ ଆଧାରରେ ସୁରକ୍ଷା ଦାବି କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଏହା ଆଇନର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ମାମଲା ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଚରଣ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ବିଚାରିତ ହେବ।
କୋର୍ଟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସତର୍କବାଣୀ
ରାୟରେ ବିଚାରପତି ବିଷ୍ଣୋଇ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମତ ରଖିଛନ୍ତି—
ସାଧାରଣତଃ ପଳାତକଙ୍କୁ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମିକ ମାମଲାରେ, ଯଦି କୋର୍ଟ ଏତଲା, କେସ୍ ଡାଏରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଯାଞ୍ଚ କରି ପ୍ରଥମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ମାମଲା ନାହିଁ, ତେବେ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ଦିଆଯାଇପାରିବ।
ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ନିଷେଧ ଲାଗୁ କରିନାହାନ୍ତି, ବରଂ ନ୍ୟାୟିକ ବିବେଚନାର ଅବକାଶ ରଖିଛନ୍ତି।
କାହିଁକି ସମସ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟକୁ ସନ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲା?
ଏହି ମାମଲା ଏକ ଅଲଗା ଘଟଣା ନୁହେଁ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଅବଲୋକନ ଅନୁସାରେ—
• କିଛି ପଳାତକ ଅଭିଯୁକ୍ତ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ଆଇନରୁ ପଳାଇ ରହନ୍ତି।
• ବିଚାର ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଓ ସହ-ଅଭିଯୁକ୍ତ ଖଲାସ ହେବା ପରେ ସେମାନେ ଗିରଫ ଏଡ଼ାଇବାକୁ କୋର୍ଟକୁ ଯାଆନ୍ତି।
• ଏହା ଆଇନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ।
ତେଣୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ସମସ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକ ସମାନ ନ୍ୟାୟିକ ମାନଦଣ୍ଡ ରହିବ ଏବଂ ଆଇନର ଅପବ୍ୟବହାର ରୋକାଯିବ।
ଆଇନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସନ୍ତୁଳନ
ଏହି ରାୟ ଦୁଇଟି ମୂଳ ସୂତ୍ରର ସନ୍ତୁଳନ ନେଇ—
1. ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା
2. ଆଇନର ଶାସନ
ଆଗୁଆ ଜାମିନ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହା ଆଇନରୁ ପଳାଇବାର ଉପକରଣ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହା ସମାଜ ପାଇଁ ହାନିକାରକ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ସନ୍ତୁଳନକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ
“ଜଣେ ପଳାତକ ଆଗୁଆ ଜାମିନ ପାଇବେ ନାହିଁ”—ଏହି ବାକ୍ୟ କେବଳ ଏକ ନ୍ୟାୟିକ ଉକ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହା ଆଇନ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନର ଏକ ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ।
ଯେଉଁମାନେ ଆଇନକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆଇନରୁ ପଳାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସନ୍ଦେଶ—
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/indiavspakistan/
ଉସମାନ ତାରିକଙ୍କୁ ବୋଲିଂ ଦେବାକୁ କାହିଁକି ସଂକୋଚ କରୁଥିଲେ?।। IndiaVsPakistan
