ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସଦସ୍ୟତା କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ବିପଦରେ? || Is Rahul Gandhi’s membership really in danger?

ଲୋକସଭାର ବଜେଟ ଅଧିବେଶନର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ଦେଶର ରାଜନୀତିକ ତାପମାତ୍ରା ହଠାତ୍ ବଢ଼ିଗଲା। ଏକ ପଟେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ପୂର୍ବତନ ସେନାମୁଖ୍ୟ ଏମ.ଏମ. ନରଭାଣେଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଜୋର ଦେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟପଟେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ “ସାମାଞ୍ଜସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ” (substantive motion) ଆଣିବା ନେଇ ଘୋଷଣା ରାଜନୀତିକ ଝଡ଼କୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ର କରିଦେଲା। ବିଜେପି ସାଂସଦ ନିଶିକାନ୍ତ ଦୁବେ ଏହାକୁ ୧୯୭୮ର ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା ସହିତ ତୁଳନା କରି—ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବହିଷ୍କାର ଓ ଜେଲ ଯାତ୍ରା—ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଜନୀତିକ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଇତିହାସର ଛାୟାରେ ଆଣିଦେଲେ।
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସଦସ୍ୟତା କି ପ୍ରକୃତରେ ବିପଦରେ? ନାକି ଏହା ଏକ ରାଜନୀତିକ ଚାଳ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ମତଦାତା ଓ ସାଂସଦମାନଙ୍କ ମନୋବଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା?

୧୯୭୮: ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବହିଷ୍କାର—ପ୍ରସଙ୍ଗ କ’ଣ ଥିଲା?

ନିଶିକାନ୍ତ ଦୁବେ ୧୯୭୮ର ଡିସେମ୍ବର ଘଟଣାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଜରୁରୀକାଳ (୧୯୭୫-୭୭) ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୀତିକ ପରିବେଶର ଫଳ। ସେତେବେଳେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜନତା ପାର୍ଟି ଶାସନରେ ଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗୃହର ବିଶେଷାଧିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନ ଓ ଗୃହ ଅବମାନନାର ଅଭିଯୋଗ ଆସିଥିଲା। ଏହାର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଥିଲା ଜରୁରୀକାଳୀନ ସମୟର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ, ବିଶେଷ କରି ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମାରୁତି ପ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କିତ ତଦନ୍ତରେ ଅବରୋଧ ସୃଷ୍ଟି ଅଭିଯୋଗ।
ବିଶେଷାଧିକାର କମିଟିର ରିପୋର୍ଟ ପରେ ୧୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୮ରେ ଲୋକସଭାରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହେଲା। ଫଳସ୍ୱରୂପ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସଦସ୍ୟତାରୁ ବହିଷ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା ଓ ସେ ସଂସଦୀୟ ଅଧିବେଶନର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ଜେଲକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ଏହି ଘଟଣା ଦେଖାଏ ଯେ ସଂସଦ ତାହାର ବିଶେଷାଧିକାର ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ପରିସ୍ଥିତି ଥିଲା ଜରୁରୀକାଳ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୀତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେଶ ଏକ ଭିନ୍ନ ମନୋବୃତ୍ତିରେ ଥିଲା।

ଆଜିର ପରିସ୍ଥିତି: ସାମାଞ୍ଜସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ କ’ଣ?

ନିଶିକାନ୍ତ ଦୁବେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଏକ “ସାମାଞ୍ଜସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ” ପାଇଁ ନୋଟିସ ଦାଖଲ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ ନୋଟିସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତାବ। ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ—ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଭାରତ ବିରୋଧୀ ଉପାଦାନମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥାନ୍ତି।
ଏହା ସଂସଦୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବ? ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ସ୍ପିକରଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିବା ଦରକାର। ପରେ ଗୃହର ମତାମତ ଓ ଭୋଟିଂ ଦରକାର। ଏହା କୌଣସି ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ।

ସଂବିଧାନିକ ଓ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ସଂସଦ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସଦସ୍ୟତା ବାତିଲ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଛି। ଦୋଷସିଦ୍ଧି, ଅଯୋଗ୍ୟତା, କିମ୍ବା ଦଳବଦଳ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ହୋଇପାରେ। ଏକ ସାମାଞ୍ଜସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ ମାଧ୍ୟମରେ ସଦସ୍ୟତା ବାତିଲ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ବିଶେଷ ପରିସ୍ଥିତିରେ ହୁଏ।
୧୯୭୮ର ଘଟଣା ଏକ ବିଶେଷ ରାଜନୀତିକ ପରିବେଶର ଫଳ। ଆଜିର ସ୍ଥିତି ସେହିପରି କି? ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ।

1978 दिसंबर,जब इसी प्रकार के Substantive motion के आधार पर राहुल गांधी जी की दादी,पूर्व प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी जी की सदस्यता गई थी और सीधे जेल गई थीं । pic.twitter.com/NaB9oqgk38

— Dr Nishikant Dubey (@nishikant_dubey) February 14, 2026

ରାଜନୀତିକ ରଣନୀତି ନା ପ୍ରକୃତ ଆଶଙ୍କା?

ରାଜନୀତିରେ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଉଠାଇବା ଏକ ପ୍ରଚଳିତ କୌଶଳ। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ରାଜନୀତିକ ସନ୍ଦେଶ ପ୍ରେରଣ କରେ—କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଇନଗତ ଭାବେ ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବ ବୋଲି ନୁହେଁ।
ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦୁଇ ପଟରେ ଥାଇପାରେ—
1. ବିରୋଧୀ ଦଳକୁ ଚାପରେ ରଖିବା।
2. ଦଳୀୟ କର୍ମୀଙ୍କ ମନୋବଳ ବଢ଼ାଇବା।

ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ପରୀକ୍ଷା

ଲୋକତନ୍ତ୍ରରେ ବିରୋଧୀ ସ୍ୱର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯଦି ରାଜନୀତିକ ମତଭେଦକୁ ସଂସଦୀୟ ଅଯୋଗ୍ୟତାର ମାଧ୍ୟମରେ ଦମନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଲୋକତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଚିନ୍ତାଜନକ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯଦି କୌଣସି ସଦସ୍ୟ ସଂସଦୀୟ ନୀତି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହର ଅଧିକାର ରହିଛି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କରିବାର।
ଏଠାରେ ସମତା ରଖିବା ଦରକାର—ନୀତି ଓ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ।

ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସଦସ୍ୟତା ତତ୍‍କ୍ଷଣାତ୍ ବିପଦରେ ଅଛି ବୋଲି କହିବା ଅତିଶୟୋକ୍ତି ହେବ। ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିବା ଏକ କଥା, ତାହା ପାସ୍ ହେବା ଓ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୂରଣ ହେବା ଅନ୍ୟ କଥା।
୧୯୭୮ର ଇନ୍ଦିରା ଅଧ୍ୟାୟ ଇତିହାସର ଅଂଶ। ଆଜିର ରାଜନୀତି ସେହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ନୁହେଁ। ତଥାପି ଏହି ଘଟଣା ଦେଖାଉଛି—ସଂସଦୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଏହାର ଉପଯୋଗ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଉପଯୋଗ ଦୁହିଁ ସମ୍ଭବ।

AlsoRead; https://purvapaksa.com/bjd-election-donation-reduced/

କମିଲା ବିଜେଡି ନିର୍ବାଚନୀ ଚାନ୍ଦା || BJD election donation Reduced

NAZMEEN PARWEEN