ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ମତଭେଦକୁ ସହିବାର କ୍ଷମତା। ସଂସଦ ହେଉଛି ଏହି ମତଭେଦର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ମଞ୍ଚ। ଏଠାରେ ରାଜନୈତିକ ଦଳମାନେ ନୀତିକୁ ନେଇ ଲଢ଼ନ୍ତି, ଧାରଣାକୁ ନେଇ ମୁକାବିଲା କରନ୍ତି, କେବେ କେବେ କଟୁ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ସଂସଦୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ସଂବିଧାନୀୟ ସୀମା ଏହି ମଞ୍ଚକୁ ଶାସିତ କରେ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚୀନ୍ ମାମଲାରେ ନିନ୍ଦିତ କରିବା ପାଇଁ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଗୋଟିଏ ଅପ୍ରକାଶିତ ପୁସ୍ତକ ଲୋକସଭାକୁ ଆଣି ତାକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରୁଥିଲେ। ଏହାର ଜବାବରେ ପରଦିନ ବିଜେପି ସାଂସଦ ନିଶିକାନ୍ତ ଦୁବେ ଥାକେ ବହି ଲୋକସଭାକୁ ଆଣିଥିଲେ।
୧୧ ଫେବୃଆରୀରେ ଲୋକସଭାରେ ବଜେଟ୍ ଅଧିବେଶନ ସମୟରେ ବିରୋଧୀ ଦଳନେତା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭାଷଣ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତି—ବାକ୍ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା—ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା ଦୂର୍ଲଭ ସଂଘର୍ଷକୁ ଆଗକୁ ଆଣିଛି।
ଏହି ଭାଷଣ ପରେ ବିଜେପି ସାଂସଦ ନିଶିକାନ୍ତ ଦୁବେ ତାଙ୍କ ସଦସ୍ୟତା ବାତିଲ ଓ ଜୀବନବ୍ୟାପୀ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ପାଇଁ ସାରଗର୍ଭ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗତ କରିବାର ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ କିରେନ ରିଜିଜୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ ନୋଟିସ୍ ଆଣିବା କଥା କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଏହା କେବଳ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ନା ସଂସଦୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଏକ ଗୁରୁତର ପ୍ରଶ୍ନ?
ଭାଷଣର ସାରମର୍ମ: ରାଜନୀତି କି ଅଭିଯୋଗ?
ଲୋକସଭାରେ ବଜେଟ୍ ଚର୍ଚ୍ଚା ସମୟରେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଭାରତ-ଆମେରିକା ବାଣିଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ କଠୋର ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଚୁକ୍ତିକୁ “ଏକପାଖିଆ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଉପମାତ୍ମକ ମନ୍ତବ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ତଥାକଥିତ ‘ଏପଷ୍ଟାଇନ ଫାଇଲ୍’ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ସେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ହରଦୀପ ସିଂହ ପୁରୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ ଓ ଶିଳ୍ପପତିମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ।
ଶାସକ ଦଳ ଏହାକୁ “ଅପ୍ରମାଣିତ, ଗୁରୁତର ଓ ଗୃହର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବିରୋଧୀ” ବୋଲି ଦାବି କରିଛି।
କିନ୍ତୁ ବିରୋଧୀ ଶିବିର କହୁଛି— ଏହା ହେଉଛି ସଂସଦୀୟ ବାକ୍ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଂଶ।
ସଂସଦୀୟ ବାକ୍ ସ୍ୱାଧୀନତା: ସଂବିଧାନର ସୁରକ୍ଷା
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୦୫ ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ସଂସଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଇଛି। ଭାରତୀୟ ସଂସଦରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ପାଇଁ କୌଣସି ଅଦାଲତୀ ମାମଲା ହେବ ନାହିଁ।
–
ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ସୂତ୍ର— ସାଂସଦ ଭୟମୁକ୍ତ ଭାବେ ମତ ରଖିପାରିବେ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତା ଅସୀମ ନୁହେଁ। ଏହା ଗୃହର ନିୟମ, ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ସଂସଦୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ସୀମିତ।
ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ: କ’ଣ ଏବଂ କେମିତି?
ଯଦି ଜଣେ ସାଂସଦ ଗୃହର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମାନହାନିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତବ୍ୟ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରମାଣ ବିନା ଗୁରୁତର ଅଭିଯୋଗ ଲଗାନ୍ତି— ତେବେ ଏହାକୁ ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ।
ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି—
1. ନୋଟିସ୍
2. ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଯାଞ୍ଚ
3. ବିଶେଷାଧିକାର କମିଟିକୁ ପ୍ରେରଣ
4. ତଦନ୍ତ ଓ ରିପୋର୍ଟ
5. ଗୃହରେ ଭୋଟ୍
ଦଣ୍ଡଭାବେ ଚେତାବନୀଠାରୁ ନିଲମ୍ବନ, ବହିଷ୍କାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ଭବ।
ସଂଖ୍ୟା ଓ ସମ୍ଭାବନା
ଲୋକସଭାରେ ୫୪୩ ସଦସ୍ୟ। ସରଳ ବହୁମତ ପାଇଁ ୨୭୨ ଭୋଟ୍ ଆବଶ୍ୟକ। ଏନଡିଏ ପକ୍ଷରେ ସଂଖ୍ୟାଗତ ଲାଭ ରହିଛି।
ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତାବ ପାସ୍ ହେବା ସମ୍ଭବ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ— ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ଭାବେ ଏହା ସଠିକ୍ କି?
ପୂର୍ବତନ ସଂସଦୀୟ କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମତ— ସିଧାସଳଖ ସାରଗର୍ଭ ପ୍ରସ୍ତାବଠାରୁ ପ୍ରଥମେ କମିଟି ତଦନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ବ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ: ରାହୁଲ ଓ ବିଶେଷାଧିକାର
ରାଫେଲ, ପେଗାସସ୍, ହିଣ୍ଡେନବର୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ମାମଲାରେ ରାହୁଲଙ୍କ ବିରୋଧରେ ନୋଟିସ୍ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ହୋଇନାହିଁ।
୨୦୨୩ରେ ମାନହାନି ମାମଲାରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ପରେ ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ୧୯୫୧ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରାୟ ସ୍ଥଗିତ କରିବା ପରେ ସଦସ୍ୟତା ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ— ସଦସ୍ୟତା ବାତିଲ ଆଇନ ଆଧାର ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ରାଜନୈତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ: ବାର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରତିବାର୍ତ୍ତା
ଏହି ଘଟଣା କେବଳ ଆଇନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ— ଏହା ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚର ଏକ ଯୁଦ୍ଧ।
ଶାସକ ଦଳ ପାଇଁ— ଗୃହର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସୁରକ୍ଷା।
ବିରୋଧୀ ପାଇଁ— ସତ୍ୟ କହିବାର ଅଧିକାର।
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି— ସଂସଦର ମଞ୍ଚ ଚର୍ଚ୍ଚାର କି ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଶୋଧର?
ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପରୀକ୍ଷା
ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବିରୋଧକୁ ସହିବା। ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ କଠୋର ମନ୍ତବ୍ୟର ଉତ୍ତର ସଦସ୍ୟତା ବାତିଲ ହେଉଛି, ତେବେ ଏହା ଭୟର ସଂସ୍କୃତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ସେହି ସମୟରେ, ଯଦି ପ୍ରମାଣ ବିନା ଗୁରୁତର ଅଭିଯୋଗ ଚାଲିଥାଏ, ତେବେ ଗୃହର ମର୍ଯ୍ୟାଦା କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଏହି ଦୁଇ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ହେଉଛି ସଂସଦୀୟ ପକ୍କତାର ପରିଚୟ।
ରାହୁ, ରାଜନୀତି ଓ ରାୟ
“ରାହୁଲଙ୍କ ପାଇଁ ରାହୁ ନିଶିକାନ୍ତ?”— ଏହା ଏକ ଉପମା ମାତ୍ର।
ଶେଷରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବ— ପ୍ରମାଣ, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ବହୁମତର ଆଧାରରେ।
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତି ଅଛି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଶବ୍ଦ ନିଆଁ ହେବ କି ଆଲୋକ— ତାହା ନିର୍ଭର କରେ ରାଜନୀତିର ପକ୍କ୍ୱତା ଓ ସଂସଦୀୟ ସଂଯମ ଉପରେ।
ସଂସଦ ଯଦି ଆଲୋଚନାର ମଞ୍ଚ ରହେ— ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ।
ଯଦି ଏହା ପ୍ରତିଶୋଧର ମଞ୍ଚ ହୋଇଯାଏ— ଲୋକତନ୍ତ୍ର ଦୁର୍ବଳ ହେବ।
ସମୟ ଏବେ କହିବ— ଏହି ଘଟଣା ଇତିହାସରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ହେବ କି ଏକ ମାତ୍ର ରାଜନୈତିକ ତରଙ୍ଗ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/after-surrendering-naxal-gave-warning/
ନକ୍ସଲ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ପରେ, ଦେଲେ ଚେତାବନୀ || After surrendering, Naxal gave warning
