କେନ୍ଦ୍ର ଆଦିବାସୀ ବ୍ୟାପାର ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲିଖିତ ଉତ୍ତର ଏହି ଯଥାର୍ଥକୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଗତ ତିନିବର୍ଷ (୨୦୨୩ ଜାନୁଆରୀରୁ ୨୦୨୬ ଜାନୁଆରୀ) ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଅଧିକାର ପାଇଁ ୧ ଲକ୍ଷ ୨୪ ହଜାର ୩୦୦ ଆବେଦନ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ ମାତ୍ର ୧୧,୫୨୧ ଜଣଙ୍କୁ ପଟ୍ଟା ପ୍ରଦାନ ହୋଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ ସଫଳତା ଓ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ଆବେଦନକାରୀ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷାରେ।
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ଆଦିବାସୀ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଜି ଏକ ଗର୍ବର ଚିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଦେଶର ପ୍ରଥମ ନାଗରିକ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ, ରାଜ୍ୟର ଶୀର୍ଷ ପଦରେ ଆଦିବାସୀ ନେତୃତ୍ୱ, ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ଆଦିବାସୀ ମୁହଁ—ଏସବୁ ଚିତ୍ର ରାଜ୍ୟର ରାଜନୀତିକ ଗାଥାକୁ ଏକ ନୂଆ ପରିଚୟ ଦେଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଉନ୍ନତିର ଆଡ଼ରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷାଧିକ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଛି—ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା, ପ୍ରଶାସନିକ ଟାଳଟୂଳ, ଓ ବିସ୍ଥାପନର ଭୟ।
କେନ୍ଦ୍ର ଆଦିବାସୀ ବ୍ୟାପାର ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲିଖିତ ଉତ୍ତର ଏହି ଯଥାର୍ଥକୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଗତ ତିନିବର୍ଷ (୨୦୨୩ ଜାନୁଆରୀରୁ ୨୦୨୬ ଜାନୁଆରୀ) ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଅଧିକାର ପାଇଁ ୧ ଲକ୍ଷ ୨୪ ହଜାର ୩୦୦ ଆବେଦନ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ ମାତ୍ର ୧୧,୫୨୧ ଜଣଙ୍କୁ ପଟ୍ଟା ପ୍ରଦାନ ହୋଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ ସଫଳତା ଓ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ଆବେଦନକାରୀ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷାରେ।
ଏହି ଅଙ୍କ କେବଳ ପ୍ରଶାସନିକ ଅକ୍ଷମତାକୁ ଦର୍ଶାଏ ନୁହେଁ—ଏହା ଏକ ସମାଜିକ ଅନ୍ୟାୟର ପୁନରାବୃତ୍ତିକୁ ଉଜାଗର କରେ।
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ: ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟର ସୁଧାର
୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ (FRA) ର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଉପନିବେଶୀୟ ଶାସନ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ନୀତି ଫଳରେ ଆଦିବାସୀମାନେ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଅଧିକାରକୁ ସୁଧାରିବା। ଯେଉଁମାନେ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ “ଅତିକ୍ରମଣକାରୀ” ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଆଇନ ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ସାମୁଦାୟିକ ଭୂମି ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲା।
ଆଇନର ଧାରା ୪(୫) ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ ଦାବିର ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହାକୁ ବେଦଖଲ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହା ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା କବଚ।
କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆବେଦନ ବର୍ଷୋ ବର୍ଷ ଧରି ଲମ୍ବିତ ରହେ, କିମ୍ବା ବିନା ସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣରେ ଖାରଜ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହି ସୁରକ୍ଷା କବଚ କାଗଜରେ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ।
୧୦ ପ୍ରତିଶତ ସଫଳତା: ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତା ନା ରାଜନୀତିକ ଅସାରତା?
୧ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଆବେଦନରୁ କେବଳ ୧୧ ହଜାର ପଟ୍ଟା—ଏହି ତଥ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ। ଯଦି ପ୍ରତି ୩ ମାସରେ ସମୀକ୍ଷା ବୈଠକ ହେଉଥାନ୍ତା, ଯଦି ଜିଲ୍ଲା ଓ ସବଡିଭିଜନ ସ୍ତରର କମିଟିଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏତେ ଆବେଦନ ଲମ୍ବିତ ରହିପାରୁଥାନ୍ତା କି?
କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ବାରମ୍ବାର ଚିଠି ଲେଖି ସମୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ୨୦୨୫ ଡିସେମ୍ବରରେ ଜାତୀୟସ୍ତରୀୟ କର୍ମଶାଳା ହୋଇଥିଲା। ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ସେଲ୍ ଗଠନ ହୋଇଛି। ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ତଥାପି ମାଟିସ୍ତରରେ ପ୍ରଗତି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ଏହା କେବଳ କ୍ଷମତାର ଅଭାବ କି, ନା କି ପ୍ରାଥମିକତାର ଅଭାବ?
୭୫ ବର୍ଷର ପ୍ରମାଣ: ଅଧିକାର ନା ଅବରୋଧ?
ପାରମ୍ପରିକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କୁ ତିନି ପିଢ଼ିର (୭୫ ବର୍ଷ) ରହଣୀ ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଇବାକୁ ପଡ଼ୁଛି। ଏହା ଆଇନର ଏକ ପ୍ରାବଧାନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭୂମିସ୍ତରରେ ଏହା ଏକ ଅସମ୍ଭବ ଶର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଯେଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଜନ୍ମ ସନଦ ନାହିଁ, ଜମିର ଖତିଆନ ନାହିଁ, ସେମାନେ ୭୫ ବର୍ଷର ଦସ୍ତାବିଜ କେଉଁଠୁ ଆଣିବେ? ଗ୍ରାମସଭାର ସାକ୍ଷ୍ୟକୁ କାହିଁକି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ମନାଯାଉନାହିଁ?
ପ୍ରଶାସନ ଯଦି ଏହି ଶର୍ତ୍ତକୁ କଠୋର ଭାବରେ ଲାଗୁ କରେ, ତେବେ ଏହା ଅଧିକାର ବଞ୍ଚନାର ଅସ୍ତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ବିସ୍ଥାପନର ଭୟ: ଉନ୍ନୟନ ବନାମ ଅଧିକାର
ଓଡ଼ିଶା ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ। ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳ ଖଣି ଓ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ। ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଅଧିକାର ଅନିଶ୍ଚିତ, ସେଠାରେ ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଗେଇବା ସହଜ।
- ଏହା କେବଳ ସଂଯୋଗ କି?
- ନା ଅଧିକାର ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଡେରି ଏକ ବୃହତ୍ତର ରାଜନୀତିକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛି?
- ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜମି କେବଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ—ଏହା ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆତ୍ମିକ ପରିଚୟର ଆଧାର।
ଗ୍ରାମସଭାର ସ୍ୱାଧୀନତା: କାଗଜରେ କି ଯଥାର୍ଥରେ?
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନର ଆଧାର ହେଉଛି ଗ୍ରାମସଭା। ଦାବି ଯାଞ୍ଚର ପ୍ରଥମ ସ୍ତର ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଉପରସ୍ତରରେ ଫାଇଲ୍ ଅଟକିଯାଏ, ତେବେ ଗ୍ରାମସଭାର ସ୍ୱାଧୀନତା କାଗଜରେ ସୀମିତ ହୋଇଯାଏ।
ଗ୍ରାମସଭାକୁ ପ୍ରକୃତ ସଶକ୍ତିକରଣ ବିନା ଏହି ଆଇନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହେବ ନାହିଁ।
ଆଗାମୀ ପଥ: କେବଳ ଆଶ୍ୱାସନ ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ
- ଲମ୍ବିତ ଆବେଦନର ସମୟସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ।
- ପ୍ରମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳ ଓ ମାନବିକ କରିବା।
- ଖାରଜ ଆବେଦନର ସ୍ୱଚ୍ଛ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ।
- ଗ୍ରାମସଭାକୁ ପ୍ରକୃତ ନିଷ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଭୂମିକା ଦେବା।
- ବେଦଖଲ ଉପରେ କଡ଼ା ନିରୀକ୍ଷଣ।
ଶେଷ ପ୍ରଶ୍ନ
ଆଦିବାସୀ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଗର୍ବର କଥା। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜଙ୍ଗଲର ଅସଲ ମାଲିକ ଆଜି ବି ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରେ, ତେବେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ସମ୍ମାନର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଏହା କେବଳ ଜମି ପଟ୍ଟାର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ—
ଏହା ସମ୍ବିଧାନିକ ନ୍ୟାୟ, ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ ଓ ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟ ସୁଧାରର ପ୍ରଶ୍ନ।
ଓଡ଼ିଶା କି ଆଦିବାସୀଙ୍କୁ କେବଳ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖିବ?
ନା ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ, ଭୂମି ଓ ଅଧିକାର ପ୍ରକୃତରେ ଫେରାଇ ଦେବ?
ଉତ୍ତର ଏବେ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନ ଓ ରାଜନୀତିକ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି।
Also readhttps://purvapaksa.com/rajya-sabha-elections-are-there-any-signs-of-rebellion-in-bjd/
Rajya Sabha election : ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ, ବିଜେଡିରେ ବିଦ୍ରୋହର ପୂର୍ବାଭାସ କି?
